Novruz bayramına aparan dörd çərşənbədən üçüncüsü olan Yel çərşənbəsi xalq inanclarında küləyin və havanın oyanmasını simvolizə edir. Bəzən bu günə "Külək çərşənbəsi" də deyilir. Qədim inanclara görə, məhz bu gündən etibarən təbiətdə yel hərəkətə gəlir, torpaq nəfəs alır və baharın gəlişi daha aydın hiss olunur. Qışın ağır və soyuq havası tədricən geri çəkilir, yerini isə yazın mülayim küləkləri tutur.
Milli.Az xəbər verir ki, türk mifoloji düşüncəsində təbiət dörd əsas ünsürdən ibarət hesab edilir: su, od, yel və torpaq. Novruza qədər qeyd olunan çərşənbələr də bu ünsürlərin bir-bir oyanmasını simvolizə edir. Əvvəlcə su, sonra od, üçüncü olaraq yel və sonda torpaq oyanır. Yel çərşənbəsi isə təbiətdə hərəkətin, dəyişimin və yenilənmənin başlanğıcı kimi qəbul edilir.
Xalq arasında belə hesab olunur ki, külək təbiətin canlanmasında mühüm rol oynayır. İnanca görə, yel ağacları oyadır, onların tumurcuq açmasına kömək edir, çay və bulaqların axınını gücləndirir, torpağı isə yaz əkininə hazırlayır. Elə buna görə də xalq arasında məşhur bir deyim yaranıb: "Yel gəlməsə, yaz gəlməz."
Yel çərşənbəsi ilə bağlı xalq arasında müxtəlif inanclar formalaşıb. Qədim insanlar küləyin təkcə təbiəti deyil, həm də insanların taleyini və ilin bərəkətini xəbər verə biləcəyinə inanırdılar.
Məsələn, bəzi inanclara görə:
bu gün güclü külək əsərsə, həmin ilin bərəkətli olacağı düşünülür,
ağacların budaqlarını tərpədən yel onların ruhunu oyadır və çiçəklənməyə hazırlayır,
dörd istiqamətdən - şimal, cənub, şərq və qərbdən əsən küləklərin hər biri təbiətə yeni həyat gətirir.
Kənd yerlərində insanlar küləyin istiqamətinə diqqətlə baxar, ilin necə keçəcəyini təxmin etməyə çalışardılar. Məsələn, mülayim və isti külək baharın tez gələcəyinə işarə sayılırdı.
Yel çərşənbəsi Novruzun ənənəvi mərasimlərinin davam etdirildiyi xüsusi günlərdən biridir. İnsanlar evlərini təmizləyir, bayram süfrəsi üçün hazırlıqlara başlayır və ailə üzvləri ilə birlikdə müxtəlif adətləri yerinə yetirirlər.
Uşaqlar isə küləyin istiqamətini izləyərək bunu ilin necə keçəcəyinə dair bir işarə kimi qəbul edərdilər. Bu cür inanclar həm əyləncə, həm də qədim xalq dünyagörüşünün bir hissəsi hesab olunur.
Folklorda Yel baba
Azərbaycan folklorunda küləklə bağlı maraqlı mifoloji obrazlardan biri Yel babadır. İnanca görə, Yel baba küləkləri idarə edən və baharın gəlişinə kömək edən sirli bir varlıqdır. Uşaqlar və gənclər zarafatla və ya niyyətlə belə deyərdilər:
"Yel baba, gəl yel əsdir, baharı tez gətir."
Bu ifadələr xalqın təbiətlə bağlı qədim düşüncə tərzini və təbiət qüvvələrinə olan hörmətini əks etdirir.
Yel çərşənbəsinin rəmzi mənası
Qədim inanclara görə, Yel çərşənbəsi gecəsi edilən arzuların həyata keçməsi ehtimalı daha yüksək sayılır. İnsanlar səmaya baxaraq niyyət tutar və inanardılar ki, külək onların arzularını uzaqlara apararaq göylərə çatdırır.
Bu çərşənbə təkcə bir mərasim günü deyil, həm də xalqın təbiətlə bağlı zəngin mədəni irsini və dünyagörüşünü yaşadan ənənələrdən biridir. Yel çərşənbəsi Novruzun yaxınlaşdığını xəbər verir, insanlarda baharın gəlişi ilə bağlı sevinc, ümid və yenilənmə hissi yaradır.
Fidan
Milli.Az
