Sia Az saytından verilən məlumata əsasən, ain.az məlumatı açıqlayır.
Müasir dövrdə yuxu problemləri ən çox rast gəlinən sağlamlıq çətinliklərindən biridir. İş stressi, ekran istifadəsinin artması, qeyri-sabit yuxu rejimi və narahatlıq halları insanların gec yatmasına və keyfiyyətsiz yuxuya səbəb olur. Yuxuya gec getmək isə yalnız yorğunluq yaratmır - diqqət azalması, immun sisteminin zəifləməsi, çəki artımı, hormonal pozuntular və ürək-damar riskləri ilə əlaqələndirilir.
Araşdırmalar göstərir ki, sağlam insanın orta hesabla 7-9 saat fasiləsiz yuxuya ehtiyacı var. Lakin əsas problem saat deyil - yuxuya keçid müddətidir. Əgər insan yatağa girdikdən sonra 30-60 dəqiqə ərzində yuxuya gedə bilmirsə, bu artıq gecikmiş yuxu başlanğıcı hesab olunur.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Yuxuya tez getməyin elmi cəhətdən əsaslandırılmış və praktik yolları...
1. Yuxu rejimini sabitləşdirmək (Bioloji saatın tənzimlənməsi)
Beyində yerləşən “sirkadiyal ritm” (bioloji saat) yuxu və oyanma vaxtını tənzimləyir. Hər gün fərqli saatda yatmaq bu sistemi pozur.
Tövsiyə:
Hətta həftəsonu belə eyni saatda yatıb-durmaq
Gecə 23:00–00:00 arası yatmağa üstünlük vermək
Günorta uzun (1 saatdan artıq) yuxudan qaçmaq
Bu üsul 1-2 həftə ərzində bədəni avtomatik yuxuya hazır vəziyyətə gətirir.
2. Ekran işığını azaltmaq (Mavi işıq problemi)
Telefon, planşet və televizor ekranlarından yayılan mavi işıq melatonin hormonunun ifrazını azaldır. Melatonin isə yuxu hormonudur.
Tövsiyə:
Yatmazdan 60 dəqiqə əvvəl ekranları söndürmək
“Night mode” və ya “blue light filter” aktiv etmək
Yataq otağında telefon istifadə etməmək
Araşdırmalar göstərir ki, yatmazdan əvvəl ekran istifadəsi yuxuya keçid müddətini 20–40 dəqiqə uzada bilər.
3. Yataq otağı mühitini optimallaşdırmaq
Yuxu üçün ideal şərait:
Temperatur: 17-20°C
Otaq qaranlıq olmalıdır (qaranlıq pərdə istifadə edin)
Səssizlik və ya sakit fon səsi
Rahat döşək və yastıq
İsti otaq və ya işıqlı mühit yuxu hormonunun azalmasına səbəb olur.
4. 4-7-8 nəfəs texnikası
Stress və narahatlıq yuxunun ən böyük düşmənidir. Nəfəs texnikası parasimpatik sinir sistemini aktivləşdirir və bədəni sakitləşdirir.
Metod:
4 saniyə burundan nəfəs alın
7 saniyə saxlayın
8 saniyə ağızdan buraxın
4-6 dəfə təkrarlayın
Bu üsul ürək ritmini yavaşladır və beyin fəaliyyətini sakitləşdirir.
5. Kofein və ağır qidadan uzaq durmaq
Kofe, enerji içkiləri və qara çay 6-8 saat təsir göstərə bilər.
Qayda:
Saat 16:00-dan sonra kofein qəbul etməmək
Yatmazdan 2-3 saat əvvəl ağır yemək yeməmək
Spirtli içkidən yuxu vasitəsi kimi istifadə etməmək (spirt yuxunu parçalayır)
6. “Yataq = Yuxu” prinsipi
Əgər 20-30 dəqiqə ərzində yuxuya gedə bilmirsinizsə:
Ayağa qalxın
Sakit kitab oxuyun
Yuxulu hiss etdikdə yenidən yatağa qayıdın
Bu, beynin yatağı narahatlıqla əlaqələndirməsinin qarşısını alır.
7. Fiziki aktivlik
Gün ərzində orta səviyyəli fiziki aktivlik:
Stress hormonlarını azaldır
Dərin yuxu mərhələsini artırır
Amma ağır idman yatmazdan 2 saat əvvəl edilməməlidir.
8. Bitki çayları və təbii üsullar
1. Çobanyastığı çayı
2. Lavanda aroması
3. İlıq duş
Bunlar sinir sistemini sakitləşdirə bilər.
Problem və səbəblər
Yuxuya gec getməyin əsas səbəbləri:
1. Stress və həddindən artıq düşünmək
2. Telefon asılılığı
3. Qeyri-sabit yuxu rejimi
4. Kofein və nikotin
Hormonal və psixoloji problemlər
Əgər həftədə 3 dəfədən çox 1 aydan artıq yuxu problemi davam edirsə, bu artıq xroniki yuxusuzluq (insomniya) ola bilər və həkimə müraciət tövsiyə olunur.
Nəticə
Yuxuya tez getmək təsadüfi deyil - bu, düzgün rejim və sağlam vərdişlərin nəticəsidir. Ekran istifadəsinin azaldılması, sabit yuxu saatı, uyğun otaq şəraiti və nəfəs texnikaları 1-2 həftə ərzində ciddi fərq yarada bilər.
Ən vacibi isə budur:
Yuxu bir lüks deyil - fizioloji ehtiyacdır.
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
