Cebheinfo saytından alınan məlumatlara görə, ain.az xəbər verir.
Həssas əhali qruplarına dəstək yalnız dövlətin sosial öhdəliyi deyil, həm də fundamental insan hüquqlarına riayətdir.
Bu kateqoriyaya sağlamlıq imkanları məhdud olan şəxslər də daxildir və onlar üçün əlilliyin vaxtında, eləcə də obyektiv şəkildə təyini həyati şərtdir. Lakin praktikada bu prosedur çox vaxt aşılması çətin olan bir maneəyə çevrilir. Bu yaxınlarda məsələ Milli Məclisdə də müzakirə olunub.
Deputat, Milli Cəbhə Partiyasının sədri Razi Nurullayev bu sahədəki problemlərlə bağlı "Bakinskiy raboçiy"ə danışıb və əlilliyin təyin olunması prosesində yorucu prosedurların ləğvinin vacibliyini bildirib.
Onun fikrincə, mövcud mexanizm sadələşdirilməlidir, çünki onsuz da çətin vəziyyətdə olan insanlara əlavə yük yaradır. O, müharibə veteranları, ağır xəstələr və sosial cəhətdən həssas qruplar üçün sürətləndirilmiş mexanizmin tətbiqini təklif edib.
"Cebheinfo.az" Razi Nurullayevlə həmin müsahibəni təqdim edir.
-Razi bəy, sizcə, hazırda əlilliyin təsdiqində sənəd toplanmasının hansı mərhələləri artıqdır?
-Bu gün insanlar eyni prosesi bir neçə dəfə keçirlər. Əvvəlcə şəxs dövlət tibb müəssisəsinə müraciət edir, burada diaqnoz qoyulur, yəni həkimlər, analizlər və müayinələrlə təsdiqlənmiş rəsmi rəy verilir. Əslində, tibbi hissə artıq tamamlanmış sayılmalıdır.
Lakin bundan sonra yorucu mərhələ başlayır: insan digər qurumlara yönləndirilir və orada eyni sənədlər — çıxarışlar, rəylər, arayışlar yenidən tələb olunur. Bəzən əlavə təsdiqlər istənilir, halbuki onlar mövcud məlumatı təkrarlayır. Daha sonra bu sənədlər elektron sistemə yüklənir və komissiyada yenidən təsdiqlənir.
Faktiki olaraq insan “sənəd daşıyıcısı”na çevrilir. Xüsusilə ağır xəstələr üçün bu, çox çətindir. Hətta bir dəfə xəstəxanaya getmək belə yük olduğu halda, onlardan uzun bürokratik prosedurdan keçmək tələb olunur.
Artıq olan mərhələlər bunlardır: arayışların təkrar toplanması, diaqnozun yenidən təsdiqlənməsi və elektron baza olduğu halda kağız sənədlərin tələb edilməsi. Əgər diaqnoz dövlət müəssisəsində qoyulubsa, o, avtomatik olaraq vahid rəqəmsal sistemə daxil edilməli və bütün qurumlar həmin məlumatla işləməlidir.
Vətəndaş müalicə almalı və bərpa olunmalıdır, sənəd toplamaqla məşğul olmamalıdır. Bu gün isə sistem insanın bürokratik yükə dözümünü yoxlayır: kim bütün mərhələləri keçirsə, əlillik statusu alır, kim keçə bilmirsə, sistemdən kənarda qalır.
-Veteranlar və sosial həssas qruplar üçün sürətləndirilmiş mexanizm necə olmalıdır?
-Bu, sadəcə prioritet deyil, ədalətli yanaşmadır. Veteran və ya ağır xəstə insan adi müraciətçi deyil. O artıq sağlamlığı ilə bunu “ödəyib” və dövlət bunu real mexanizmlərlə nəzərə almalıdır.
Əvvəlcə konkret müddət müəyyən olunmalıdır. Bu, maksimum 10–15 gün ola bilər. Bu gün isə insanlar aylarla gözləyir və bu, ağır xəstələr üçün kritikdir.
Bu hallar üçün ayrıca sistem yaradılmalıdır, prioritet növbə, ayrıca komissiyalar və ya ixtisaslaşmış ekspert qrupları olmalıdır. Çox vaxt müraciətçinin vəziyyəti açıq şəkildə bəlli olur və uzun yoxlamalara ehtiyac yoxdur.
Əsas məsələ prosesin məntiqini dəyişməkdir. İndi insan özü sənəd toplayır və əlilliyini sübut edir. Halbuki dövlətin onun barəsində bütün məlumatı varsa, yəni yaralanması, diaqnozu, vəziyyət barədə məlumatlıdırsa, proses avtomatik başlamalıdır.
-Rəqəmsallaşma da problemi həll etməyib?
-Proseslərin bir hissəsi elektronlaşdırılıb, amma sistemin məntiqi dəyişməyib.
Bu gün vətəndaş sənədləri onlayn təqdim edə bilər. Amma sonra yenə eyni proses başlayır: qərarlar gec verilir, məlumatlar qurumlar arasında uyğunlaşdırılmır və vətəndaşdan yenə kağız sənədlər tələb olunur.
Nəticədə paradoks yaranır. İndiki halda elektron sistem bürokratiyanı azaltmır, onu təkrarlayır. İnsan həm rəqəmsal, həm də ənənəvi mərhələdən keçir.
Həqiqi rəqəmsallaşma isə belə olmalıdır: bütün dövlət bazaları inteqrasiya olunmalı, məlumatlar avtomatik ötürülməli, qərarlar sürətli verilməlidir.
-Əsassız imtinaların statistikası varmı?
-Rəsmi rəqəmlər var, amma tam mənzərəni əks etdirmir. Əsas göstərici, yəni neçə qərarın sonradan dəyişdirildiyi açıqlanmır.
Praktikada tez-tez olur ki, ilkin imtinadan sonra insan yenidən müraciət edir və əlillik təyin olunur. Bu isə ilkin qərarın mübahisəli olduğunu göstərir.
Bu məlumatlar, yəni imtinalar, apellyasiyalar və dəyişdirilmiş qərarlar açıq olmalıdır. Şəffaflıq olarsa, etimad da artar.
-Bütün bunlar üçün qanunvericilikdə hansı dəyişikliklər lazımdır?
-Dövlət müəssisəsində qoyulan diaqnoz hər mərhələdə şübhə altına alınmamalıdır.
Müraciətlər üçün konkret müddətlər müəyyən edilməli və onların pozulmasına görə məsuliyyət olmalıdır.
Xroniki və sağalmaz xəstəliklərdə təkrar-təkrar yoxlama dayandırılmalı, əlillik avtomatik uzadılmalıdır.
Şikayət mexanizmi real olmalıdır, təkrar bürokratiyaya yol verilməməlidir.
-Prosesdə müstəqil ekspertlərin rolu necə olmalıdır?
-Bu zəruridir. Qərarların yalnız bir sistem daxilində verilməsi qapalılıq yaradır.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, müstəqil ekspertlər və ictimai təşkilatlar şəffaflığı artırır, səhvləri azaldır və sistemə etimadı gücləndirir.
-Süni intellekt bu sahədə kömək edə bilərmi?
-Bəli, amma yalnız köməkçi vasitə kimi ola bilər.
O, məlumatları sürətlə emal edə bilər, amma tibbi qərar yalnız insan tərəfindən verilməlidir. Çünki hər xəstə fərdidir və məsuliyyət məsələsi var.
-Buna ayrılan büdcəsini necə qiymətləndirirsiniz?
-Sosial xərclərin artırılması müsbətdir. Amma əsas məsələ vəsaitin nə qədər tez və ədalətli şəkildə vətəndaşa çatmasıdır.
Bu gün problem ondadır ki, insanlar statusu gec alır və nəticədə uzun müddət dəstəksiz qalırlar.
Yəni məsələ təkcə büdcə deyil, sistemin effektivliyidir. Güclü sosial siyasət yalnız vəsaitin ayrılması ilə məhdudlaşmır, o, həm də insanlara vaxtında çatdırılan real dəstəkdir.
"Cebheinfo.az"
Açar sözlər:
əlillik Razi Nurullayev cebheinfo.az
Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
