Bakı. Trend:
Elektron formada sübutlar cinayət prosesində sübut kimi qəbulolunacaq.
Trend-inməlumatına görə, bu məsələ Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlətquruculuğu komitəsinin bugünkü iclasında müzakirə olunanCinayət-Prosessual Məcəllədə dəyişiklik edilməsi haqqında qanunlayihəsində öz əksini tapıb.
Qanun layihəsinə əsasən, cinayət təqibi üzrə əhəmiyyət kəsb edənhalların müəyyən edilməsinə kömək edən elektron verilənlər, ocümlədən abunəçi məlumatları, trafik və ya məzmun verilənləricinayət prosesini həyata keçirən orqanın qərarı iləCinayət-Prosessual Məcəllənin tələbləri nəzərə alınmaqla elektronformada sübut hesab edilə biləcək.
Elektron verilənlər cinayət-prosessual qanunvericiliyintələblərinə riayət etməklə əldə edildikdə sübut kimi qəbul ediləbiləcək.
Elektron formada sübutlarınsaxlanılması
Elektron formada sübutlar və onların saxlanıldığı daşıyıcılar(Cinayət-Prosessual Məcəlləyə əsasən mühafizəsinin təmin edilməsiüçün verilməsi halları istisna olmaqla) cinayət prosesini həyatakeçirən orqan tərəfindən cinayət təqibi üzrə icraatınmateriallarına əlavə ediləcək və işin bütün saxlanma müddətiərzində işdə saxlanılacaq.
Elektron formada sübutlar və onların saxlanıldığı daşıyıcılartamlığı və təhlükəsizliyi təmin ediləcək şəkildə qorunubsaxlanılmalıdır.
Götürülmüş və işə əlavə edilmiş elektron formada sübutları cariuçot, hesabat və digər hüquqauyğun məqsədlər üçün qanuni sahibtələb etdikdə ona həmin elektron formada sübutlardan və ya onlarınsaxlanıldığı daşıyıcılardan müvəqqəti istifadə etmək və ya elektronverilənlərin surətini çıxarmaq imkanı verilməlidir.
Məhkəmənin hökmü qanuni qüvvəyə mindiyi gündən bir il keçdikdənsonra və ya cinayət prosesini həyata keçirən orqanın cinayət təqibiüzrə icraata xitam verilməsi haqqında qərarı qüvvəyə mindikdənsonra cinayət təqibi üzrə icraatın materiallarında olan elektronformada sübutlar və ya onların saxlanıldığı daşıyıcılar qanunisahiblərinin xahişi ilə onlara qaytarıla biləcək. Bu haldamüstəntiq, prokuror və ya məhkəmə qaytarılan elektron formadasübutların surətlərini çıxarmalı, doğruluğunu təsdiq etməli vəcinayət təqibi üzrə icraatın materiallarında saxlamalıdır.
Elektron verilənlərin mühafizəsinin təminedilməsi
Cinayət təqibi üzrə əhəmiyyət kəsb edən informasiya vəkommunikasiya texnologiyaları sistemində, onun hissələrində və yadaşıyıcılarda saxlanılan elektron verilənlərin, o cümlədən xidmətprovayderində saxlanılan məlumatların (abunəçi məlumatlarının,trafik və məzmun verilənlərinin) itkiyə və ya modifikasiyaya məruzqalmasının qarşısını almaq məqsədilə cinayət prosesini həyatakeçirən orqanın qərarı əsasında beynəlxalq təhlükəsizlikstandartlarına uyğun olaraq şifrləmə və ya digər müvafiq texnikitədbirlər görüləcək. Cinayət prosesini həyata keçirən orqanın bubarədə qərarında şifrləmə və ya digər texniki tədbirin obyekti,məzmunu, müddəti, şərtləri, tədbirlərin görülməsi tapşırılanşəxslər və əhəmiyyət kəsb edən digər hallar göstəriləcək. Şifrləməvə ya digər texniki tədbirlər sahibliyində müvafiq elektronverilənlər olan fiziki və ya hüquqi şəxslər, yaxud cinayətprosesini həyata keçirən orqanın müəyyən etdiyi digər şəxslərtərəfindən görüləcək.
Yuxarıdakı abzasda nəzərdə tutulan elektron verilənlərinşifrləmə və ya digər müvafiq texniki tədbirlər tətbiq edilsə də,itkiyə və ya modifikasiyaya məruz qala biləcəyini güman etməyəkifayət qədər əsaslar olduqda cinayət prosesini həyata keçirənorqan sahibliyində belə elektron verilənlər olan fiziki, hüquqi vəya vəzifəli şəxsə həmin elektron verilənlərin, o cümlədən xidmətprovayderində saxlanılan məlumatların (abunəçi məlumatlarının,trafik və məzmun verilənlərinin) 90 gündən çox olmayan müddətərzində mühafizə və toxunulmazlığının təmin edilməsinintapşırılması barədə qərar qəbul edə biləcək. Bu müddət cinayəttəqibi üzrə icraat başa çatanadək uzadıla biləcək. Cinayətprosesini həyata keçirən orqanın qərarında mühafizə edilməsinəzərdə tutulan elektron verilənlərin məzmunu, mühafizənin müddəti,şərtləri, mühafizənin təmin edilməsi tapşırılan şəxslər vəəhəmiyyət kəsb edən digər hallar göstəriləcək. Mühafizənin təminedilməsi ilə bağlı tədbirlər sahibliyində müvafiq elektronverilənlər olan fiziki və ya hüquqi şəxslər, yaxud cinayətprosesini həyata keçirən orqanın müəyyən etdiyi digər şəxslərtərəfindən görüləcək.
Elektron verilənlərin mühafizəsi tapşırılmış şəxs bu cürprosedurların həyata keçirilməsi ilə bağlı konfidensiallığıqorumalıdır.
Məlumat üçün bildirək ki, qanun layihəsində cinayət-prosessualqanunvericiliyə aşağıdakı yeni anlayışların əlavə olunması təklifedilir:
- informasiya və kommunikasiyatexnologiyaları sistemi – proqram təminatıəsasında elektron verilənləri toplayan, saxlayan və avtomatik emaledən hər hansı qurğu və ya qarşılıqlı qoşulmuş və yaəlaqələndirilmiş qurğular qrupudur;
- elektron verilənlər – faktların,məlumatların və ya anlayışların İKT sistemində emal üçün yararlıformada olan hər hansı təsviri, o cümlədən İKT sisteminin müəyyənfunksiya yerinə yetirməsini təmin edən proqramdır;
- xidmət provayderi – göstərdiyixidmətlərin istifadəçilərini İKT sistemi vasitəsilə kommunikasiyaimkanı ilə təmin edən, yaxud belə kommunikasiya xidmətləri və yaxidmət istifadəçiləri üçün elektron verilənlərin emalını və yasaxlanılmasını həyata keçirən istənilən dövlət orqanı (qurumu),hüquqi və ya fiziki şəxsdir;
- trafik verilənləri – kommunikasiyanınmənbəyini, təyinat yerini, marşrutunu, vaxtını, tarixini, ölçüsünü,müddətini və ya xidmətin növünü göstərən, kommunikasiya zəncirinintərkib hissəsini təşkil edən İKT sistemi tərəfindən yaradılan, İKTsistemi vasitəsilə həyata keçirilən kommunikasiya ilə əlaqəli olanhər hansı elektron veriləndir;
- abunəçi məlumatları – trafik və yaməzmun verilənləri istisna olmaqla, istifadə edilən kommunikasiyaxidmətinin növü, bu xidmətə dair texniki təminat tədbirləri vəxidmətin göstərilmə müddəti, xidmət müqaviləsi və ya razılaşmasıəsasında əldə edilən abunəçinin şəxsiyyəti, poçt və ya coğrafiünvanı, telefon və digər əlaqə nömrəsi, hesablaşma və ya ödənişməlumatları, kommunikasiya avadanlıqlarının quraşdırıldığı yerlərhaqqında hər hansı məlumatları müəyyən etməyə imkan verən xidmətprovayderinin göstərdiyi xidmətlərin istifadəçiləri barədə xidmətprovayderində saxlanılan istənilən məlumatlardır;
- məzmun verilənləri – abunəçiməlumatları və ya trafik verilənləri istisna olmaqla, şəkillər,mətn mesajları, səsli mesajlar, audioyazılar və videoyazılar dadaxil olmaqla İKT sistemi vasitəsilə ötürülən məlumatın mahiyyətiilə əlaqəli hər hansı elektron verilənlərdir.
