Gömrükdən keçirildikdən sonra altı ay ərzində rəsmiləşdirilməyən mallar və nəqliyyat vasitələri dövlət mülkiyyətinə keçiriləcək. Bu, Gömrük Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər layihəsində qeyd olunur. Sənədə əsasən, gömrükdən keçirildikdən sonra altı ay ərzində rəsmiləşdirilməsi başa çatmayan mallar və nəqliyyat vasitələri dövlət mülkiyyətinə keçiriləcək. Qeyd etmək lazımdır ki, bu sənəd 1 mayda keçiriləcək Milli Məclisin plenar iclasının gündəliyinə daxil edilib.
Bu dəyişiklik ilk baxışdan texniki qərar kimi görünsə də, əslində həm iqtisadi, həm də hüquqi baxımdan ciddi nəticələr doğura bilər. Azərbaycan Respublikasının Gömrük Məcəlləsinə təklif olunan bu düzəliş dövlətin gömrükdə “yığılıb qalan” mallar üzərində nəzarətini gücləndirməyə yönəlib və sistemdəki ləngimələri azaltmaq məqsədi daşıyır. Müsbət tərəfdən baxsaq, bu addım gömrük anbarlarında uzun müddət qalan, faktiki olaraq iqtisadi dövriyyədən çıxmış malların taleyini həll edir. Dövlət həmin malları satışa çıxarmaqla və ya başqa formada istifadə etməklə əlavə gəlir əldə edə bilər. Eyni zamanda, bu, sahibkarları daha intizamlı olmağa və prosedurları vaxtında tamamlamağa sövq edir.
Amma məsələnin digər tərəfi də var. Praktikada gecikmələr hər zaman sahibkarın günahı olmur — sənəd problemləri, logistika çətinlikləri və ya inzibati gecikmələr də rol oynaya bilər. Belə hallarda 6 aylıq müddətin sərt tətbiqi biznes üçün ciddi risk yaradır və hətta mülkiyyət hüququ ilə bağlı mübahisələrə yol aça bilər.
Digər mühüm məqam isə şəffaflıqdır. Əgər bu mexanizm tətbiq olunacaqsa, dövlət mülkiyyətinə keçirilən malların necə qiymətləndirilməsi, satışı və ya istifadəsi açıq və nəzarət edilən şəkildə həyata keçirilməlidir. Əks halda, bu proses korrupsiya risklərini də artıra bilər.
Təşəbbüsün məqsədi anlaşılandır — sistemi daha səmərəli etmək. Lakin onun ədalətli və balanslı tətbiqi üçün əlavə mexanizmlərə, xüsusilə də sahibkarların hüquqlarını qoruyan təminatlara ciddi ehtiyac var.
Bu dəyişiklikdən kim qazanacaq, kim itirəcək? Hansı müsbət və mənfilikləri özü ilə gətirə bilər?
İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli Musavat.com-a bildirib ki, bu dəyişikliyin bazara hansısa formada təsir edəcəyi ehtimalı çox azdır:
“Çünki çox nadir hallarda kimsə avtomobil gətirib 6 ay onu rəsmiləşdirmir. Əgər rəsmiləşdirməyibsə, deməli Gömrükdəki hesablamalarla razı olmur, yaxud buna görə məhkəməyə müraciət edir və nəticədə vaxt 6 aya gəlib çatır. Burada ən vacib məsələ ondan ibarətdir ki, icra orqanı olan Gömrük Komitəsi kimi isə mülkiyyətindən məhrum edə bilməz. Mülkiyyətdən məhkəmə məhrum edə bilər. Yəni Gömrük Komitəsi məhkəməyə müraciət eləyə bilər və məhkəmə yolu ilə bunun həyata keçirilməsi daha doğru və ədalətli olar. Tutaq ki, hansısa mal və ya avtomobil hansısa səbəbdən 6 ay ərzində rəsmiləşdirilməyib axı bu, həmin malın və ya avtomobilin kimin mülkiyyətində olduğu vəziyyətini dəyişmir. O zaman kiminsə mülkiyyəti olan mal və ya avtomobil nə üçün əlindən alınmalıdır? İkincisi, vətəndaş gömrük rüsumlarının hesablanmasını mübahisələndirib məhkəməyə müraciət edibsə və məhkəmə də vətəndaşın iradəsindən asılı olmayaraq 6 ay, 1 il uzanır, o zaman məhkəmə gedə-gedə vətəndaş mülkiyyət hüququndan məhrum edilə bilərmi? Bax, bu cür suallar açıq qalır. Çox yaxşı olardı ki, bu kimi suallarla bağlı rəsmi orqanlar insanları bilgiləndirsinlər”.
Etibar Seyidağa,
Musavat.com
