Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, onlar təkcə təqvimdə bir tarix deyil, milli yaddaşın ağrı və qürur simvoluna çevrilmişdir. 26 Fevral məhz belə günlərdəndir. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Qarabağın qədim yaşayış məntəqəsi olan Xocalı misli görünməmiş vəhşiliyə məruz qaldı. Bu hadisə təkcə bir şəhərin işğalı deyil, dinc əhaliyə qarşı planlı şəkildə həyata keçirilmiş soyqırımı aktı idi.
Həmin gecə şəhər tam mühasirəyə alınmışdı. Elektrik enerjisi kəsilmiş, kommunikasiya xətləri sıradan çıxarılmışdı. İnsanlar qarlı və şaxtalı hava şəraitində canlarını qurtarmaq üçün meşələrə və dağlara üz tutmuşdular. Lakin mülki əhali əvvəlcədən qurulmuş pusqulara düşmüş, atəşə tutulmuşdu. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər amansızcasına qətlə yetirildi. Onların 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə ahıl insan idi. 8 ailə tamamilə məhv edildi, yüzlərlə insan yaralandı, 1275 nəfər girov götürüldü.
Xocalıda baş verənlər beynəlxalq humanitar hüququn bütün prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması idi. Mülki şəxslərin hədəfə alınması, əsirlərə qarşı işgəncələr, insan ləyaqətinin alçaldılması soyqırımı cinayətinin əsas əlamətləridir. Bu faciə yalnız Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütövlükdə insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir.

Hadisədən sonra Azərbaycan dövləti Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində sistemli fəaliyyətə başladı. 1994-cü ildə Milli Məclis tərəfindən faciəyə siyasi-hüquqi qiymət verildi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev Xocalı məsələsinin beynəlxalq müstəvidə tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atdı. Onun müəyyən etdiyi strateji xətt bu gün də uğurla davam etdirilir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq arenada tanıdılmasını prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirib. Onun rəhbərliyi ilə bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı faciəsini soyqırımı və ya insanlığa qarşı cinayət kimi tanımışdır. Diplomatik səylər nəticəsində həqiqətlər getdikcə daha geniş coğrafiyada qəbul olunur.

Eyni zamanda, Leyla Əliyeva tərəfindən başladılmış “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüs çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində konfranslar, sərgilər, anım mərasimləri təşkil olunmuş, çoxsaylı nəşrlər və sənədli filmlər hazırlanmışdır. Kampaniya Xocalı soyqırımının beynəlxalq informasiya məkanında tanıdılmasına mühüm töhfə vermişdir.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının mübarizə ruhunu sarsıda bilmədi. Əksinə, bu ağrı milli birliyin və həmrəyliyin möhkəmlənməsinə səbəb oldu. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Qələbə həm də Xocalı şəhidlərinin ruhuna ehtiramın ifadəsi idi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində atılan addımlar tarixi ədalətin bərpasına doğru mühüm mərhələ oldu.

Bu gün azad edilmiş torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır. Xocalının da yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindəndir. Yeni infrastruktur layihələri, sosial obyektlər, müasir yaşayış kompleksləri Xocalının gələcəyinin parlaq olacağını göstərir.
Xocalı soyqırımı yalnız keçmişin faciəsi kimi xatırlanmamalıdır. Bu hadisə gələcək nəsillər üçün tarixi dərsdir. Tarixi yaddaşın qorunması milli kimliyin qorunması deməkdir. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, ictimai platformalarda Xocalı həqiqətləri öyrədilməli, gənc nəsil bu faciənin mahiyyətini dərindən dərk etməlidir.
Ədalət gecikə bilər, lakin itmir. Xocalı soyqırımını törədənlər beynəlxalq hüquq qarşısında cavab verməlidirlər. Bu, təkcə Azərbaycanın deyil, bütün beynəlxalq ictimaiyyətin borcudur. Çünki Xocalı insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir.
26 Fevral Azərbaycan xalqı üçün həm hüzn, həm də milli qürur günüdür. Hüzn ona görə ki, günahsız insanlar vəhşicəsinə qətlə yetirildi. Qürur ona görə ki, xalqımız sınmadı, əyilmədi və mübarizəsini davam etdirdi. Xocalı şəhidlərinin xatirəsi daim yaşayacaq. Onların ruhu qarşısında baş əyirik və ədalətin tam bərqərar olacağına inanırıq.

Xocalı unudulmayacaq. Xocalı yaddaşımızın sarsılmaz həqiqətidir.

Xəyyam Vəliyev,
YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı.

• Tarix
• Xocalı
• Soyqırım
• Həqiqət
• Manifest