BAKI, 3 iyun. TELEQRAF
Dünya bu il son dərəcə güclü El Nino prosesinin yarana biləcəyi ilə əlaqədar ekstremal hava hadisələrinə və isti dalğalara hazırlaşmalıdır.
Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (ÜMT) xəbərdarlıq edib.
ÜMT bildirib ki, iyun-avqust aylarında Sakit okeandakı təbii iqlim dövranının isti fazası olan El Ninonun yaranma ehtimalı 80 faiz, noyabra qədər isə 90 faizdir.
El Ninonun qayıdışı insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan qlobal istiləşməyə əlavə olaraq Yer kürəsində temperaturun müvəqqəti artması deməkdir. Bu hadisə həmçinin bütün dünyada yağıntı rejimini dəyişdirir: bəzi bölgələrdə güclü yağışlar və daşqınlar, digər yerlərdə isə quraqlıq yaradır.
BMT baş katibi Antonio Quterreş baş verənlər barədə bildirib: “El Nino onsuz da isinən dünyanın alovuna yağ tökür”.
Baş katibin sözlərinə görə, dünya bunu təcili iqlim xəbərdarlığı kimi qəbul etməlidir.
Bu fenomenin kənd təsərrüfatına, hidroenerji istehsalına və soyutma məqsədilə elektrik enerjisinə tələbatın artmasına təsiri qlobal ərzaq və enerji sistemlərinə əlavə təzyiq göstərə bilər. Bu, bir çox ölkələrin artıq Hörmüz boğazındakı blokada səbəbindən gübrə və yanacaq çatışmazlığı ilə üzləşdiyi vaxta təsadüf edir.
ÜMT-nin baş katibi Seleste Saulo qeyd edib:
“Ekstremal istilər artıq üzləşdiyimiz ən ölümcül iqlim təhlükələrindən biridir. El Nino bu təhlükəni orta hesabla daha da gücləndirə bilər”.
O əlavə edib ki, istilərlə bağlı xəstəliklər artacaq, həşəratlar vasitəsilə yayılan xəstəliklər daha geniş ərazilərə yayılacaq, ərzaq və su təminatı sistemləri üzərində təzyiq yüksələcək, onsuz da çətin vəziyyətdə olan ölkələr daha ağır problemlərlə qarşılaşacaqlar.
Təsirin miqyası El Ninonun gücündən asılıdır. Hazırda onun çox güclü ola biləcəyinə dair əlamətlər mövcuddur. Bəzi mütəxəssislər bunu “super El Nioo” adlandırsalar da, ÜMT bu termini işlətmir.
El Nino o zaman çox güclü hesab olunur ki, Sakit okeanın müvafiq hissəsində səthin temperaturu pik dövrdə 2°C-dən çox artır. Bu, XXI əsrdə 2015-2016-cı illərin El Nino hadisəsi zamanı baş verib.
Bir sıra proqnozlar, o cümlədən Avropa Ortamüddətli Hava Proqnozları Mərkəzi tərəfindən hazırlanan modellər göstərir ki, qarşıdakı El Nino yalnız 2°C həddinə çatmaya, hətta onu keçə bilər.
2023-cü ildəki El Nino müşahidələr tarixində ən güclü beş hadisədən biri olub, 2024-cü ilin dünyada ən isti il kimi qeydə alınmasına töhfə verib. ÜMT ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, növbəti belə hadisə 2027-ci ildə yeni temperatur rekordlarının qırılmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, təşkilat vurğulayır ki, hazırkı El Ninonun nə qədər güclü olacağı və pik nöqtəsinin nə zaman baş verəcəyi hələ dəqiq məlum deyil.
Seleste Saulo bildirib: “Onun orta və ya güclü hadisə olacağını yalnız buna əmin olduqdan sonra deyəcəyik. Bəzi modellər güclü El Nino əlaməti göstərmir, digərləri isə əksini göstərir”.
El Nino ümumilikdə qlobal temperaturu artırsa da, regional təsirləri fərqlənir. Avropa üçün nəticələri proqnozlaşdırmaq daha çətindir, çünki qitə Sakit okeandan uzaqda yerləşir.
ÜMT-nin məlumatına görə, ABŞ-nin cənub bölgələri, Cənubi Amerikanın bəzi hissələri, Şərqi Afrika və Mərkəzi Asiyada yağıntılar artır, bu da daşqın və sürüşmə riskini yüksəldir. Əvəzində Avstraliya, Latın Amerikasının digər hissələri, Karib hövzəsi, Cənubi Asiya və İndoneziyada daha quraq hava müşahidə olunur.
Saulo vurğulayıb ki, ölkələr vaxtında hazırlıq görsələr və erkən xəbərdarlıq sistemləri qursalar, El Nino mütləq fəlakət ssenarisi olmayacaq.
