Vətəndaşların eyni vaxtda bir neçə banka kredit müraciəti etməsi hüquqi cəhətdən qadağan edilməsə də, bankdaxili risk siyasəti və kredit qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi bu prosesi çətinləşdirir.
Maliyyə ehtiyaclarını qarşılamaq üçün bir neçə kredit təşkilatına müraciət etmək təcrübədə geniş yayılsa da, bu addım borcalan üçün həm maliyyə, həm də hüquqi risklər daşıyır. AzPost xəbər verir ki, Azərbaycan qanunvericiliyində bir şəxsin neçə bankdan kredit götürə biləcəyinə dair birbaşa say məhdudiyyəti yoxdur. Lakin Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının (AMB) müəyyən etdiyi “Borcun gəlirə nisbəti” (DTI) və “Kreditin dəyərə nisbəti” (LTV) kimi prudensial normativlər bu prosesi tənzimləyən əsas mexanizmlərdir. Beynəlxalq bank eksperti və iqtisadçı Riçard Talerin nəzəriyyələrinə görə, borc yükünün həddindən artıq olması istehlakçının maliyyə davranışlarını pozur və bankların risk idarəçiliyi sistemində dərhal “qırmızı işıq” yandırır.
Banklar kredit müraciəti zamanı ilk növbədə Mərkəzi Kredit Reyestri və ya Kredit Bürosu vasitəsilə müştərinin cari borc öhdəliklərini yoxlayırlar. Əgər şəxsin mövcud kredit ödənişləri onun rəsmi aylıq gəlirinin 45-50%-ni keçirsə, yeni bir kreditin verilməsi bank qaydalarına görə qeyri-mümkün hesab olunur. Bu qayda borcalanın həm gündəlik tələbatlarını ödəməsini, həm də borcunu vaxtında qaytara bilməsini təmin etmək üçün tətbiq edilir. Mütəxəssislərin rəyinə görə, eyni vaxtda bir neçə bankdan kredit götürmək cəhdi kredit tarixçəsində “aqressiv borclanma” kimi qeyd olunur və müştərinin “skorinq” balını aşağı salır.
Maliyyə təhlilçiləri vurğulayırlar ki, borcalanlar çox vaxt “kredit piramidası” riskinə düşərək bir bankın borcunu digərindən götürdükləri pulla bağlamağa çalışırlar ki, bu da sonda maliyyə iflasına gətirib çıxarır. Mərkəzi Bankın tələblərinə əsasən, banklar borcalanın ödəmə qabiliyyətini qiymətləndirərkən onun bütün gizli borclarını və zaminlik öhdəliklərini də nəzərə almalıdırlar. Beləliklə, bir neçə bankdan eyni vaxtda kredit götürmək nəzəri cəhətdən mümkün olsa da, praktikada bu, yalnız yüksək rəsmi gəliri və təmiz kredit tarixçəsi olan şəxslər üçün keçərlidir. Nəticə etibarilə, vətəndaşlara borclanma limitlərini düzgün hesablamaq və gələcəkdə məhkəmə çəkişmələri ilə üzləşməmək üçün gəlirlərinin yarısından çoxunu kredit ödənişlərinə yönəltməmək tövsiyə olunur.
