Regionda dəyişən balanslar Moskvanın mövqeyini sınağa çəkir...
Müəllif: Samer Al-Atruş, Yaxın Şərq üzrə mütəxəssis
The Times nəşri, ABŞ
Rusiya 2022-ci ildə Ukrayna ilə müharibənin başlamasından sonra müəyyən mənada təcrid vəziyyətinə düşüb, lakin bir mühüm istisna ilə. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin lideri Şeyx Məhəmməd bin Zayed həmin il Moskvaya bir neçə dəfə səfər edərək prezident Vladimir Putinlə yaxın dostluğunu nümayiş etdirdi.
İndi isə bu münasibətlər sınaqdan keçir. Artıq təxminən bir aydır ki, BƏƏ regionda Rusiyanın digər müttəfiqi olan İran tərəfindən hücumlara məruz qalır. Britaniyalı rəsmilərin iddiasına görə, İran Ukrayna müharibəsində sınaqdan keçirilmiş dronlardan istifadə edir və onların hədəflənməsi üçün Rusiyanın təqdim etdiyi kəşfiyyat məlumatlarından faydalanır.
Ötən həftə BƏƏ və Fars körfəzi ölkələri Putinin əsas rəqibi — Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini qəbul ediblər. O, regional turnesi çərçivəsində dronlara qarşı mübarizədə yardım təklif edib və nəticədə Səudiyyə Ərəbistanı ilə onillik hava hücumundan müdafiə sazişi, Qətərlə oxşar razılaşma, həmçinin BƏƏ ilə müdafiə sahəsində sıx əməkdaşlıq barədə razılıq əldə edib.
BƏƏ üçün bu, sadəcə köhnə bir prinsipin praktik tətbiqi kimi qiymətləndirilir. BƏƏ-dən olan siyasi analitik Əbdülxaliq Abdullahın sözləri ilə desək, “düşmənimin düşməni mənim dostumdur” və “dostumun düşməni mənim düşmənimdir”.
Qərb rəsmiləri qeyd edirlər ki, Rusiya ilə İran arasında hərbi əməkdaşlıq bütün region üçün nəticələr doğura bilər. Dronlar İran tərəfindən hazırlanmış olsa da, onların effektivliyini artıran məhz Rusiya olub və gələcəkdə bu silahlar Ukrayna müharibəsində neytral mövqe tutmuş Fars körfəzi ölkələrinə qarşı da istifadə edilə bilər.
Məhz belə bir ssenaridən bəzi liderlər, o cümlədən Fransa prezidenti Emmanuel Makron narahat idi. O, İranın Kremlə “Shahed” dronları tədarük etməsindən sonra Körfəz ölkələrini bu risk barədə xəbərdar etmişdi.
Fars körfəzi ölkələri öz neytral mövqelərindən istifadə edərək Ukrayna və Rusiya arasında əsir mübadiləsində vasitəçilik ediblər və eyni zamanda Ukraynaya yüz milyonlarla dollar yardım göstəriblər. Buna baxmayaraq, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ Moskva ilə münasibətləri pisləşdirməkdən imtina ediblər.
Zelenskinin son səfəri regionda onun üçün nadir uğur hesab olunur. Əvvəllər o, Körfəz liderlərini inandırmaqda çətinlik çəkirdi. Əgər Putin regionda sadiq və xarizmatik tərəfdaş kimi qəbul edilirdisə, Zelenski isə bəzi hallarda ərəb ölkələrini kifayət qədər dəstək göstərməməkdə açıq şəkildə tənqid etmişdi — bu da, xüsusilə 2023-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanında keçirilən sammitdə, bəzi iştirakçılarda narazılıq doğurmuşdu.
Buna baxmayaraq, Rusiya ilə əlaqələr dərin və davamlı olaraq qalır, ABŞ və Avropanın təzyiqlərinə rəğmən zəifləməyib. Abdullahın sözlərinə görə, “Putin ilə liderlər arasında, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman və BƏƏ rəhbərliyi ilə şəxsi əlaqələr mövcuddur. Bu münasibətlər 20 il ərzində formalaşıb və asanlıqla yox olmayacaq”.
İqtisadi əlaqələr də güclüdür, xüsusilə neft qiymətlərinin koordinasiyası sahəsində. 2020-ci ildə qiymət müharibəsi nəticəsində neft qiymətləri təxminən 65 faiz azalmışdı. BƏƏ Rusiyada iri investor hesab olunur, eyni zamanda rus vətəndaşları BƏƏ-də 10 milyard dollardan çox aktivə sahibdir.
Bu əlaqələrin tamamilə qırılması ehtimalı az olsa da, müharibə fonunda Rusiyanın regiondakı mövqeyi zəifləyib, Ukraynanın mövqeyi isə əksinə güclənib. Əvvəllər Ukrayna korrupsiyalaşmış ölkə kimi qəbul edilirdi, lakin Rusiyanın hücumuna qarşı müqaviməti onun imicini dəyişib.
Region ölkələri həmçinin nəzərə alır ki, ABŞ-də hakimiyyət hər 4-8 ildən bir dəyişir, Rusiyada isə siyasi sabitlik mövcuddur və bu, Moskva ilə münasibətlərin qorunmasını daha cəlbedici edir.
Eyni zamanda, ABŞ prezidenti Donald Trampın gələcəkdə daha izolasionist siyasət yürüdən başqa bir respublikaçı və ya fərqli gündəmi olan demokratla əvəzlənməsi ehtimalı da nəzərə alınır.
“Chatham House”un Yaxın Şərq proqramının rəhbəri Sanam Vakilin sözlərinə görə, region ölkələri seçim etmək imkanına sahib olmaq istəyir, lakin mövcud müharibə ciddi təhlükəsizlik riskləri yaradıb və onlar yalnız bir tərəfi seçmək lüksünə malik deyil.
Onlar qeyri-sabit ABŞ, zəifləmiş, lakin aqressiv İran və hərbi ritorikası güclü İsrail ilə eyni vaxtda münasibətləri idarə etməyə çalışır. Bu səbəbdən region ölkələri mümkün qədər çox tərəfdaşla əlaqələri qoruyaraq maksimum fayda əldə etməyə çalışacaq — istər Ukrayna ilə müdafiə əməkdaşlığı, istərsə də Rusiya ilə enerji təhlükəsizliyi sahəsində.
Poliqon.info
