ABŞ-ın Ermənistanda kiçik modul reaktorlar tikmək planları ilə bağlı “RİA Novosti” agentliyinə yə şərh verən Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu bildirib ki, amerikalıların həmişə çox cəlbedici biznes təklifləri olur, lakin ABŞ hələ bir dənə də olsun kiçik modul reaktor tikməyib.
Fevralın 9-da Ermənistana səfərindən sonra ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vens nüvə enerjisi ilə bağlı memorandumun bir hissəsi olaraq ABŞ-ın Ermənistana kiçik modul reaktorlar tədarük edəcəyini açıqladı. Vens həmçinin layihənin dəyərini 9 milyard dollar olacağını bildirdi. Şoyqu deyib: “Bəli, ABŞ-da bunu edən bir neçə şirkət var. Bəli, onların hamısının çox cəlbedici biznes təklifləri var. Amma, necə deyərlər, bəzi nüanslar var... amerikalılar tərəfindən hələ bir dənə də olsun kiçik modul reaktor tikilməyib, işə salınması və ya daha da pisi, sənaye istismarında təcrübə bir yana qalsın. Vurğulayıram ki, bir dənə də olsun olmayıb”.
Təhlükəsizlik Şurasının katibi qeyd edib ki, istehsal olunan enerjinin meqavat-saatına görə təxmini qiymət heç yerdə qeyd edilməyib . Lakin buna xüsusi diqqət yetirilməlidir: “Əgər söhbət “NuScale Power”in 77 meqavattlıq modullarından gedirsə, Yuta layihəsinin uğursuzluğuna səbəb olan enerjinin yüksək qiyməti idi. Hətta istehsaldan əvvəlki mərhələdə belə, xərc 1,5 dəfə artdı və planlaşdırılan enerji istehsalının qiyməti meqavat-saat üçün 58 dollardan 89 dollara yüksəldi ki, bu da onun 2023-cü ildə bağlanmasına səbəb oldu”. Digər bir məqam isə ABŞ-ın işlənmiş nüvə yanacağını təkrar emal etmək texnologiyasına malik olmamasıdır. Ermənistanda nüvə elektrik stansiyaları üçün kiçik reaktorlar tikilərsə, işlənmiş yanacaq mütləq Ermənistanda saxlanılacaq. Rusiya tərəfindən təkliflər barədə soruşulduqda, Şoyqu Ermənistanın ali rəhbərliyinin Rusiyanın nüvə enerjisi ilə bağlı təkliflərindən xəbərdar olduğunu bildirib. O, “Rosatom”un xaricdə nüvə elektrik stansiyası tikintisi layihələrinin sayına görə birinci yerdə olduğunu - qlobal bazarın 90%-ni təşkil etdiyini və kiçik modul reaktorların dizaynı, tikintisi və istismarı sahəsində unikal təcrübəyə malik olduğunu vurğulayıb: “Heç bir detal açıqlamadan deyim ki, oradakı şərait olduqca əlverişlidir və texnologiya illərlə istifadə ilə sübut olunmuş etibarlılığı ilə ən müasirdir. Ümid etmək istərdim ki, tərəfdaşlarımız müvafiq qərarlar qəbul etdikdə, “anamı incitmək üçün qulaqlarımı donduracağam” kimi düşünmək əvəzinə, ayıq hesablama və insanların maraqları üstünlük təşkil edəcək”. Şoyqunun sözlərinə görə, Ermənistanda kiçik modulların tikintisi praktiki mərhələyə keçərsə, Rusiya və regiondakı bütün digər dövlətlər bu yeni nüvə təhlükəsizliyi risklərini nəzərə almalı olacaqlar: “Əsasən, biz Amerika nüvə texnologiyası təcrübələrinin yaxınlıqda, seysmik cəhətdən aktiv zonada aparılacağını fərz edirik. Buna görə də, bəli, bu, təhlükə hesab edilməlidir. Paralellər aparmaq istəmirəm, amma xatırlatmaq istəyirəm ki, Yaponiyanın “Fukuşima Daiçi” Atom Elektrik Stansiyasında baş verən zəlzələ nəticəsində məhv olan Amerika reaktorları olub və bu da ətraf mühitin geniş yayılmış radioaktiv çirklənməsinə səbəb olub”.
Nahid SALAYEV
