Aznews.az əməkdar jurnalist Əminə Yusifqızı iləmüsahibəni təqdim edir.
Dosye: Əminə Yusifqızı 1 iyun 1951-ci ildə Yevlax rayonunda doğulub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirdikdən sonra təyinatla Yevlaxda çıxan "Təşəbbüs" qəzetində (sonrakı adı "Kür") çalışıb. 1991-ci ildən qəzetin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. Hazırda Azərbaycan Mətbuat Şurasında Ahıllar Məclisinin sədr müavinidir.
Yevlax şəhidlərinin həyat və döyüş yollarından bəhs edən "Zəfər fədailəri" və "Biz vətən üçün doğulduq" kitablarının müəllifidir.
Adı kimi soyadı da məşhur və mərhum Xalq artisti ilə eyni olan müsahibimlə görüşə gedəndə doğrusu, tərəddüd içində idim. Düşünürdüm, söhbətimiz əhatəli alınmaz, müxtəsər danışıb yekunlaşdırarıq. Lakin xudmani mənzilin kandarından içəri ayaq qoyanda gördüyüm gülərüz, mehriban sima fikirlərimi tamamilə dəyişir. İlk andanca sehrlənirəm. Adətən müğənnilər nəhəng konsert zallarına daxil olanda qəfil qarşılaşdıqları tamaşaçı izdihamından bu hala düşürlər... bir də görürəm müqəddiməsiz-filansız söhbətimiz öz axarı ilə axır...
– Mən Bakıya 3 ildir köçmüşəm, ömür boyu Yevlaxda yaşamışam. Yoldaşım rəhmətə getdi, tək qaldım, qəzeti də bağlamışdım, övladlarım, nəvə-nəticələrim Bakıda yaşadıqları üçün mən də köçdüm. Halbuki heç vaxt Bakıda yaşamaq istəməmişəm, o vaxt universiteti bitirəndən sonra da burda qalmadım. Baxmayaraq ki, yoldaşım köklü-köməcli bakılı idi, sadəcə mən ondan güclü çıxmışdım, o vaxt özümlə çəkib aparmışdım Yevlaxa.
– Mənə elə gəlir ki, bu müsahibəni də siz çəkib aparacaqsınız. Çünki belə incə olmağınıza baxmayın, hökümlü qadına oxşayırsınız.
– (Gülümsəyir) hə, çox düz hiss eləmisiniz. Bizim böyük nəslimiz var, biz on uşaq olmuşuq.
Bakıdan Yevlaxa gedənlər həmişə birinci məni soruşublar
– Burda tək qalırsınız?
– Hə, tək yaşayıram, amma qızım elə qonşuluqdadır. İndilərdə gələr. Onu deyirdim axı, bizim nəsil böyükdür. Özü də gediş-gəlişliyik. Necə əvvəllər olub, indi də elədir. Məsələn, Novruz bayramında mütləq bir restoran tuturuq. Aşağısı 100 nəfər oluruq. Hamımız bir-birimizlə əlaqəliyik. İndi o ənənəni qızım davam edir. Necə ki, anam bizdə hamını başına yığmışdı, indi də qızım yığır.
– Elə bir qız, bir oğlunuz var?
– Bəli.
– Əminə xanım, qız övladla oğlan övladın fərqi nədir?
– Mən hər şeyi çox səmimi danışacam, özünüz bilərsiniz, nəyi istəsəniz verərsiniz. Düzü qızla oğul arasında böyük fərq hiss edirəm. Mən də əlbəttə, oğlumu çox istəyirəm, amma qızın yanımcıllığı ilə oğulun yanımcıllığı bir deyil.
Bu vaxt qapı açılır, bir xanım mənzilə daxil olur: Salam, xoş gəlmisiniz.
– Çox sağ olun.
– Mənim qızımdır, İlahə.
– Elə sözünün üstünə çıxdı. Əminə xanım, nəslin davamçısı kimi biz həmişə oğlanı görürük, amma reallıqda nəsli toyda-bayramda bir yerə toplayan, ona yön verən elə qız olur.
– Doğrudan elədir. Oğlum əgər gün ərzində bir dəfə zəng edirsə, qızımla aşağısı 20 dəfə danışırıq.
– Bəlkə qız uşaqları bir az bekar olur, ona görə? Siz istəyirsiniz, oğul işini-gücünü atıb 20 dəfə zəng eləsin?
– Mən bir az iddialı qadınam. Mən övladlarımdan xüsusi diqqət tələb edirəm.
– Mənə elə gəlir, siz hamıya qarşı o cürsünüz.
– Bəlkə, ondan irəli gəlir ki, mən özüm də hamıya qarşı diqqətcil olmuşam? Allah elə bil məni özgənin dərdini çəkməyə, özgənin sevincini bölüşməyə yaradıb. O qədər insana kömək eləmişəm. Bakıdan Yevlaxa gedənlər həmişə birinci məni soruşublar. Halbuki mən kim idim? On uşaqlı böyük ailə olmuşuq. Düzdür, kasıb, acından ölən də olmamışıq. Atam sürücü, anamsa Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub, dörd il müharibədə vuruşub.
– Hansı tərəfdə?
– Verərəm sənədləri baxarsız, yadımda qalmayıb.
- Albomlarınız da varsa, göstərərsiniz. Köhnə şəkillərə baxmağı sevirəm.
Ayağa durub televizor altlığının gözündən bir neçə albom çıxarır.
– Bunlar nədir ki, mənim əsas albomlarım rayondakı evimdədir!
Albomlardan birini açıb şəkilləri göstərir.
– Bax, bu bilirsiniz haradır? O vaxt Türkiyəyə getmək mümkün deyildi axı. 1984-cü ildə Türkiyəyə getmişdik.
Sonradan bildik ki, ermənilər bizim Türkiyəyə getməyimizə qarşı çıxıblar
– Səfərin məqsədi nə idi?
- Xüsusi jurnalist qrupu kimi getmişdik. Bizi Moskvada (səsi yavaşıyır) saxladılar. Neçə dəfə səfəri təxirə saldılar. Sonradan bildik ki, ermənilər bizim Türkiyəyə getməyimizə qarşı çıxıblar. Bilirsiniz, bizi öyrətmişdilər, öz aramızda söz danışanda girirdik vanna otağına, suyu açırdıq, gizlin sözümüzü deyirdik. Çünki yanımıza bir nəfər qoşmuşdular, o bizim hərəkətlərimizə göz qoyurdu. On beş gün qaldıq.
– Harda?
– Müxtəlif şəhərlərdə. Bizi necə qarşıladılar!
– Sizə qarşı türklərdə doğmalıq var idi?
– Hə, var idi. İnanırsınız, heç ayrılmaq istəmirdik.
– Sizi Türkiyəyə gedən qrupa necə seçdilər? Əyalət qəzetində işləyən jurnalist idiniz.
– Bilirsiniz o vaxt qəzet necə çıxırdı! Təsəvvür elə, Baş nazir Sürət Hüseynov ola və mən yerli qəzetdə Sürət Hüseynovu tənqid edəm, hər adamın işi deyil.
– 90-cı illərdə?
– Bəli.
Keçib masada əyləşirik. Mən albomları vərəqləyirəm.
– Söhbətə o qədər qollu-budaqlı başladıq, bilmirəm, nəyi qoyub, nəyi soruşum. (Fotonu göstərirəm) Bu sizsiniz?
– Bəli.
– Bir az da rəhmətlik aktrisa Gülşən Qurbanovaya bənzəyirsiniz.
Bizim üçün süfrə hazırlayan qızı deyir: Mən də oxşatmışam.
– Vallah, heç kəsə oxşamıram, qara, sısqa qız idim.
– Qara deyilsiniz, maşallah, ağbəniz, gözəlsiniz.
– (Gülür) bu şəkillər də Türkiyədəndir.
Atam anamı müharibədən danışmağa qoymurdu
– Əminə xanım, gəlin, söhbətin birini qoyub, o birinə keçməyək. Ananız dediniz dörd il müharibədə vuruşub. Hansı istiqamətdə?
– Yaddaşım həddindən artıq...
– Yəqin yaşla bağlı...
– Yox, mən əvvəldən huşsuz olmuşam. Bax, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tarixçi Ziya Bünyadov anamla çox yaxın olub. Anamgil əslində...
Bu vaxt qızı telefonunu gətirib nənəsinin şəklini göstərir. Pencəyinin sinəsi medallarla aşıb-daşan məğrur duruşlu, dolu bir qadın...
– Adı nə olub?
– Nazxanım Səfərova. Anam 41-də gedib, 44-də qayıdıb. Anamgil əslində ikinci cəbhədə döyüşüblər. Qoşun irəli getdikcə arxasıyca irəliləyib yanğın olan yerləri söndürürmüşlər. Bir dəfə hətta almanları tutublar. Papağı düşəndə alman görüb uzun saçları var, deyib ki, gör kimə əsir düşürük. Anam haqqında çox yazılıb.
– Ananız nə vaxt rəhmətə gedib?
– Anam... Neçədə rəhmətə gedib, İlahə?
Qızı: 2005-də.
– Hə, 2005-də 90 yaşında rəhmətə gedib.
– Ananız müharibədən nə danışırdı?
- Anam müharibədən çox şeylər danışırdı, atam bunu sevmirdi.
– Ananızın danışmağını?
– Hə, müharibə haqqında danışmağını.
– Atanız qoymurdu?
– Qoymurdu, istəmirdi. Anam Yevlaxda Müharibə Veteranları Şurasının sədri seçiləndən sonra yavaş-yavaş başladı... Atam rəhmətə getmişdi artıq. Medallarını filan taxmağa başladı. Biz də əvvəllər anama qısqanclıqla yanaşırdıq. Bilirsiniz, uşaq idik, anamın medallarını taxıb gəzməyini, müharibədən danışmağını başa düşmürdük, atama xəyanət kimi qəbul edirdik. Atam qoymurdu o tədbirlərə getsin, istəmirdi.
– Ananız müharibədən gələndən sonra atanızla evlənib?
– Bəli, bəli.
– Nə əcəb müharibədən gəlmiş qadını alıb, sonra da bu cür qısqanclıqlar edib?
– Məsələ burasındadır ki, atam anamı sevib, yüksək səviyyədə sevib.
Bilib ki, qoçaq qadındır, – qızı kənardan söhbətə qoşulur.
– Sualımın davamı var.
– Mən düzünü deyim ki, anam ərə gedəndə... Atam əvvəlcə evlənibmiş. Bax, bunu qəti yazmaq olmaz, o biri qardaşlarımın, bacılarımın çox pis xətrinə dəyər. Bir dəfə mən televiziyada danışmışdım, incimişdilər ki, “ögey” sözü nədir deyirsən? Siz təsəvvür edin, mən 11-ci sinfi qurtaranda qonşu qadın mənə deməyənə qədər böyük bacı-qardaşlarımın doğma olmadığını bilməmişəm.
– Bunu elə bu cür verək ki, siz onlarla bağlı “ögey” sözünün işlədilməsinə qarşısınız və bu məsələyə çox həssas yanaşırsınız.
– İlahə, küsməzlər? – Mətbəxdə iş görən qızına səslənir.
– Küsməli heç nə yoxdur, hətta sizin yazmağımı istəmədiyinizi də vurğulayacam.
Qızı qapının kandarında dayanıb söhbətimizə qoşulur: Amma nənəm də hamısını öz doğma övladı kimi böyüdüb, ayrı-seçkilik etməyib.
– İdarəetmə qabiliyyəti sizə elə ananızdan keçib.
– Hamı məni anama bənzədir, mən mübarizliyi, yenilməzliyi anamdan öyrənmişəm.
– Onda atanız ikinci dəfə ananızla evlənib?
– İkinci dəfə evlənsə nə var ki...
– Aha.
– Deməli.
İlahə xanım izah verir: Birinci həyat yoldaşı xərçəngdən rəhmətə gedib, ondan bir qızı, bir oğlu qalıb.
– İkinci həyat yoldaşı uşaqları atıb gedib, baxmayıb, onlar da iki qardaş olublar.
Qızı: Onlar da çox körpə olublar, bir-iki yaşında.
– Sonra mənim anamla evlənib. Anam deyir, hətta uşaqların başında bitləri vardı. Baxanları olmayıb da. Çox ağır şəraitdə yaşayıblar. Anam bunlara necə baxıb! Necə istəyib! Yevlaxda hamı anamın onlara öz doğma övladları kimi baxmağından danışırdı, hamısına ali təhsil verib.
İlahə xanım: Hətta nənəm o biri 4 uşağı özünün 6 uşağından çox istəyirdi.
– Atanız da tez rəhmətə gedib...
– Bəli, atam 1968-ci ildə rəhmətə getdi, mən 10-cu sinifdə oxuyurdum. Bütün yük anamın üstünə düşüb.
– Ananız cavan idi?
– Hə, cavan idi.
– Ondan sonra ananız ərə getməyib?
– Yox, yox, siz nə danışırsınız?
– Hamınıza da o baxıb?
– Hamımıza. Ay Allah, nə qədər qoçaq qadın idi! Anam əvvəl internatın direktoru olub. Əyin-başımızı yığıb aparıb internatdakı uşaqlara geyindirirdi. Anamın başına and içirdilər. Sonra ordan çıxdı, ömrünün axırına kimi məktəbdə “zavuç” işlədi. Mən jurnalist olandan sonra ancaq anamın sifarişlərini yerinə yetirirdim. Filankəs xəstədir, ona kömək elə, filankəs imkansızdır, ona yardım elə. Onda qəzet hələ “Kür” yox, “Təşəbbüs” adlanırdı. Mənim yazdığım yazı da bürolara qoyulurdu, adamlar işdən çıxarılırdı, töhmət verilirdi.
Ziya Bünyadov bacımı kəsdiyi üçün Xəlil Rzanı danlamışdı
– Dediniz, atanız ananızı müharibədən danışmağa qoymurdu. Bəs atanız öləndən sonra ananız nə danışırdı?
