Panik atak qəfil başlayan və intensiv qorxu ilə müşayiət olunan bir vəziyyətdir. Bu zaman insanın ürəyi sürətlə döyünür, nəfəs almaqda çətinlik yaranır, baş gicəllənməsi, titrəmə, soyuq tər və hətta ölüm qorxusu hiss edilə bilər. Adətən panik atak 10-15 dəqiqə ərzində pik nöqtəyə çatır, lakin bəzən daha uzun davam edə bilər.
Missiya.Az panik atakın səbəbləri və ilkin müdaxilə üsullarını araşdırıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, panik atak bir çox səbəbdən baş verə bilər. Bioloji və genetik faktorlar bu hallarda önəmli rol oynayır. Məsələn, beyindəki neyrotransmitter balansının pozulması və ya ailədə panik atak və anksiyete pozuntularının mövcudluğu riski artırır. Psixoloji səbəblər də önəmlidir. Həddindən artıq stress, uşaqlıq travmaları, tərk edilmə qorxusu və özünü qiymətləndirmədə çətinliklər panik atak ehtimalını yüksəldir. Sosial və ətraf mühit faktorları, məsələn, iş və həyat tərzi stressləri, ailədaxili münaqişələr və qəfil dəyişikliklər də bu vəziyyətin yaranmasında rol oynayır.
Panik atak zamanı düzgün müdaxilə simptomların idarə olunmasına kömək edir. Nəfəs texnikaları, yavaş və dərin nəfəs alma bədəni oksigenlə təmin edir və ürək döyüntüsünü tənzimləyir. Ətraf mühitə diqqət yetirmək, ayaqları yerə basmaq və ətrafdakı obyektlərə fokuslanmaq qorxu hissini azaldır. Pozitiv daxili dialoq qurmaq, məsələn, “Bu təhlükəli deyil, sadəcə panik atakdır və keçəcək” demək, qorxu hissini yüngülləşdirir. Panik atak zamanı yaxın bir insanın dəstəyi də faydalıdır. Bununla yanaşı, psixoloji müdaxilə, xüsusilə kognitiv davranış terapiyası və stress idarəetmə texnikaları panik atakların qarşısını almağa kömək edir.
Uzunmüddətli perspektivdə panik atak fərdi yanaşma tələb edir. Bəzən psixoterapiya ilə birlikdə dərman terapiyası tətbiq olunur. Həyat tərzi dəyişiklikləri, məsələn, müntəzəm yuxu, balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və meditasiya panik atak riskini azaldır. Sosial dəstək, ailə və dostların dəstəyi, həmçinin peşəkar qruplar panik atakların təkrarını minimuma endirir.
Panik atak qorxulu olsa da, düzgün yanaşma və ilkin müdaxilə ilə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. İnsan bədəninin reaksiyalarını tanıyanda və uyğun texnikaları tətbiq edəndə bu vəziyyət daha rahat keçə bilir. Əsas məqsəd panik atak zamanı qorxu ilə mübarizə aparmaq deyil, onu sakit və bilincli şəkildə keçirməkdir.
İlahə Qənbərli
Missiya.Az
