Vestfaliya müqaviləsi: Avropa xəritəsinin yenidən cızılması - Vətən Naminə
">
Müqavilələr Vestfaliyanın Münster və Osnabrück şəhərlərində müzakirə edilib və birlikdə Vestfaliya Sülhü kimi tanınır.
Vestfaliya sülhü bir sıra səbəblərə görə əhəmiyyətlidir, o cümlədən onun Avropa xəritəsinə təsiri və müasir dövlət sisteminin inkişafına. Vestfaliya müqaviləsi nəticəsində Avropa xəritəsinin yenidən tərtib edilməsi ilə bağlı əsas məqamlar bunlardır:
Suverenlik və Müstəqillik:
Müqavilə cuius regio, eius religio prinsipini tanıdı, yəni ərazinin hökmdarı onun rəsmi dinini təyin edə bilərdi. Bu prinsip Müqəddəs Roma İmperiyası daxilində dini qarşıdurmalara son qoymaq məqsədi daşıyırdı və hər bir şahzadəyə ərazisinin katolik, lüteran və ya kalvinist olmasını seçmək imkanı verirdi. Müqavilə ayrı-ayrı dövlətlərin suverenliyini və onların daxili işlərini xarici qüvvələrin müdaxiləsi olmadan aparmaq hüququnu təsbit etdi. Bu ideya müasir milli dövlət konsepsiyasının əsasını qoydu. Ərazi Dəyişiklikləri:
Vestfaliya sülhü Avropada əhəmiyyətli ərazi düzəlişlərinə səbəb oldu. Fransa bir neçə əraziyə, o cümlədən Elzasın bir hissəsinə nəzarəti ələ keçirdi, İsveç isə Müqəddəs Roma İmperiyasındakı əraziləri aldı. Suveren Dövlətlərin tanınması:
Müqavilə Müqəddəs Roma İmperatorunun hakimiyyəti altında vahid xristian imperiyasının orta əsrlər konsepsiyasından uzaqlaşdığını qeyd etdi. Əvəzində ayrı-ayrı dövlətlərin suverenliyini tanıdı, müasir dövlət sisteminə yol açdı. Hollandiya Respublikasının müstəqilliyi:
Hollandiya Respublikası (Birləşmiş Əyalətlər) İspaniyadan müstəqilliyini rəsmi şəkildə tanıdı. Bu tanınma Hollandiya Respublikasının suveren dövlət statusunu möhkəmləndirdi və Səksən illik müharibəyə son qoydu. Güc balansı:
Vestfaliya sülhü çox vaxt Avropada qüvvələr balansının yaradılması ilə əlaqələndirilir. Müqavilə hər hansı bir gücün həddindən artıq dominant olmasının qarşısını almağa və bununla da regionda sabitliyi qorumağa çalışırdı. Beynəlxalq Münasibətlərə Təsiri:
Vestfaliya sülhü ilə müəyyən edilmiş prinsiplər beynəlxalq hüququn və diplomatiyanın inkişafına təsir göstərmişdir. Dövlət suverenliyi ideyası və ərazi bütövlüyünə hörmət beynəlxalq münasibətlərin həyata keçirilməsində fundamental anlayışlara çevrilmişdir. Vestfaliya Sülhü tez-tez dağıdıcı münaqişələrin sona çatmasına və müasir dövlət sisteminin formalaşmasına töhfə verdiyi üçün qeyd olunsa da, onun təsirinin regionlar üzrə müxtəlif olduğunu və Avropanın bütün hissələrinin eyni səviyyədə transformasiyanı yaşamadığını qeyd etmək vacibdir. Bundan əlavə, sonrakı illərdə hakimiyyət uğrunda mübarizələr davam etdiyi üçün müqavilə münaqişələrə dərhal son qoymadı. Buna baxmayaraq, Vestfaliya Sülhü beynəlxalq nizam üçün davamlı təsirləri ilə Avropa tarixində həlledici mərhələ olaraq qalır.
