Dünyanın ən quraq səhralarından bəzilərinin altında əsrlər boyu həyatı qoruyub saxlayan qədim yeraltı kanallar mövcuddur. Bu kanallar sərt landşaftlar boyunca suyu daşıyaraq icmaları su mənbələri ilə birləşdirir...
Poliqon xəbər verir ki, Express nəşrinin yazdığına görə, "kəriz" adı ilə tanınan bu kanalların tikintisinə 3000 ildən çox əvvəl qədim Persiyada (müasir İran) başlanılıb. Daha sonra onlar Yaxın Şərqə, Şimali Afrikaya və hətta Çinin bəzi bölgələrinə yayılıb.
Məqalədə qeyd olunur ki, yeraltı suların və dağ mənbələrinin suyunu quraq düzənliklərə daşımaq üçün nəzərdə tutulan bu sistemlər cazibə qüvvəsindən istifadə edən maili tunellərdən ibarətdir. Tunel boyunca müəyyən aralıqlarla şaquli şaxtalar qazılır ki, bu da havalandırma, texniki xidmət və tikinti zamanı giriş imkanı yaradır.
Suyun yerin altında saxlanılması buxarlanmanı azaldır. Əks halda, səhraların günəşi altında yerüstü su ehtiyatları sürətlə yox olardı.
Kəndlər və fermer icmaları tarixən bu gizli kanallardan əkin sahələrinin suvarılması, içməli su və heyvandarlıq üçün istifadə ediblər. Bu sistemlər olmasaydı, həmin ərazilərdə insan məskənləri yaşamaq üçün yararsız olardı.
Bu gün də bir çox kanal fəaliyyətini davam etdirir. İranda minlərlə kilometr uzunluğunda olan bu tunellər hələ də şəhərləri və təsərrüfatları su ilə təmin edir.
Müəlliflər əlavə ediblər ki, texniki xidmət çox vaxt əmək tutumlu prosesdir və nəsildən-nəslə ötürülən yerli biliklər tələb edir. Bəzi kanallar eyni zamanda ekstremal iqlim şəraitinə əsrlər boyu uyğunlaşmanı əks etdirən mühüm mədəni irs nümunələridir.
Alimlərin fikrincə, bu sistemlər təkcə mühəndislik möcüzəsi deyil. Onlar dayanıqlı su idarəçiliyinin simvoludur. Quruluşları nasoslardan və elektrik enerjisindən istifadəni istisna edir, yalnız cazibə qüvvəsinə və ağıllı planlaşdırmaya əsaslanır.
Xatırladaq ki, bu yaxınlarda məlum olub ki, müasir İraq ərazisində mövcud olmuş qədim şumer sivilizasiyası təbii "suvarma sistemi" sayəsində çiçəklənib. O dövrdə Dəclə və Fərat çayları gündə iki dəfə materikin içinə doğru şirin su daşıyırdı ki, bu da şumerlərdə kənd təsərrüfatının inkişafına şərait yaradırdı.
Poliqon.info
