Ankara, 4 may, AZƏRTAC
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) 13-cü Sessiyası cəmiyyətlərin inkişafı, şəhərlərin gələcəyi və ətraf mühitin qorunması üçün təcili bir çağırış olan tövsiyələrin hazırlanmasında və dayanıqlı urbanizasiya siyasətlərinin dəstəklənməsində BMT-nin rolunu gücləndirən mühüm vasitədir.
Bu fikri AZƏRTAC ilə Türkiyənin şəhərsalma memarı və professor Yaşar Bahri Ergen bölüşüb.
Onun sözlərinə görə, zəif və ya yanlış planlaşdırma təkcə şəhər mühitinin deqradasiyasına deyil, həm də ekoloji tarazlığın pozulmasına, sosial bərabərsizliyin dərinləşməsinə və iqtisadi xərclərin artmasına səbəb olur.
“Müasir texnoloji imkanlar “ağıllı şəhər” layihələrinin və digər dayanıqlı urbanizasiya modellərinin planlaşdırma prosesinə inteqrasiyasını tələb edir. Şəhərlərin təbii mühitlə ahəngdar şəkildə inteqrasiya olunmuş sağlam, dayanıqlı məkanlar kimi inkişafı üçün üfüqi və şaquli tikinti ilə bağlı qərarların ətraf mühit məhdudiyyətlərini nəzərə alaraq qəbul edilməsi vacibdir”, - deyə ekspert qeyd edib.
Ergen urbanizasiyanı insanların həyatını asanlaşdıran, iqtisadi inkişafı dəstəkləyən və sosial imkanları zənginləşdirən fundamental sosial transformasiya prosesi kimi təsvir edib. O vurğulayıb: “Əgər bu proses planlaşdırma prinsipləri, nəzarət mexanizmləri və təbii mühitin dözümlülük qabiliyyəti nəzərə alınmadan davam edərsə, urbanizasiya həm ekoloji tarazlığa, həm də şəhərlərdə həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Bunun doğurduğu nəticələri isə geri qaytarmaq çətindir”.
Memar və şəhərsalma mütəxəssisi izah edib ki, plansız inkişaf edən şəhərlər beton binaların sayının artması, yaşıl sahələrin itirilməsi, zəif infrastruktur, hava və suyun çirklənməsi kimi problemləri daha da kəskinləşdirir. Beləliklə, şəhərlər dayanıqlı məkanlar olmaqdan çıxır və kövrək, təhlükəli, qeyri-sağlam mühitlərə çevrilir.
“Şəhər inkişafının forması və torpaq bölgüsü qərarlarının təbiəti şəhərlərin gələcəyini müəyyən edən vacib amillərdir. Lakin planlaşdırma sırf mənfəət motivləri ilə idarə olunduqda, qısamüddətli maraqlar uzunmüddətli sosial faydadan üstün olduqda və elmi təhlillər nəzərə alınmadıqda, bu, həm təbiət, həm də inşa edilən ərazilər üçün dağıdıcı nəticələrə gətirib çıxarır. Burada ətraf mühit hədləri aşılır və şəhərlər iqlim risklərinə daha həssas olur”, -deyə türkiyəli professor sözlərinə davam edib.
O, nəzarətsiz urbanizasiyanın ətraf mühitə və cəmiyyətə yaratdığı kiçik təhlükəni də vurğulayıb.
Bu baxımdan, ekspert tikinti üçün yaşıl sahələrin nəzarətsiz ayrılması riskini qeyd edib: “Kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar, meşələr, bataqlıq ərazilər, çay yataqları və sahil zonaları tez-tez qısamüddətli iqtisadi mənfəət üçün inkişaf etdirilir. Lakin bu ərazilər təkcə istirahət və estetika deyil, həm də şəhər ekosistemi üçün vacibdir, çünki onlar karbonu udur, daşqınların idarə olunmasına töhfə verir və hava keyfiyyətini yaxşılaşdırır. Buna görə də planlaşdırma proseslərinin məlumatların təhlili əsasında, maraqlı tərəflərin iştirakı ilə və ekoloji çərçivə daxilində hazırlanması vacibdir”.
Professor nəzarətsiz urbanizasiyanın ekoloji fəsadlarına xüsusi diqqət yetirib. “Şəhərlərdə asfalt və digər su keçirməyən səthlərin sahəsinin artması yağış suyunun torpağa nüfuz etməsinin qarşısını alır və daşqın riskini artırır. Çay yataqları boyunca, sürüşmələrə meylli yamaclarda və ya torpaq keyfiyyətinin aşağı olduğu bölgələrdə salınan şəhərlər təbii fəlakətlərin təsirini daha da artırır. Bu səbəbdən bir çox fəlakətlər təkcə təbii hadisələrin deyil, həm də insan tərəfindən törədilən planlaşdırma səhvlərinin nəticəsidir”, - deyə o qeyd edib.
Memar və şəhərsalma mütəxəssisi, həmçinin bitki örtüyünün azalmasını və havanın dövr etməsinə mane olan memarlıq dizaynlarının artmasını təhlükəli hesab edir, çünki bu, şəhərlərdə temperaturun ətraf ərazilərə nisbətən daha yüksək olmasına gətirib çıxarır. “Bu, xüsusilə həssas qruplar üçün ciddi sağlamlıq təhlükəsi yaradır və enerji istehlakını artırmaqla yanaşı, həm də iqlim dəyişikliyini daha da sürətləndirir”, - deyə türkiyəli ekspert əlavə edib.
Professor qeyd edib ki, urbanizasiya problemlərinin nəzərə alınması ilə beynəlxalq qurumların liderlik rolu daha vacib hala gəlir. “Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə uyğun olaraq, BMT şəhərlərin rahat, dayanıqlı, təhlükəsiz və ekoloji cəhətdən təmiz şəkildə inkişafını təmin etməyə çalışır. Qlobal təşkilat yerli idarəetmə səviyyəsində planlaşdırma proseslərinin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verə bilər ki, bu da şəhərlərin inkişafına elmi əsaslı, iştirakçı, ekoloji cəhətdən təmiz və inklüziv yanaşmaları gücləndirəcək”, - deyə memar sözlərini yekunlaşdırıb.
