Bizimyol saytına istinadən ain.az xəbər verir.
Bildiyimiz kimi, 2026-cı ildə paytaxtımız Bakı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF-13) 13-cü sessiyasına ev sahibliyi edəcək.
Bizimyol.info xəbər verir ki, bu forum, urbanizasiyaya dair dünyanın ən əhəmiyyətli qlobal konfransıdır. Forum hər iki ildən bir BMT–İnsan Məskənləri Proqramı (UN-Habitat) tərəfindən təşkil olunur. Forum ilk dəfə 2002-ci ildə Keniyanın Nayrobi şəhərində keçirilib. Forumun əsas məqsədi dünyada şəhərsalma, şəhərlərin davamlı inkişafı, şəhər problemləri və innovativ həll yolları barədə qlobal səviyyədə fikir mübadiləsi aparmaqdır. Azərbaycanda keçiriləcək bu önəmli tədbirə artıq çox az vaxt qalıb.
Bakı şəhərinin inkişafı üçün hansı layihələrin önəmli olduğunu qeyd edərdiniz?
Memar, inşaat məsələləri üzrə ekspert Muxtar Ərturan Bizimyol.info xəbər portalına bildirib ki, Bakı üçün vacib layihələr yalnız tikinti layihələri yox, həm də həyat keyfiyyətini yüksəldən şəhərsalma layihələri olmalıdır:
“WUF-13 ərəfəsində Bakı üçün əsas məsələ daha çox bina tikmək yox, daha düzgün şəhər qurmaqdır. 2026-cı ildə Bakının Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasına - WUF-13-ə ev sahibliyi etməsi Azərbaycan üçün mühüm beynəlxalq hadisədir. Bu forum UN-Habitat tərəfindən təşkil olunan və davamlı urbanizasiya, şəhərsalma, mənzil, şəhər problemləri və innovativ həllər üzrə dünyanın əsas qlobal platformalarından biri hesab olunur.
Belə bir forumun Bakıda keçirilməsi yalnız beynəlxalq tədbir kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu, həm də Bakı şəhərinin gələcək inkişaf modelinə yenidən baxmaq üçün ciddi fürsətdir. Çünki Bakı artıq sadəcə paytaxt şəhəri deyil; regionun iqtisadi, mədəni, turizm, nəqliyyat və urbanizasiya mərkəzlərindən biridir. Belə şəhərlərdə inkişaf yalnız yeni binaların sayı ilə yox, şəhər mühitinin keyfiyyəti ilə ölçülməlidir.
Bir memar kimi hesab edirəm ki, Bakının inkişafında əsas məqsəd daha çox bina tikmək deyil, daha düzgün şəhər qurmaq olmalıdır. Şəhər yalnız hündürmərtəbəli binalardan, geniş prospektlərdən və yeni yaşayış komplekslərindən ibarət deyil. Şəhər insanın yaşadığı, hərəkət etdiyi, nəfəs aldığı, istirahət etdiyi və sosial həyat qurduğu canlı sistemdir. Ona görə də Bakı üçün vacib layihələr yalnız tikinti layihələri yox, həm də həyat keyfiyyətini yüksəldən şəhərsalma layihələri olmalıdır”.
Muxtar Ərturan deyib: “Bakı üçün birinci prioritet insan mərkəzli şəhər modelidir. Bu yanaşmada əsas sual belə qoyulmalıdır: şəhər insan üçün nə qədər rahatdır? Bu gün Bakı kimi böyük şəhərdə piyada hərəkəti, ictimai nəqliyyata çıxış, yaşlıların, uşaqların və əlilliyi olan şəxslərin rahat hərəkəti, kölgəli səkilər, təhlükəsiz keçidlər, istirahət zonaları və ictimai məkanlar şəhərsalmanın əsas göstəriciləri kimi qiymətləndirilməlidir. Bakıda yeni layihələr həyata keçirilərkən yalnız avtomobil hərəkəti və bina sıxlığı əsas götürülməməlidir. Şəhər piyada üçün də rahat olmalıdır. Əgər sakin evindən çıxıb rahat şəkildə parka, məktəbə, dayanacağa, marketə və ictimai məkana gedə bilmirsə, həmin ərazidə şəhərsalma tam işlək hesab oluna bilməz. Bakıda piyada yönümlü məhəllələrin, təhlükəsiz səkilərin, velosiped və mikromobillik infrastrukturunun, ictimai nəqliyyatla inteqrasiya olunmuş yaşayış zonalarının artırılması vacibdir. Bu, həm nəqliyyat yükünü azaldar, həm də şəhər həyatını daha sağlam və rahat edər”.
İkinci prioritet nəqliyyat və şəhər sıxlığının balanslı idarə olunmasıdır
“Bakının əsas problemlərindən biri nəqliyyat yüklənməsi və bəzi ərazilərdə tikinti sıxlığının artmasıdır. Yeni yaşayış kompleksləri salınarkən həmin ərazinin yol infrastrukturu, parkinq imkanları, ictimai nəqliyyat bağlantısı, məktəb, bağça, tibb müəssisəsi və digər sosial obyektlərlə təminatı əvvəlcədən hesablanmalıdır”.
Muxtar Ərturan vurğulayıb ki, bina təkbaşına layihələndirilə bilməz: “Bina yerləşdiyi küçə, məhəllə, nəqliyyat sistemi və sosial infrastrukturla birlikdə qiymətləndirilməlidir. Bakı üçün vacib layihələrdən biri rəqəmsal şəhər modeli və nəqliyyat simulyasiyası sistemlərinin daha geniş tətbiqidir. Hər böyük tikinti layihəsi təsdiqlənməzdən əvvəl onun əraziyə nəqliyyat, sosial infrastruktur, yaşıllıq, gün işığı və hava axını baxımından təsiri modelləşdirilməlidir. Müasir şəhərsalma artıq yalnız xəritə üzərində plan çəkmək deyil; real data, simulyasiya və uzunmüddətli proqnoz tələb edən kompleks prosesdir”.
Memar həmçinin vurğulayıb: “Üçüncü prioritet yaşıllıq, iqlimə uyğunlaşma və ekoloji dayanıqlılıqdır. Bakı iqlim baxımından küləkli, yayda isə isti şəhərdir. Bu səbəbdən şəhərsalma qərarlarında yaşıllıq, kölgə, hava dövranı və mikroiqlim məsələləri xüsusi nəzərə alınmalıdır. Parkların, yaşıl dəhlizlərin, ağaclandırılmış küçələrin, həyət yaşıllığının və açıq ictimai məkanların artırılması Bakının gələcək inkişafı üçün əsas layihələrdən biri olmalıdır.
Yaşıllıq yalnız dekorativ element deyil. Yaşıllıq şəhərin temperaturunu tənzimləyir, havanın keyfiyyətinə təsir edir, səs-küyü azaldır, insanın psixoloji rahatlığını artırır və şəhər mühitini yaşana bilən edir. WUF-13 kimi beynəlxalq platforma ərəfəsində Bakı özünü yalnız müasir binalarla deyil, həm də iqlimə uyğun, dayanıqlı və ekoloji düşünülmüş şəhər modeli ilə təqdim etməlidir. UN-Habitat-ın WUF-13 üçün açıqladığı yanaşmada da təhlükəsiz, dayanıqlı şəhərlər və yaşayış mühitinin geniş şəhər sistemləri ilə əlaqəsi əsas mövzulardan biri kimi göstərilir.
Dördüncü prioritet tarixi memarlıq irsinin qorunmasıdır
Bakının ən böyük üstünlüklərindən biri onun tarixi memarlıq qatlarının müxtəlifliyidir. İçərişəhər, XIX-XX əsrin əvvəllərinə aid neft bumu memarlığı, sovet dövrü şəhərsalma nümunələri və müasir simvolik binalar Bakının çoxqatlı şəhər kimliyini formalaşdırır.
Qeyd edim ki, tarixi memarlıq irsinin qorunması yalnız binanı sökməməkdən ibarət deyil. Tarixi binanın ətraf mühiti, vizual görünüşü, küçə miqyası, material harmoniyası və həmin ərazinin ümumi memarlıq atmosferi də qorunmalıdır. Bakıda yeni tikililər tarixi mühiti boğmamalıdır. Müasir memarlıq tarixi irslə konflikt yaratmamalı, onunla mədəni dialoq qurmalıdır. Bu baxımdan tarixi zonalarda hündürlük, fasad dili, material seçimi və vizual təsir daha ciddi qiymətləndirilməlidir.
Beşinci prioritet yaşayış binalarında real keyfiyyət standartlarıdır
Bakıda çoxlu yeni yaşayış binaları inşa olunur. Bu, şəhərin böyüməsi baxımından təbii prosesdir. Amma burada əsas sual yaranır: bu binalar insanlara necə yaşayış keyfiyyəti verir? Yaşayış binasının dəyəri yalnız onun yerləşdiyi ərazi və fasadı ilə ölçülməməlidir. Səs izolyasiyası, istilik izolyasiyası, havalandırma, yanğın təhlükəsizliyi, lift sistemi, parkinq həlli, həyət mühiti, əlçatanlıq, mənzillərin funksional planlaması və mühəndis sistemlərinin keyfiyyəti əsas göstəricilər olmalıdır. Bu gün “premium”, “elit”, “komfort” kimi ifadələr çox istifadə olunur. Amma bu anlayışlar yalnız reklam xarakterli olmamalıdır. Əgər bina premium adlanırsa, onun real texniki göstəriciləri də premium səviyyədə olmalıdır. Əks halda bu, şəhərsalma və tikinti mədəniyyətinə zərər verir. Bakı üçün vacib layihələrdən biri də yaşayış binalarının keyfiyyət göstəricilərinin daha şəffaf və ölçülə bilən formada təqdim edilməsidir. İnsan mənzil alarkən yalnız kvadratmetrə yox, binanın real mühəndis və yaşayış keyfiyyətinə də baxa bilməlidir.
Altıncı prioritet köhnə yaşayış fondunun yenilənməsidir
Bakıda köhnə yaşayış fondu məsələsi də ciddi diqqət tələb edir. Bəzi köhnə binalarda konstruktiv təhlükəsizlik, kommunikasiya xətləri, enerji səmərəliliyi, sanitar vəziyyət və həyət infrastrukturu müasir tələblərə cavab vermir. Bu problem yalnız söküntü və yeni bina tikintisi ilə həll edilməməlidir. Bir inşaat eksperti kimi hesab edirəm ki, köhnə yaşayış fonduna yanaşma daha sistemli olmalıdır. Harada bərpa mümkündürsə, bərpa edilməli; harada gücləndirmə mümkündürsə, gücləndirmə aparılmalı; harada real təhlükə varsa, mərhələli və sosial baxımdan ədalətli yenilənmə proqramı həyata keçirilməlidir. Burada sakinlərin hüquqları, köçürülmə mexanizmləri, kompensasiya, yeni mənzil keyfiyyəti və məhəllə mühitinin qorunması xüsusi diqqət mərkəzində olmalıdır. Şəhər yenilənməsi insanları öz mühitindən qoparan prosesə çevrilməməlidir.
Yeddinci prioritet Xəzər sahili və ictimai məkanların inkişafıdır
Bakı dəniz şəhəridir. Xəzər sahili Bakının ən böyük urbanistik üstünlüklərindən biridir. Bu səbəbdən sahilboyu ərazilərin inkişafı yalnız kommersiya layihələri üzərində qurulmamalıdır. Sahil xətti ictimai məkan kimi daha əlçatan, yaşıl, piyada yönümlü və şəhər həyatına açıq olmalıdır. Bakının gələcək inkişafı üçün sahilboyu gəzinti zonalarının genişləndirilməsi, ictimai meydanların artırılması, dənizlə şəhər arasında fiziki və vizual əlaqənin gücləndirilməsi mühüm layihələrdən biridir.
Səkkizinci prioritet Bakı ətrafı ərazilərin planlı inkişafıdır
Bakının inkişafını yalnız mərkəzlə məhdudlaşdırmaq düzgün deyil. Paytaxtətrafı qəsəbələr, Abşeron yarımadası, yeni yaşayış massivləri və suburban ərazilər də vahid şəhərsalma konsepsiyası ilə idarə olunmalıdır. Nəzarətsiz və plansız genişlənmə gələcəkdə nəqliyyat, kanalizasiya, su, elektrik, məktəb, bağça və sosial infrastruktur problemlərini artırır. Ona görə də Bakı ətrafında inkişaf edən yaşayış zonaları əvvəlcədən planlaşdırılmış yol şəbəkəsi, sosial obyektlər, yaşıllıq və mühəndis infrastrukturu ilə təmin olunmalıdır. Bir memar kimi hesab edirəm ki, Bakı üçün gələcəkdə ən vacib yanaşmalardan biri mərkəzlə ətraf qəsəbələr arasında balanslı inkişaf modelinin qurulmasıdır. Əks halda şəhər mərkəzi həddindən artıq yüklənəcək, ətraf ərazilərdə isə xaotik urbanizasiya dərinləşəcək”.
Muxtar Ərturan əlavə edib: “WUF-13 Bakı üçün hansı mesajı verməlidir? WUF-13 Bakıda keçiriləcəksə, bu tədbir həm də şəhərin öz inkişaf fəlsəfəsini dünyaya təqdim etməsi üçün fürsətdir. Bakı yalnız ev sahibi şəhər kimi deyil, həm də urbanizasiya sahəsində öz təcrübəsini, problemlərini və həll istiqamətlərini göstərən şəhər kimi çıxış etməlidir. Düşünürəm ki, Bakı bu forum ərəfəsində üç əsas mesaj verməlidir:
Birincisi, Bakı tarixi irsini qoruyan, amma müasir urbanizasiya proseslərinə açıq şəhərdir. İkincisi, Bakı Xəzər regionunda dayanıqlı, insan mərkəzli və innovativ şəhər modelinə çevrilmək potensialına malikdir. Üçüncüsü, Bakı üçün əsas məqsəd sadəcə tikinti həcmini artırmaq yox, şəhər həyatının keyfiyyətini yüksəltməkdir.
Bakı gələcəkdə yalnız gözəl görünən şəhər yox, düzgün işləyən şəhər olmalıdır. Şəhərin uğuru onun siluetində deyil, insanın orada necə yaşamasında görünür. WUF-13 ərəfəsində Bakı üçün ən doğru yanaşma budur: daha çox tikmək yox, daha ağıllı, daha təhlükəsiz, daha yaşıl və daha insan mərkəzli şəhər qurmaq.
Bu, həm Bakının inkişafı, həm Azərbaycanın beynəlxalq imici, həm də gələcək nəsillərin yaşayacağı şəhər mühiti üçün ən vacib istiqamətdir”.
Günel Həsənova, Bizimyol.info
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
