ain.az bildirir, Olke.az portalına istinadən.
5 mart 2026-cı ildə İran İslam Respublikasının ərazisindən Naxçıvan Muxtar Respublikasına pilotsuz uçuş aparatları ilə zərbələr endirilib. Dronlardan biri Naxçıvan hava limanının terminal binasına — hər gün dinc sakinlərin istifadə etdiyi mülki infrastruktura məxsus obyektə — dəyib. Digər dron isə Şəkərabad kəndində məktəbin yaxınlığına düşüb. Nəticədə 4 mülki şəxs yaralanıb.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi hücumu qəti şəkildə pisləyərək onu beynəlxalq hüquq normalarına zidd və regionda gərginliyin artmasına səbəb olan addım kimi qiymətləndirib. İranın Azərbaycandakı səfiri Müctəba Dəmirçilü etiraz notasının təqdim olunması üçün nazirliyə çağırılıb. Azərbaycan tərəfi Tehrandan dərhal izahat tələb edib və cavab tədbirləri görmək hüququnu özündə saxladığını bildirib. Lakin diplomatik ifadələrin arxasında daha ciddi məqamlar dayanır.
Baş verən hadisə molla rejiminin nankorluğunun və ikiüzlülüyünün təzahürüdür; bu zərbə təkcə hava limanına deyil, həm də mehriban qonşuluq münasibətlərinin özünə endirilmiş zərbədir. Bu ikiüzlülüyün miqyasını tam anlamaq üçün son həftələrin xronologiyasını xatırlamaq lazımdır. 28 fevral 2026-cı ildə ABŞ və İsrail İran əleyhinə “Epik qəzəb” və “Şir nəriltisi” kod adları ilə birgə hərbi əməliyyata başlayıblar.
Əməliyyatın ilk saatlarında Tehrandakı iqamətgaha endirilən zərbə nəticəsində Ali lider ayətullah Əli Xamenei öldürülüb, ölkə üzrə onlarla hərbi obyekt, SEPAH-ın komanda mərkəzləri, eləcə də nüvə və raket obyektləri məhv edilib. Tehran buna cavab olaraq İsrailə qarşı ballistik raketlər və zərbə dronlarından geniş istifadə edib. Daha sonra isə — və bu, dönüş nöqtəsi oldu — ABŞ hərbi bazalarının yerləşdiyi Fars körfəzi ölkələrinin ərazilərinə zərbələr endirib: BƏƏ, Bəhreyn, Küveyt, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı, Oman, İordaniya və hətta Kiprdə yerləşən Britaniyanın Akrotiri bazası da hədəfə alınıb. Beləliklə, İran öz müharibəsinə onlarla dövləti cəlb edib.
Azərbaycan isə hər zaman mehriban qonşuluq prinsipinə sadiq qalıb. Ölkə ərazisi heç vaxt İrana — eləcə də başqa heç bir dövlətə — qarşı təhdid olmayıb və deyil. Bu, hazırkı böhranın bütün mərhələlərində əməli addımlarla təsdiqlənmiş ardıcıl siyasətdir.
Hələ 29 yanvar 2026-cı ildə, ABŞ–İran qarşıdurması yeni güclənməyə başladığı vaxt Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov iranlı həmkarı Abbas Əraqçi ilə telefon danışığında açıq şəkildə bəyan etmişdi ki, Azərbaycan heç vaxt öz hava məkanının və ya ərazisinin qonşu İran əleyhinə hərbi əməliyyatlar üçün istifadə olunmasına icazə verməyəcək.
6 fevralda Bakıda ovaxtkı İranın müdafiə naziri, briqada generalı Əziz Nasirzadəni qəbul edən Prezident İlham Əliyev regionda yaranmış vəziyyətdən narahat olduğunu və gərginliyin aradan qaldırılmasına dəstək göstərməyə hazır olduğunu bildirib.
31 yanvarda İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ilə telefon danışığında da Prezident Əliyev regiondakı vəziyyətlə bağlı narahatlığını ifadə edib, gərginliyin azaldılmasına töhfə verməyə hazır olduğunu vurğulayıb və bu kimi məsələlərin danışıqlar və qarşılıqlı anlaşma yolu ilə həllinin tərəfdarı olduğunu bildirib.
28 fevralda müharibə alovu alovlananda Bakı bu mövqeyini konkret addımlarla təsdiqlədi. Prezident Əliyev artıq 1 martda Pezeşkiana məktub göndərərək Xameneinin ölümü ilə bağlı başsağlığı verdi və onu İranın siyasi və dini həyatında xüsusi yer tutan şəxsiyyət kimi qiymətləndirdi.
XİN rəhbəri Bayramov Əraqçi ilə söhbətində eskalasiyadan ciddi narahatlıq ifadə edərək bir daha prinsipial mövqeyi təkrarladı: Azərbaycan ərazisi heç bir ölkə tərəfindən qonşu və dost İran əleyhinə istifadə edilə bilməz və edilməyəcək.
Eyni zamanda Bakı genişmiqyaslı humanitar əməliyyat həyata keçirdi. 5 mart tarixinə olan məlumata görə, Azərbaycan–İran sərhədi vasitəsilə münaqişə zonasından 40-dan çox ölkədən 1317 xarici vətəndaş təxliyə olunub. Azərbaycan faktiki olaraq müharibənin girovuna çevrilmiş insanlar üçün xilas dəhlizi rolunu oynayıb.
Və nəhayət, 4 martda — Naxçıvana hücumdan bir gün əvvəl — Prezident Əliyev Bakıda İran İslam Respublikasının səfirliyinə baş çəkib. O, səfir Dəmirçilü ilə görüşüb, matəm kitabına qeyd yazıb və Xamenei ilə görüşlərini həmişə ən səmimi hisslərlə xatırlayacağını bildirib. İran səfiri isə bu çətin günlərdə göstərilən həmrəylik və dəstəyə görə təşəkkür edib.
Bu jestin əhəmiyyətini qiymətləndirməmək mümkün deyil: Tehran illərdir Azərbaycanı İsraillə əməkdaşlıqda ittiham etsə də, Azərbaycan Prezidenti şəxsən səfirliyə gələrək öldürülmüş liderin xatirəsini ehtiramla yad edib. Molla rejimindən fərqli olaraq, Azərbaycan heç vaxt ikiüzlü siyasət yürütməyib. Çətin zamanlarda Bakı qonşularına həmişə səmimi şəkildə dəstək göstərib.
Görünən odur ki, Tehranda bu münasibətə verilən “təşəkkür” məhz belə olub. Naxçıvana endirilən və mülki şəxslərin yaralanmasına səbəb olan zərbə öz adı ilə adlandırılmalıdır: bu, suveren dövlətin mülki əhalisinə və mülki infrastrukturuna qarşı terror aktıdır. Bu, eyni zamanda mollakratiya rejiminin nankorluğunun göstəricisi və Tehrandakı hakimiyyət üçün nə sərhədlərin, nə öhdəliklərin, nə də elementar insani dəyərlərin mövcud olmadığını nümayiş etdirən addımdır.
Müharibənin ilk günündən İran analitiklərin “xaosun beynəlmiləlləşdirilməsi” adlandırdığı strategiyanı nümayiş etdirir. Tehran məqsədli şəkildə üçüncü ölkələrin ərazilərinə zərbələr endirir: BƏƏ-də mülki hava limanlarına və limanlara, Səudiyyə Ərəbistanında neft obyektlərinə, Qətərdə LNG terminallarına, Bəhreyn və Küveytdə yaşayış məhəllələrinə. Məntiq sadə və eyni zamanda son dərəcə riyakardır: nə qədər çox ölkə münaqişəyə cəlb olunsa, beynəlxalq təzyiq də bir o qədər tez Vaşinqton və Təl-Əvivi dayandırmağa məcbur edəcək.
İranın “Şahed” dronları artıq Dubayın göydələnləri və Ərəbistan yarımadasının neft terminalları üzərində uçur. BƏƏ Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, müharibənin ilk günlərində ölkə ərazisinə 500-dən çox İran dronu göndərilib. Onlar Dubay hava limanına, ABŞ konsulluğuna, Amazon məlumat mərkəzlərinə və Ras-Tanura neft emalı zavoduna zərbələr endiriblər.
Lakin BƏƏ, Bəhreyn və Küveyt ABŞ bazalarına ev sahibliyi etdikləri üçün hədəfə alınıb. Səudiyyə Ərəbistanı Vaşinqtonla strateji tərəfdaşlığa görə vurulub. Kipr Britaniya hərbi bazasına görə.
Bəs Azərbaycan nə etmişdi? Başsağlığı vermişdi. İnsanları təxliyə etmişdi. İranın maraqlarının toxunulmazlığına zəmanət vermişdi. Cavabında isə hava limanına və məktəbə dron zərbəsi aldı.
Azərbaycanın mülki obyektlərinə qarşı belə bir dron hücumunun təşkil edilməsi güc deyil, əksinə zəiflik və qorxaqlıq əlamətidir. Niyə məhz Naxçıvan hava limanı hədəf seçildi? İran rejimi yaxşı anlayır ki, Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında faktiki olaraq yeganə əlaqə hava yolu vasitəsilə təmin olunur. Hava limanını sıradan çıxarmaqla onlar ölkənin əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasındakı əlaqəni kəsməyə çalışırlar.
Yeri gəlmişkən, 1990-cı illərdə Ermənistan da eyni üsuldan istifadə edirdi. Mahiyyət etibarilə İran bu gün eyni yanaşmanı tətbiq edir.
Naxçıvana hücum barədə qərar qəbul edənlər — yaxud bunu səhlənkarlıq və məsuliyyətsizlik nəticəsində mümkün edənlər — bir sadə həqiqəti xatırlamalıdırlar: Azərbaycana qarşı hücum edənlər sonda həmişə peşman olublar.
Bu həqiqəti Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü sınamağa çalışan hər kəs görüb. 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi, 2023-cü ildə Qarabağ üzərində tam suverenliyin bərpası — Bakının zəifliyinə ümid edənlərin hamısı hesablamalarında yanıldılar.
Şübhə etmirik ki, İran da bu qorxaq addımına görə peşman olacaq. Bu, Azərbaycanın müharibə axtardığı üçün deyil. Əksinə, son həftələrdə Bakının bütün addımları sülhün və sabitliyin qorunmasına yönəlmişdi.
Lakin alov içində olan bir regionda bu səviyyədə yetkin diplomatik mövqe nümayiş etdirə bilən ölkə lazım gəldikdə cavab verməyə də qadirdir — hansı formada və hansı miqyasda olacağına isə Bakı özü qərar verəcək.
Üstəlik, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi artıq bəyan edib ki, ölkənin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq, mülki əhalinin və mülki infrastrukturun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün cavab tədbirləri hazırlanır və İran tərəfindən törədilən hücumlar cavabsız qalmayacaq."Caliber"dən tərcümə edilibÖlkə.Az
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
