Bakı, 13 aprel, AZƏRTAC
Tropik meşələr iqtisadi fəaliyyətin dayandırılmasından sonra bir neçə onillik ərzində biomüxtəlifliyin 90 faizə qədərini bərpa edə bilir, lakin ekosistemlərin tam olaraq əvvəlki vəziyyətinə qayıtması xeyli uzun çəkir. Bu, beynəlxalq tədqiqatçılar qrupunun gəldiyi qənaətdir.
AZƏRTAC “Nature” jurnalına istinadla xəbər verir ki, alimlər Ekvadorun Çoko bölgəsindəki düzənlik tropik meşələrin bərpa proseslərini təhlil edərək mikroorqanizmlərdən məməlilərə və ağaclara qədər 16 taksonomik qrup üzrə məlumatları müqayisə ediblər. Tədqiqata 10.800-dən çox növ və morfospeksiya, eləcə də on minlərlə bakteriya ardıcıllığı daxil edilib.
Nəticələrə görə, təxminən 30 ildən sonra ikinci dərəcəli meşələr növ bolluğunun və müxtəlifliyinin 90 faizdən çoxunu bərpa edir, növ tərkibinin isə ilkin meşələrlə oxşarlığı təxminən 75 faizə çatır.
Bundan əlavə, müxtəlif ekosistem komponentlərinin bərpa sürəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Növlərin bolluğu və müxtəlifliyi onilliklər və hətta əsrlər tələb edən növ tərkibindən daha tez bərpa olunur.
Ən sürətli bərpa əsas ekoloji funksiyaları yerinə yetirən mobil heyvan qrupları - quşlar, yarasalar və həşəratlar da daxil olmaqla tozlandırıcılar və toxum yayanlar tərəfindən nümayiş etdirilir. Bu arada, ağac növləri və bakteriyalar da daxil olmaqla torpaq orqanizmləri həyat dövrünün xüsusiyyətləri və torpaq şəraitindəki dəyişikliklər səbəbindən xeyli yavaş bərpa olunur.
Tədqiqat onu da göstərib ki, bərpa sürəti əvvəlki torpaq istifadəsindən asılıdır: əvvəllər aqromeşəçilik sistemləri tərəfindən işğal edilmiş ərazilərdə bərpa prosesi otlaqlara nisbətən daha sürətlə baş verirdi.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, bütün tropik meşələrin təxminən 70 faizini təşkil edən ikinci dərəcəli tropik meşələr qlobal biomüxtəlifliyin qorunması strategiyalarında mühüm rol oynayır.
Bərpa üçün yüksək potensiala baxmayaraq, ekosistemlərin köhnə meşələrin vəziyyətinə tam qaytarılması, xüsusən də növ tərkibi və mürəkkəb ekoloji qarşılıqlı təsirlər baxımından xeyli uzun bir müddət tələb edir.
