Xanəndə, qəzəlxan Ağakərim Nafizin APA-ya müsahibəsi
Kiçik evinə bizi böyük ürəklə dəvət elədi Ağakərim Nafiz. İçəri keçib müsahibə üçün hazırlıq görməyə başlayanda fotoqrafımız Rüfət ustaddan əyləşdiyi yeri dəyişməyini istədi. Bildirdi ki, ora foto üçün əlverişsizdir. Ağanın cavabı isə əsl qonaqpərvər cavab idi.
- Əşşi, fotodur nədir, onu qoy kənara, gəl, hələ bir stəkan çay iç, görək.
Tez araya girib: “Ağa, narahat olmayın, yeri təyin eləsin içəcək”, - dedim.Nəsə fikirləşib susdu.
Baş prokuror İsmət Qayıbovun məclislərində iştirak edirdim
- İllərdir xanəndələrə müəllimlik edirsiniz, amma tələbəniz yoxdur. Yoxsa var, biz bilmirik?
- Tələbəm çox deyil, ona görə ki, gərək mənim məktəbim olsun, məktəbdə dərs keçim, dərs keçməyə yerim olsun. Mən özüm kirayədə qalıram. Əvvəllər də heç yerdə dərs keçməmişəm, amma yanıma gəliblər. Alim Qasımov institutu bitirəndən sonra tələbə kimi yanıma gəlib. Mən də həbsdən təzə çıxmışdım. Tələbələrim arasında məndən yaşca böyükləri də olub. Çünki mən sənətə lap uşaqlıqdan başlamışam. 14-15 yaşımda muğam dəstgahları oxuyardım. Öyrənmək istəyənlər yenə də var. Amma indi öyrənmək istəyənlər daha çox məktəbdə təhsil almağa üstünlük verirlər ki, axırda diplom alsınlar.
O vaxt həbsxanadan gələndə mənə iş vermirdilər. Polis də tələsdirirdi ki, tez iş tap, yoxsa həbsxanaya göndərərik. Mən fəhlə işləməyə məcbur idim. Getdim raykom katibinin yanına, dedim ki, mənə iş lazımdı. Dedi, haranı bitirmisən? Dedim, xanəndəyəm, heç yeri bitirməmişəm, böyük ustadlardan dərs almışam. Mənə dedi ki, bizdə “samauçka”lara, yəni öz-özünə öyrənənə yer yoxdur. Mən də dedim ki, məni “samauçka” hesab eləmə, ali təhsil alanlar məndən öyrənməyə gəlir. Mən belə deyəndə bir qədər əhval dəyişdi. O gördü ki, mən kimlərlə oturub-dururam. Onun girə bilmədiyi məclislərə girirəm. O vaxt mən baş prokuror İsmət Qayıbov olan məclislərdə iştirak edirdim. Sonralar bir çox şey mənim dikbaşlığımdan baş verdi. Özümdən böyükləri saymırdım, özümdən balacalarla isə həmişə səmimi olmuşam . Məsələn, bir dəfə məclisdə idik, ədliyyə nazirinin ad günü idi. Bütün nazirlər orada idi. Mədəniyyət naziri də Polad Bülbüloğlu idi. Mən də İslam Rzayev, Qədir Rüstəmovla oturmuşam. Birdən Qədir dedi ki, gedək nazirimizlə görüşək. Bunlar durub getdilər, mən isə durmadım. Sonra məndən soruşdular ki, niyə sən gedib görüşmədin? Mən isə bildirdim ki, o gəlib bizimlə görüşməli idi.
İkinci il isə sürgün kimi Volqoqrada göndərdilər
- Həbsxanaya niyə düşmüşdünüz?
- Mən 1984-cü ildə həbsxanada olmuşam. O vaxt rayispolkoma (Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri - red.) kabinetində şillə vurmuşdum. Əslində, çox iş veriləcəkdi, amma bir adam vardı, onun köməkliyi ilə 2 il həbsdə yatıb çıxdım. Bir il Salyanda yatdım. İkinci il isə sürgün kimi Volqoqrada göndərdilər. Həbsdən qayıdandan sonra çox çətinlik oldu. İş tapmaq da əsas çətinliklərimdən biri idi. Şamaxıda Müəllimlər Evi var idi. Ora müraciət etdim. Mənə dedilər, qarovulçu işidir, sizə layiq deyil. Amma mən razılaşdım. Bir ay işlədim orada. Sonra yavaş-yavaş vəziyyət düzəldi. 27-28 yaşım olanda nazirlikdə məni tanıyırdılar, sonrakı dövrlərdə tanıyan olmadı. 1989-cu ilin may ayı idi. Şamaxı Mədəniyyət Evindən zəng edib çağırmışdılar ki, Qarabağda keçiriləcək “Xarıbülbül” müsabiqəsində iştirak edim. Mən getmək istəmirdim, sonra nazirlikdən xüsusilə zəng etdilər. Bundan sonra getdim və orada qalib oldum. Yekun konsert Ağdam stadionunda keçirilmişdi. Münsiflər heyətində də hamısı ziyalı, istedadlı adamlar idi. Rejissor da məni tanımır və soruşdu ki, nə oxuyacaqsan? Dedim ki, “Sarı gəlin” təsnifi oxuyacam. Nə qədər sürəcəyini soruşdu, dedim ki, 9-10 dəqiqə. O isə bildirdi ki, o qədər vaxt verə bilməz, 60-70 nəfər oxuyan var, hərəsinə 10 dəqiqə versək 4-5 saat çəkər, cəmi 3 dəqiqə verə bilər. 5 dəqiqə oxudum, çox yaxşı qarşılandı. Bu da mənə dedi ki, bilməzdim belə olacaq, sənə 15 dəqiqə vaxt verərdim. Polad mənə yaxınlaşıb dedi: “Sənə Xalq artisti adı verəcəyik, xaricə də göndərəcəyik”. Orada da bir neçə Xalq artisti var idi. Nəsə, ondan sonra məni nə çağırdılar, nə də ad verdilər. Versəydilər də alan deyildim, mənə əsas xaricə getmək lazım idi.
Məni burada başa düşən az adam var
- Fransada konsertiniz olub. Fransaya necə gedib çıxa bildiniz?
- Fransada çox olmuşam. Alim mənim yanıma gəlib-gedən vaxtlar idi. Bir dəfə onlara gedib gördüm ki, qonağı var. Qonaqların ikisi fransız, biri isə azərbaycanlı idi. Mən heç birini tanımırdım, Alimin sorağına gəlmişdilər. Həmin vaxtlarda da Alimin təzə-təzə parladığı illər idi. Alim oxudu. Sonra bildilər ki, mən də oxuyanam. Məni də dinlədilər. Həmin adam Əli adlı İrandan olan azərbaycanlı idi. O, mənim haqqımda danışdı və dedi ki, bu adam Şəcərian (iranlı muğam ifaçısı Məhəmməd Rza Şəcərian - red.) kimidir. Öz aralarında fransızca danışdılar, sonra Əli tərcümə də etdi. Sonda da bir misal çəkdi ki, İbn Haldun adlı filosof olub. O deyib ki, oxumaq, sənət onda gözəl olur ki, xalq musiqisi ilə saray musiqisinin vəhdətini yarada biləsən. Bunda onun əlamətlərini görmək olur.
Bundan sonra artıq Alim xaricə gedib gəlirdi. Alimgilə gələn fransızlardan biri Mark Lüpit bura gələndə Malikin (Tarzən Malik Mansurov – red.) qonağı olur və ona deyir ki, belə bir oxuyan lazımdı, səsində, ifasında qədimlik olsun. Həmin vaxtdan öncə mənim haqqımda “Naməlum səs” adlı film hazırlanmışdı. Malik həmin kaseti qoyur, bunlar izləyirlər və Mark məni tanıyır, Alimin evində gördüyünü xatırlayır. Yavaş-yavaş bunlar mənimlə əlaqə saxladılar. Haqqımda səfirə də məlumat vermişdi. Mark burada ev tutmuşdu. Ailəsi ilə gəlib yerləşmişdi. Müsəlmanlığı da qəbul edib adını Əbdülrəhman olaraq dəyişmişdi. Bu məni evinə dəvət etdi, getdim, səfir də orada idi. Biz yerdə, səfir isə kresloda oturmuşdu. Birlikdə yedik-içdik və mən ifa elədim.
Onu da deyim ki, ifa edərkən oturmağın da öz qaydası var. Məsələn, Alim düzgün oturmur, çünki bunu ona öyrətməmişəm. Qəsdən öyrətmədim, ona görə ki, o artıq elə şeyləri başqalarından öyrənməyə başlamışdı. O düz oturmur yerdə. Qafqaz xanəndəsi elə oturmaz. O, iranlıların oturma formasıdır. O, oturaq xalqlara aiddir, biz isə tərəkəməyik. Biz diz üstündə oturmalıyıq. Mən oxumağa başlayanda səfir kreslodan düşüb bizim kimi yerdə oturdu. Mən onlar üçün bir neçə əsər ifa etdim. Çıxanda da mənə dedilər ki, xarici pasportun var? Dedim, var idi, vaxtı yenilənməlidir. Xülasə, pasport iki-üç günə hazır oldu və mənim bununla da xaricə səfərlərim başladı. Amerikaya qədər gedib çıxmışam, amma həmişə qabağımı kəsiblər. Məni burada başa düşən az adam var. Çünki işlətdiyim sözlər bir qədər qəlizdir. Amma İranda məni lap belə hambal da başa düşür.
Həyatımı yaxşı qura bilmədim, ayağımdan çəkən çox oldu
- Türkmənistanda da olmusunuz...
- Hə, olmuşam.
- Ağakərim Nafiz dolubdur yaşa
Yurduna, elinə qıldım tamaşa.
Türkmən balası, səni min yaşa,
Gəldim Aşqabada bir görüm səni.
Bu şeiri də türkmən qızına yazmısınız?
- Cavan vaxtlarım idi. Bir türkmən qızı ilə qarşılaşdım. Mən Türkmənistanda yaşamamışam, amma çox gedib-gəlmişəm. Müəyyən müddət isə Düşənbədə yaşamışam. Sonradan tamamilə köçüb getmək istədim, amma rəhmətlik atam-anam qoymadı. Əslində, mən heç ata sözünə qulaq asan olmamışam. Amma o məsələdə qulaq asdım və səhv etdim. Burada həyatımı yaxşı qura bilmədim, ayağımdan çəkən çox oldu.
- Bayaq Alim Qasımovun adını çəkdiniz. Son vaxtlar Alim Qasımov rep ifa etməyi ilə gündəmə gəlib, buna münasibətiniz necədir?
- Mən çoxdandır onu tənbeh etmirəm. Cavan vaxtı tövsiyələrimi dinləyirdi. Sonra Xalq artisti oldu, məşhurlaşdı, ona görə də heç nə demirəm.
