Musavat.com xəbər verir ki, İran Vaşinqtona iki əsas bənddən ibarət yeni təklif təqdim edib. Bu bsrədə Axios nəşri yazır. Bildirilir ki, Tehran tərəfi Hörmüz boğazının açılmasını və nüvə proqramı ilə bağlı məsələlərin daha sonrakı mərhələyə saxlanılmasını təklif edir.
Məlumata görə, bu təklifin ortaya çıxmasından dərhal sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp vəziyyəti operativ şəkildə nəzarətə götürüb və öz komandasını xüsusi qərarvermə formatında – “müharibə otağı”na toplayaraq məsələnin bütün detallarını müzakirəyə çıxarıb. Bu görüşdə təhlükəsizlik, diplomatiya və hərbi blokun əsas fiqurlarının iştirak etdiyi bildirilir.
Analitiklər hesab edirlər ki, İranın bu addımı təsadüfi deyil və birbaşa qlobal enerji bazarlarında yaranmış gərginliklə bağlıdır. Çünki Hörmüz boğazı dünya neft və qaz tədarükünün əsas tranzit nöqtələrindən biri hesab olunur və burada yaranan hər hansı risk qlobal iqtisadiyyata dərhal təsir göstərir. Bu baxımdan, boğazın açılması təklifi yalnız regional deyil, beynəlxalq miqyasda sabitlik mesajı kimi qiymətləndirilir.
Eyni zamanda, İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələlərin sonraya saxlanılması təklifi də diqqət çəkir. Bu yanaşma faktiki olaraq ən mübahisəli mövzunun müvəqqəti gündəmdən çıxarılması və ilkin mərhələdə daha az riskli kompromisə nail olunması məqsədi daşıyır. Ekspertlərin fikrincə, bu, klassik “mərhələli razılaşma” modelidir və tərəflər arasında etimadın bərpasına hesablanıb.
Hazırkı vəziyyətə görə, artıq təxminən iki həftədir regionda faktiki atəşkəs müşahidə olunur. Hərbi əməliyyatların intensivliyi minimuma enib və tərəflər açıq qarşıdurmadan yayınmağa çalışır. Bu isə onu göstərir ki, həm Vaşinqton, həm də Tehran münaqişənin yenidən alovlanmasında maraqlı deyil və diplomatik çıxış yolları axtarılır.
Müşahidəçilər qeyd edirlər ki, Tramp administrasiyası hazırda ciddi seçim qarşısındadır. Bir tərəfdə hərbi və siyasi təzyiqin davam etdirilməsi variantı dayanırsa, digər tərəfdə İranın təklif etdiyi model əsasında mərhələli razılaşmaya getmək perspektivi var. Xüsusilə enerji bazarlarında sabitliyin bərpası və qlobal iqtisadi risklərin azaldılması baxımından ikinci variant daha real görünür.
Bununla yanaşı, ABŞ daxilində də bu məsələyə münasibət birmənalı deyil. Bəzi siyasi dairələr İranla hər hansı güzəştli razılaşmanı zəiflik kimi qiymətləndirir, digərləri isə mövcud geosiyasi şəraitdə kompromisin qaçılmaz olduğunu düşünür.
Bütün bu proseslərin fonunda əsas diqqət indi Vaşinqtondan veriləcək qərara yönəlib. Əgər ABŞ İranın təklifini qəbul edərsə, bu, yalnız atəşkəsin uzadılması deyil, eyni zamanda regionda uzunmüddətli sabitliyə aparan yeni diplomatik mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Əks halda isə gərginliyin yenidən artması və münaqişənin daha geniş miqyas alması ehtimalı istisna edilmir.
Beləliklə, Hörmüz boğazı ətrafında formalaşan yeni diplomatik dinamika Yaxın Şərqdə savaşın taleyini müəyyənləşdirə biləcək əsas faktorlardan birinə çevrilib və hazırda bütün gözlər Tramp administrasiyasının verəcəyi qərara yönəlib.
Musavat.com
