Ses qazeti portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
Keçən il Kaliforniya, Kanada, Avropa və Cənubi Koreyada fəlakətli yanğınlar insan həyatına, evlərə və iş yerlərinə son qoyub. Lakin araşdırmada 335 milyon hektar ərazinin yandırılmasının 2002-ci ildən bəri ikinci ən aşağı göstərici olduğu və bunun əsasən landşaftları parçalayan və böyük savanna yanğınlarının yayılmasına mane olan Afrika fermalarının genişlənməsi ilə əlaqəli olduğu aşkar edilib.
2025-ci ildəki fəlakətlərə 100.000 hektardan çox ərazini yandıran Şotlandiya meqayanğını və ABŞ tarixində ən dağıdıcı olan Los-Ancelesdəki Palisades və Eaton yanğınları daxil olub. Şotlandiya meqayanğını Böyük Britaniyanın yandırılmış ərazilər üzrə rekordunu qırıb.
İspaniya və Portuqaliyada rekord qıran yanğınlar yarım milyon hektardan çox ərazini yandırıb, Cənubi Koreya isə tarixdə ən böyük və ən ölümcül meşə yanğınları mövsümünü yaşayıb. Araşdırmanın nəticələrinə görə, 2025-ci ildə yanğınlar hava fəlakətlərindən sığortalanan itkilərin 38%-dən çoxunu təşkil edib.
Şərqi İngiltərə Universitetinin iqlimşünası və tədqiqatın aparıcı müəllifi Metyu Cons bildirib ki, 2025-ci il göstərir ki, qlobal miqyasda sakit yanğın ili hələ də dağıdıcı ola bilər: "Yanğın sahəsi ilə real dünya təsirləri arasında getdikcə artan bir əlaqənin şahidi oluruq. Torpaq istifadəsindəki dəyişikliklər o deməkdir ki, meşə yanğınları planetin tarixən olduğundan daha az hissəsini yandırır, lakin qlobal istiləşmə onların yayılmasına imkan verən şərait yaradır və tədqiqatçıların insanların ən çox risk altında olduğu vəhşi təbiət-şəhər sərhədində təhlükəni artırır."
İqlimşünas deyir ki, karbon çirklənməsi ilə alovlanan əlverişsiz hava şəraiti ötən ilki yanğınların bəzilərini partlayıcı cəhənnəmə çevirib. Tədqiqatçılar Cənubi Kaliforniya və Cənubi Koreyada güclü küləklərin və quru bitki örtüyünün yanğınları sıx məskunlaşmış ərazilərə doğru itələdiyini və müstəsna ölüm, kütləvi təxliyə və böyük infrastruktur itkilərinə səbəb olduğunu aşkar etdilər. Bu arada Aralıq dənizində quraqlıq və həddindən artıq istilər Portuqaliyadan Türkiyəyə qədər şiddətli yanğınlara səbəb oldu.
"Bu şərait yanğınlara səbəb olmur, lakin yanğın baş verdikdə, adi haldan daha tez alışan materialımız var, çünki o, daha qurudur. Üstəlik alovları qızışdıran külək faktoru var", Alikante Universitetinin tətbiqi riyaziyyatçısı David Garcia deyir: "Bu, böyük yanğınların baş vermə ehtimalını artırır."
Qarsiyanın keçən il həmmüəllifi olduğu atribusiya tədqiqatı göstərir ki, ötən il Portuqaliya və İspaniyada alovları qızışdıran ekstremal hava şəraitinin iqlim dəyişikliyi səbəbindən 39 dəfə çox olması ehtimalı var. O bildirir ki, əgər planeti istiləşdirməyə davam etsək, genişmiqyaslı yanğınlar artmağa davam edəcək.
Qlobal yanma sahəsinin ümumi azalması karbon qazı tullantılarının rekord səviyyədən üçüncü ən aşağı səviyyəyə düşməsinə səbəb olub, lakin Kanadada ekstremal meşə yanğınları tullantıları ardıcıl üçüncü ildir ki, qeydə alınıb. 2023-cü ildən bəri Şimali Amerikadakı şimal meşələri təxminən 4 milyard tona yaxın CO2 buraxıb ki, bu da əvvəlki 15 illik dövrün ümumi tullantılarını aşıb.
Planeti qızdırmaqla yanaşı, meşə yanğınları tüstüsündəki çirkləndiricilər çirkli hava ilə nəfəs alaraq çox sayda insanın ölümünə səbəb olur. 2025-ci ilin sentyabr ayında dərc edilmiş bir yerli araşdırmaya görə, 2023-cü ildə Kanadada baş verən meşə yanğınlarının yaratdığı zəhərli hissəciklər 82.000 insanın ölümünə səbəb olub və hətta ABŞ, Avropa və Afrikadakı şəhərləri də tüstü boğub. İspaniyanın Qalisiya Bioloji Missiyasının landşaft ekoloqu Adrian Regos bildirib ki, ötən ilki hadisələr nisbətən az sayda ekstremal yanğının bütün yanğın mövsümünün ekoloji, sosial və iqtisadi nəticələrinə necə hakim ola biləcəyini göstərir.
"Bir sözlə, ümumi yanmış sahə ildən-ilə dəyişsə də, iqlim dəyişikliyi ekstremal yanğın hava şəraitinin yaranma ehtimalını artırır və kənd yerlərinin tərk edilməsi ilə əlaqəli yanacaq yığılması bir çox mənzərəni böyük və sürətlə yayılan yanğınlara qarşı daha həssas edir”, - deyə ekoloq bildirib: "Buna görə də problem təkcə yanğınların sayını azaltmaqda deyil, həm də ekstremal hadisələrə qarşı dayanıqlığı artırmaqdadır.”
Lalə Mehralı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
