2026-cı ilin yanvar ayında Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən 48 əczaçılıq müəssisəsində yoxlama aparılıb. Yoxlamaların 10-u Bakı şəhərində, 38-i regionlarda yerləşən aptekləri əhatə edib. Ümumilikdə 32 yoxlama planlı, 16-sı isə plandankənar olub. Nəticədə 7 aptekdə müxtəlif nöqsanlar aşkarlanıb və İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 452.1, 452.2 və 452.3-cü maddələri üzrə inzibati protokollar tərtib edilib.
Bu statistika bir neçə mühüm institusional məqamı ön plana çıxarır. İlk olaraq, yoxlamaların əksəriyyətinin regionları əhatə etməsi əczaçılıq bazarında nəzarət mexanizmlərinin ölkə üzrə balanslı tətbiqini göstərir. Qlobal praktikada dərman vasitələrinin dövriyyəsinə nəzarət təkcə paytaxt bazarları ilə məhdudlaşmır; əksinə, regionlarda monitorinq daha həssas sahə hesab olunur. Dünya Səhiyyə Təşkilatının qiymətləndirmələrinə görə, aşağı və orta gəlirli ölkələrdə saxta və ya standartlara uyğun olmayan dərmanların payı 10 faizə qədər çata bilir. Bu səbəbdən risk əsaslı nəzarət mexanizmlərinin geniş tətbiqi həm ictimai sağlamlıq, həm də bazar intizamı baxımından zəruridir.
Planlı və plandankənar yoxlamaların nisbəti də diqqətəlayiqdir. Planlı yoxlamalar sistemli monitorinqin tərkib hissəsidirsə, plandankənar yoxlamalar adətən daxil olan müraciətlər, risk siqnalları və ya əvvəlki pozuntular əsasında həyata keçirilir. Bu isə nəzarət mexanizminin formal prosedur deyil, real risk qiymətləndirməsinə əsaslandığını göstərir. İnkişaf etmiş ölkələrdə əczaçılıq sektorunda tətbiq olunan “risk-based inspection” modeli də məhz bu yanaşmaya söykənir və resursların daha effektiv istifadəsinə imkan verir.
48 yoxlamadan 7-də pozuntu aşkarlanması təxminən 15 faizlik uyğunsuzluq göstəricisi deməkdir. Bu, bir tərəfdən bazarda ümumi uyğunluq səviyyəsinin qənaətbəxş olduğunu göstərsə də, digər tərəfdən nəzarətin davamlılığının vacibliyini ortaya qoyur. İnzibati protokolların tətbiqi isə normativ çərçivənin icra mexanizmləri ilə təmin olunduğunu göstərir. Qlobal təcrübə göstərir ki, əczaçılıq sektorunda cərimə və inzibati tədbirlər yalnız sanksiya deyil, həm də profilaktik alət kimi çıxış edir və bazar iştirakçılarının davranış modelini tənzimləyir.
Əczaçılıq bazarı iqtisadi baxımdan da strateji sektordur. Son illər bir çox ölkələrdə dərman təminatının təhlükəsizliyi milli iqtisadi təhlükəsizliyin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Pandemiya dövründə dərman və tibbi ləvazimatların çatışmazlığı qlobal təchizat zəncirinin həssaslığını açıq şəkildə göstərdi. Bu kontekstdə daxili bazarda keyfiyyətə nəzarətin gücləndirilməsi təkcə səhiyyə məsələsi deyil, həm də sosial sabitlik və istehlakçı hüquqlarının qorunması məsələsidir.
