31 Mart soyqırımının tarixi həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, bu faciəyə beynəlxalq hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət bu gün də uğurla davam etdirilir. Bu istiqamətdə mühüm rol oynayan əsas amillərdən biri də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü və ardıcıl dövlət siyasətidir.
Prezident İlham Əliyev Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən edilmiş siyasi kursu uğurla davam etdirərək 31 Mart soyqırımı ilə bağlı həqiqətlərin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə bu faciənin araşdırılması, tarixi sənədlərin toplanması, elmi tədqiqatların genişləndirilməsi və nəticələrin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması sistemli xarakter almışdır.
Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də informasiya mübarizəsidir. Müasir dövrdə tarix yalnız arxivlərdə deyil, həm də informasiya məkanında yazılır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan dövləti erməni təbliğatına qarşı faktlara əsaslanan mövqe sərgiləyir, saxta iddiaların ifşa olunması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Bu, 31 Mart soyqırımı kimi faciələrin mahiyyətinin beynəlxalq auditoriyaya düzgün çatdırılmasına imkan yaradır.
Eyni zamanda, dövlət başçısının təşəbbüsü ilə ölkə daxilində soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilmişdir. Bu baxımdan Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu kompleks yalnız xatirə məkanı deyil, həm də elmi-tədqiqat və maarifləndirmə mərkəzi kimi fəaliyyət göstərərək 1918-ci il hadisələrinin real miqyasını nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında da dəfələrlə vurğulanır ki, 31 Mart soyqırımı Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş məqsədyönlü etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsidir və bu həqiqətlər beynəlxalq səviyyədə tanınmalıdır. Dövlət başçısı bu məsələnin daim diqqət mərkəzində saxlanılmasını, tarixi ədalətin təmin olunması üçün ardıcıl mübarizənin aparılmasını prioritet vəzifə kimi müəyyən etmişdir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın son illərdə qazandığı siyasi və hərbi uğurlar, xüsusilə ərazi bütövlüyünün bərpası və suverenliyin təmin edilməsi, tarixi ədalətin bərpası istiqamətində mühüm mərhələ olmuşdur. Bu reallıq həm də uzun illər boyu xalqımıza qarşı törədilmiş cinayətlərin unudulmadığını və onların siyasi-ideoloji müstəvidə qiymətləndirildiyini bir daha təsdiq edir.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində 31 Mart soyqırımı ilə bağlı həqiqətlərin qorunması, öyrənilməsi və dünyaya çatdırılması istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Bu siyasət Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının yaşadılması, milli kimliyinin möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq ədalətin təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilmiş bu faciələrin kökündə “Böyük Ermənistan” ideyası dayanırdı. Tarixin müxtəlif dövrlərində bu ideyanın reallaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyətlər nəticəsində azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar, deportasiyalar və etnik təmizləmə siyasəti aparılmışdır.
1905–1906, 1918–1920, 1948–1953 və 1988–1989-cu illərdə baş verən hadisələr bir daha göstərir ki, bu siyasət ardıcıl və məqsədyönlü xarakter daşımışdır. Lakin bütün bu cəhdlərə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı öz varlığını qoruyub saxlamış, milli birliyini itirməmişdir.
Uzun illər boyu sovet ideologiyasının təsiri altında 1918-ci ilin mart hadisələrinə obyektiv və ədalətli yanaşma sərgilənməmiş, bu faciənin əsl mahiyyəti məqsədli şəkildə təhrif olunmuş və ya ümumiyyətlə gizlədilmişdir. Sovet tarixşünaslığında bu hadisələr sinfi mübarizə kontekstində təqdim edilərək, azərbaycanlılara qarşı törədilmiş kütləvi qırğınların milli-etnik mahiyyəti ört-basdır edilmişdir. Nəticədə, xalqımıza qarşı həyata keçirilmiş soyqırımı siyasəti uzun müddət hüquqi və siyasi qiymətini ala bilməmişdir.
Yalnız Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması, milli yaddaşın bərpası və bu faciələrə obyektiv qiymətin verilməsi istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü addımlar atılmışdır. Bu prosesin əsasını isə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən edilmiş siyasi kurs təşkil edir.
1998-ci il 26 mart tarixində imzalanmış mühüm Fərmanla 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi rəsmiləşdirilmiş və bununla da xalqımıza qarşı törədilmiş bu ağır cinayətə ilk dəfə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verilmişdir. Bu sənəd yalnız bir tarixi hadisənin anılması deyil, eyni zamanda uzun illər gizlədilmiş həqiqətlərin üzə çıxarılması, milli tariximizin saxtalaşdırılmış səhifələrinin bərpası baxımından mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur.
Həmin Fərmanla dövlət səviyyəsində elmi tədqiqatların aparılması, arxiv materiallarının toplanması və sistemləşdirilməsi, bu faciənin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsinə başlanılmışdır. Bu isə 31 Mart soyqırımının yalnız milli deyil, həm də beynəlxalq hüquq müstəvisində tanıdılması üçün möhkəm zəmin yaratmışdır.
Eyni zamanda, bu qərar milli yaddaşın formalaşdırılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Hər il 31 mart tarixində keçirilən anım mərasimləri, elmi konfranslar, nəşr olunan tədqiqat əsərləri və sənədli materiallar xalqımızın başına gətirilmiş bu faciənin unudulmamasına xidmət edir. Bu tədbirlər gənc nəslin tarixi həqiqətlər haqqında dolğun məlumat əldə etməsinə, milli kimlik şüurunun möhkəmlənməsinə və vətənpərvərlik ruhunun güclənməsinə mühüm töhfə verir.
Bununla yanaşı, hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq aləmdə mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Tarixi faktlara əsaslanan bu yanaşma dünya ictimaiyyətinə obyektiv informasiya çatdırmağa, saxta təbliğatın qarşısını almağa və ədalətin bərpasına xidmət edir.
Beləliklə, 1998-ci il Fərmanı ilə 31 Mart soyqırımına verilmiş hüquqi-siyasi qiymət yalnız keçmişin qiymətləndirilməsi deyil, həm də gələcəyə yönəlmiş mühüm strateji addım kimi çıxış edir. Bu addım Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının qorunması, milli birliyinin möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq müstəvidə haqq səsinin daha inamla səsləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü.

• Soyqırım
• Siyasi Iradə
• 31 Mart
• Hüquqi Qiymət