ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla hərbi gərginliyi azaldan bəyanatı və Hürmüz boğazının yenidən tam gücü ilə açılacağına dair razılıq xəbərləri qlobal enerji bazarlarında əsl şok effekti yaradıb. Cəmi bir neçə saat ərzində neftin qiymətində müşahidə olunan təxminən 18-20%-lik kəskin eniş son onilliklərin ən böyük birgünlük ucuzlaşmalarından biri kimi tarixə düşüb.
“Səssiz qatil” olan dəm qazı kimi, bazardakı bu qəfil dalğalanma da iqtisadi gözləntiləri bir anda dəyişib. Regionda hərbi eskalasiya qorxusunun yerini sülh və diplomatik həllərin alması neftin qiymətindəki “geosiyasi mükafatı” tamamilə sıfırlayıb.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a açıqlama verən iqtisadçı ekspert Əkrəm Həsənov bildirib ki, bu kəskin eniş bazarda uzun müddətdir yığılıb qalan gərginliyin partlayışıdır: “Donald Trampın bəyanatı göstərdi ki, artıq Hürmüz boğazı kimi strateji arteriyanın bağlanması təhlükəsi aradan qalxıb. Bazar dərhal bu riskləri qiymətdən çıxardı. İnsanlar anlamalıdır ki, neftin 110-120 dollara qalxması iqtisadi tələbatdan çox, müharibə qorxusundan qaynaqlanırdı. İndi isə qiymətlər öz real iqtisadi kökünə qayıdır. ‘Brent’ neftinin 90 dollar səviyyəsinə enməsi hələ başlanğıc ola bilər, çünki bazarda artıq panik alışlar deyil, sürətli satışlar hökm sürür”.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, bu tendensiya Azərbaycan nefti üçün də ciddi siqnallar verir və dövlət gəlirlərinin yenidən proqnozlaşdırılmasını tələb edə bilər: “Azərbaycanın ‘Azeri Light’ nefti birbaşa dünya birjalarındakı qiymətlərə indekslənib. Dünya bazarında 18%-lik eniş bizim gəlirlərimizin də eyni nisbətdə azalması deməkdir. Hazırda 90 dollar ətrafında stabilləşmə olsa da, Azərbaycan nefti üçün yaxın perspektivdə 80-85 dollar diapazonu daha real görünür. Bizim üçün əsas məsələ odur ki, qiymət büdcədə nəzərdə tutulan 70-75 dollarlıq həddən aşağı düşməsin. Lakin Trampın ABŞ-da daxili hasilatı artırmaq planlarını da nəzərə alsaq, neftin bir daha 100 dolları keçməsi yaxın müddətdə çətin görünür”.
O, qeyd edib ki, bu ucuzlaşma prosesi hələ bir müddət davam edə bilər və burada əsas rol İranla imzalanacaq yekun sazişin detallarından asılı olacaq: “Əgər sülh prosesi rəsmiləşərsə və İrana qarşı sanksiyalar yumşaldılarsa, bazara əlavə neft həcmləri daxil olacaq. Bu isə qiyməti hətta 70 dolların altına çəkə bilər. Azərbaycan iqtisadiyyatı bu ssenarilərə hazır olmalıdır. Nəzarət mexanizmləri təkcə mənzillərdə qaz təhlükəsizliyi üçün deyil, həm də iqtisadiyyatın neftdən asılılığını azaltmaq üçün gücləndirilməlidir. Biz ‘neft bumunun’ bitdiyini və yeni, daha aşağı qiymətlər dövrünün başladığını qəbul etməliyik”.
Tunar,
NOCOMMENT.az
