Moskva, 13 mart, AZƏRTAC
RF Dövlət Duması rusiyalılara xidmət kəsintiləri zamanı stasionar telefonlardan və simli internetdən istifadə etməyi tövsiyə edib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Dövlət Duması, həmçinin taksofonların geri qaytarılmasını və onların internetə çıxışının təkmilləşdirilməsini tələb edib. Deputat Andrey Svintsov “unudulmuş şeyləri, məsələn, stasionar telefoniyanı” xatırlatmağı təklif edib: “Bir çox insanın hələ də evdə telefonları var və indi biz ofis telefonlarına dönməli olduğumuz nöqtəyə qayıtmışıq. Təkcə mobil telefonlar deyil, həm də stasionar əlaqələr olmalıdır”, - deyə parlamentari qeyd edib.
Qeyd etmək lazımdır ki, son bir neçə gündür Moskvanın mərkəzində mobil internet yoxa çıxır. Tətbiqlər vasitəsilə yaşamağa öyrəşmiş şəhər özünü birdən-birə fərqli bir dövrdə tapır. Taksi sürücüləri 2000-ci illərin əvvəllərində olduğu kimi, pəncərələrinə “Sərbəstdir” lövhələri asmağa başlayırlar, insanlar pulqabından nağd pul çıxarırlar və telefon naviqasiyası artıq meqapolisdə gəzməyin əsas vasitəsi deyil.
Son həftələr Moskva və Rusiyanın bir sıra digər bölgələrinin sakinləri müntəzəm olaraq mobil internet kəsintiləri ilə qarşılaşırlar. Ayrı-ayrı küçələrdə və ya hətta bütün məhəllələrdə bağlantılar kəsilə bilər. Rəsmi olaraq, məhdudiyyətlər təhlükəsizlik tədbirləri kimi izah olunur.
RF Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiyada internet məhdudiyyətləri təhlükəsizliyi təmin etmək üçün tətbiq olunur. O, əlavə edib ki, vətəndaşların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tədbirlər görüldüyü müddətcə məhdudiyyətlər qüvvədə qalacaq. “Düşünürəm ki, təhlükəsizliyin ən vacib amil olduğuna şübhə ola bilməz”, -deyə Peskov bildirib.
Kreml sözçüsünün qeyd etdiyi kimi, bağlantı problemləri səbəbindən yaranan biznes itkiləri müvafiq qurumlarla müzakirə olunmalı və onları minimuma endirməyin yollarını tapmağa çalışılmalıdır. Lakin demək olar ki, bütün gündəlik həyatın rəqəmsal xidmətlərlə bağlı olduğu bir şəhər üçün hətta qısamüddətli şəbəkə kəsintisi belə ciddi bir stres testinə çevrilir.
Taksi sürücüləri bunu ilk hiss edənlər arasında olublar. Tətbiqlər işləməyi dayandırdıqda, sürücülər, əslində, köhnə iş modellərinə qayıdırlar: qatar stansiyalarında, ticarət mərkəzlərində və ya metro stansiyalarında dayanıb birbaşa sərnişin axtarırlar. Moskvanın bəzi ərazilərində avtomobillər ön şüşələrində “Sərbəstdir” kağız işarələri ilə hərəkət etməyə başlayıb.
Sərnişinlər də problemlərlə üzləşirlər. İnternet olmadan aqreqator vasitəsilə taksi sifariş etmək, avtomobili izləmək və ya tətbiq üzərindən gediş haqqı ödəmək mümkün deyil. Nəticədə bir çox sərnişin sürücülər ilə yerindəcə nağd şəkildə hesablaşır.
Kiçik müəssisələr də eyni dərəcədə təsirlənir. Kafelər, kiçik mağazalar və xidmət şirkətləri tez-tez onlayn kassa aparatları, terminallar və QR ödənişləri vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Mobil şəbəkənin əhatə dairəsi kəsildikdə, bəzi əməliyyatlar sadəcə dayandırılır. Mütəxəssislər hesablayırlar ki, Moskva müəssisələri cəmi bir neçə günlük fasilələrlə milyardlarla rubl itirə bilər.
Bu, adi vətəndaşlar üçün gözlənilməz oflayn reallığa qayıdış deməkdir. İnsanlar tez-tez nağd puldan istifadə etməyə, mesajlaşma tətbiqləri əvəzinə stasionar telefonlara zəng vurmağa və naviqasiya olmadan azmamaq üçün şəhər xəritələrini əvvəlcədən yükləməyə başlayırlar. Bəzi moskvalılar hətta sosial mediada zarafat edirlər ki, belə vaxtlarda paytaxt “2000-ci illərin əvvəlindən qalma şəhərə” bənzəyir: daha az ekran, daha çox canlı ünsiyyət və daha çox improvizasiya.
Bu arada, Moskva teatrları məhdud mobil internet xidməti səbəbindən tamaşalara qatılmaqda problemlərin qarşısını almaq üçün tamaşaçılara əvvəlcədən elektron biletləri çap etməyi məsləhət görür. Teatrlar mümkün həllər kimi elektron biletləri əvvəlcədən çap etməyi və ya mobil cihazlardakı fayllarda saxlamağı təklif edir.
Rusiyada vaxtaşırı mobil internet məhdudiyyətləri səbəbindən “ağ siyahı” sistemi - qismən şəbəkə kəsintiləri zamanı belə, fəaliyyətini davam etdirən rəqəmsal xidmətlərin siyahısı tətbiq edilib. Bu sistemin arxasındakı ideya məhdudiyyətlər zamanı internetə girişin tamamilə bloklanmamasıdır. Telekommunikasiya operatorları gündəlik həyat üçün zəruri olan ən vacib xidmətlərə giriş imkanı verir. Texniki olaraq, bu, DPI texnologiyasından istifadə etməklə əldə edilir. Bu, telekommunikasiya operatoruna internet trafikini təhlil etməyə və istifadəçinin hansı mənbəyə daxil olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir. Sorğu təsdiq edilmiş siyahıdakı bir xidmətə yönəldilərsə, həmin vaxt əlaqə qurulur.
Siyahıya dövlət xidmətləri, banklar, bazarlar, “Yandex” və VK xidmətləri, poçt, nəqliyyat, media və dövlət qurumlarının veb-saytları daxildir.
Mobil internet kəsintiləri fonunda ruslar alternativ rabitə və şəbəkəyə çıxış üsulları axtarmağa başlayıblar. Ən nəzərəçarpan tendensiyalardan biri ev internetinə və sabit Wi-Fi ruterlərə artan tələbatdır.
Telekommunikasiya bazarı analitiklərinin fikrincə, ölkədə Wi-Fi ruter satışları 2026-cı ildə kəskin şəkildə artacaq. Bu cür cihazların satışları əvvəlki ilə nisbətən təxminən 55% yüksək olub. Mütəxəssislər bunu istifadəçilərin mobil internetə olan asılılığının azalması ilə əlaqələndirirlər. Mobil şəbəkə vaxtaşırı kəsilirsə, insanlar evdə simli internetə qoşulur və onu ruterlər vasitəsilə Wi-Fi üzərindən paylaşırlar. Bu cür giriş adətən mobil məlumatlara tətbiq edilən məhdudiyyətlərə tabe deyil.
Eyni zamanda, daha çox “analoq” rabitə üsullarına tələbat da artır. Bazarlara və mediaya görə, Moskvada ratsiya, peycer, stasionar telefon və hətta kağız xəritələrin satışı kəskin şəkildə artıb. Peycer satışları təxminən 73%, ratsiya 27% artıb, stasionar telefon satışlarında da əhəmiyyətli dərəcədə artım var.
Bəzi moskvalılar internet bağlantısı tələb etməyən adi zənglərdən və SMS mesajlarından daha tez-tez istifadə etməyə başlayırlar. Xidmətlərə görə, son bir həftə ərzində bu cür mesajların və zənglərin sayı təxminən 20% artıb.
Nəticə etibarilə, qeyri-sabit mobil xidmət qarşısında böyük şəhərlərin sakinləri şəraitə tədricən uyğunlaşır - simli internetə keçir, ruterlər alır, oflayn xəritələri yükləyir və bu yaxınlara qədər köhnəlmiş kimi görünən rabitə texnologiyalarına qayıdırlar.
Fəridə Abdullayeva
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Moskva
