Azertag saytından əldə olunan məlumata görə, ain.az məlumat yayır.
Bakı, 1 iyun, AZƏRTAC
Yaxın Şərqdə davam edən münaqişəyə baxmayaraq, qlobal enerji investisiyalarının 2026-cı ildə 5 faiz artaraq rekord həddə - 3,4 trilyon dollara çatacağı proqnozlaşdırılır. Hökumətlər və şirkətlər təchizat marşrutlarını şaxələndirmək və enerji təhlükəsizliyini gücləndirmək səylərini sürətləndirir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə açıqlama verən Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) hesabatına görə, bu il bərpaolunan enerji mənbələrinə, nüvə enerjisinə, şəbəkələrə, saxlama sistemlərinə, aşağı emissiyalı yanacaqlara, səmərəliliyə və elektrikləşdirməyə təxminən 2,2 trilyon dollar vəsait yönəldiləcək, neft, təbii qaz və kömürə isə təxminən 1,2 trilyon dollar vəsait ayrılıb.
BEA-nın “Qlobal enerji investisiyaları – 2026” hesabatında bildirilir ki, münaqişə enerji infrastrukturuna zərər vurub, ticarət yollarını pozub və Hörmüz boğazı ilə bağlı narahatlıqları artırıb, həm istehsalçıları, həm də istehlakçıları uzunmüddətli investisiya strategiyalarını yenidən qiymətləndirməyə sövq edib. Hörmüz boğazı ətrafında davam edən qeyri-müəyyənliklər ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana hava hücumlarına başlamasından bəri neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükü zəncirini pozub.
BEA-nın icraçı direktoru Fatih Birol bildirib: “Dünyanın indiyə qədər üzləşdiyi ən böyük enerji təhlükəsizliyi böhranının ortasındayıq və inanıram ki, bu, qlobal miqyasda investisiya strategiyalarını yenidən formalaşdıracaq. Dünyanın 1970-ci illərdəki neft şoklarından sonra şahidi olduğu əsas dəyişikliklərə paralel olaraq bu keçid baş verəcək”.
Hesabatda əlavə edilib ki, Yaxın Şərqdə davam edən münaqişə qlobal enerji investisiya axınlarını yenidən formalaşdırır və region həm artan risklərin, həm də qısamüddətli gəlir imkanlarının episentrindədir.
Agentlik bildirib ki, münaqişə zamanı Yaxın Şərqdə 30-dan çox enerji obyekti, o cümlədən neft emalı zavodları, neft-kimya müəssisələri, neft və qaz hasilatı yataqları zərər görüb. Ən əhəmiyyətli pozuntular arasında Qətərin “Ras Laffan” LNG kompleksindəki 14 mayeləşdirmə qurğusundan ikisi təsirlənib və təmir işləri illər çəkə bilər. Təxminən 20 tanker də qəzaya uğrayıb. “Ümumi təmir xərclərini dəqiq müəyyən etmək çətindir, lakin bu rəqəmin on milyardlarla dollara çatacağı gözlənilir. Bölgədə daha yüksək daxili maliyyələşdirmə ehtiyacları xarici kapital axınlarını azalda bilər ki, bu da digər bölgələrdə infrastruktur və enerji layihələri üçün artan maliyyələşdirmə mənbəyi olub”, - deyə BEA bildirib.
Münaqişə, həmçinin ixrac üçün Hörmüz boğazından çox asılı olan ölkələrdə investisiya planlarına da təsir göstərib. Su yoluna alternativləri olmayan İraq və Küveyt kimi istehsalçılar üçün ixrac gəlirlərinin azalması planlaşdırılan investisiyalarda azalmaya səbəb olub.
Bu arada, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ boğazı keçə bilən infrastruktur səbəbindən pozuntuları idarə etmək üçün daha yaxşı mövqedə olub. Səudiyyə Ərəbistanının “Petroline” kimi tanınan “Şərq-Qərb” boru kəməri Abqaiq şəhərini Qırmızı dənizdəki Yanbu limanı ilə birləşdirir və gündə 7 milyon barel nominal tutuma malikdir ki, bu da Krallığın OPEC+ kvotasının təxminən 70 faizinə bərabərdir.
Əbu-Dabinin “Həbshan-Fuceyra” boru kəməri Oman körfəzindəki Fuceyra ixrac terminalına gündə 1,8 milyon barelə qədər xam neft nəql edə bilər ki, bu da Əmirliyin münaqişədən əvvəlki xam neft ixracının təxminən üçdə ikisini təşkil edir.
Birol deyib: “Artıq həm istehsalçı, həm də istehlakçı ölkələrin ticarət yollarını və enerji mənbələrini şaxələndirmək - məsələn, bir tərəfdən yeni boru kəmərlərinin və digər təchizat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, digər tərəfdən isə daha çox daxili resurslara müraciət etmək kimi səylərini görürük. Bunlar bərpaolunan enerji mənbələrindən və nüvə enerjisindən tutmuş kömür, neft və qaza qədər, bəzi hallarda isə elektrik sistemlərinin gücləndirilməsi, elektrikləşdirmənin genişləndirilməsi və enerji səmərəliliyinin artırılması üçün daha geniş tədbirləri əhatə edir”.
BEA bildirib ki, alternativ marşrutların inkişaf etdirilməsi boru kəmərlərinə, limanlara və əlaqəli infrastruktura əhəmiyyətli investisiyalar tələb edəcək.
Təbii qaz investisiyaları daha davamlı olduğunu sübut edir. Bu sahədə xərclərin 2026-cı ildə son dekadada ən yüksək səviyyə olan 330 milyard dollara çatacağı gözlənilir. Qətər qlobal LNG genişləndirmə planlarının mərkəzində qalır, baxmayaraq ki, böhran yeni ixrac güclərinin bazara təsirini gecikdirib.
BEA bildirib: “Yaxın Şərq böhranı LNG investisiyalarının bazara təsirini gecikdirib və qiymətə həssas idxalçılar arasında qaz təchizatının etibarlılığı və əlçatanlığı ilə bağlı narahatlıqları yenidən artırıb”.
Süni intellekt və data mərkəzlərinin sürətli böyüməsi, xüsusən də ABŞ-də enerji investisiyalarının əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi ortaya çıxır. Qazla işləyən yeni elektrik stansiyaları üçün sifarişlər 2025-ci ildə 25 illik maksimuma çatıb və data mərkəzlərindən tələbat burada əhəmiyyətli rol oynayıb.
BEA bildirib: “ABŞ və Yaxın Şərqdəki güclü tələbat dünyanın digər yerlərində qısamüddətli yerləşdirmə üçün turbinlərin mövcudluğunu məhdudlaşdırır”.
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
