"Trump Always Chickens Out" (TACO) ifadəsi ABŞ lideri Donald Trampın dünyada yaratdığı xaosu getdikcə daha dəqiq təsvir edən məşhur qiymətləndirməyə çevrilir. Bu, əsasən xarici siyasətə aid olsa da, təkcə onunla məhdudlaşmır. Onun poker metaforalarına meyli və kart strategiyalarını real həyatda tətbiq etməsi artıq bir dövrün simvoluna çevrilib...
Bəs bu "strategiyalar" nədən ibarətdir?
Poliqon Unian-a istinadən xəbər verir ki, əslində hər şey sadədir – "stavkaları artırmaq", "va-bank getmək", amma eyni zamanda "pas vermək", "blef etmək" və s. TACO məhz "blefdən sonra geri çəkilmək" deməkdir. Buna görə Azərbaycan dilində ən uyğun qarşılıq "Tramp həmişə geri çəkilir" kimi ifadə oluna bilər.
Praktikada bu, maksimum təhdidlər, aqressiya və təxribatlar deməkdir, lakin "kartları açmaq" məqamı çatanda (yəni real addımlar atmaq vaxtı gələndə) Tramp geri çəkilir və yeni "oyuna" başlayır. Bununla yanaşı, o, "qalib gəldiyini" və "məqsədlərə çatdığını" iddia edir.
Trampın altı dəfə iflas elan etməsi, lakin hər dəfə daha varlı olması göstərir ki, bu yanaşma biznesdə işləyir. Lakin siyasət daha mürəkkəbdir, çünki burada ideologiya və özünüqoruma amilləri var. Bu "oyun" artıq təkcə puldan yox, insanların həyatından gedir.
Bu cür TACO formulu – eskalasiya, təzyiq və sonda geri çəkilmə – tarixdə dəfələrlə istifadə olunub. Hətta tarixdə ilk sənədləşdirilmiş döyüş sayılan Kadeş döyüşü də belə nümunədir.
Üç min ildən çox əvvəl qədim misirlilər Suriyanı ələ keçirmək istəyirdilər, lakin hetlər buna mane olur. Döyüş dəyişkən nəticələrlə davam edir, hetlər itkilər versə də, ərazilərini qoruyurlar. Hər iki tərəf özünü qalib elan edib. Lakin misirlilər məqsədlərinə çatmadığı üçün bu, onlar üçün TACO idi.
Eyni yanaşma yunan–fars müharibələrində də müşahidə olunur. Farslar Yunanıstanı ələ keçirə bilmədilər və bu, onların TACO-su oldu. Sonradan isə onlar pulla və təsirlə bölgədə nüfuz qazandılar.
Bu kontekstdə skiflər də xatırlanır. Fars hökmdarı I Dara onları da ram etmək istədi, lakin skiflər geri çəkilərək düşməni tükəndirdi və nəticədə farslar geri çəkilməyə məcbur oldu.
Orta əsrlərdə TACO geniş yayılmışdı. Döyüşlər çox vaxt güc nümayişi və ya fidyə ilə bitirdi. Məsələn, 1648-ci ildə Bohdan Xmelnitski Lvovu mühasirəyə almış, lakin pul qarşılığında geri çəkilmişdi.
Daha sonrakı dövrdə Napoleonun Misir yürüşü klassik TACO nümunəsi sayılır. Ordusunu itirməsinə baxmayaraq, Parisə qayıdanda qələbə elan etdi və buna inanıldı. Lakin Rusiyaya yürüş zamanı eyni taktika artıq işləmədi.
XX əsrdə bu cür hallar azalsa da, Soyuq müharibə dövründə yenidən ortaya çıxdı. Yaxın Şərq isə bir çox "böyük TACO"ların meydanına çevrildi. Ərəb ölkələri İsraili məğlub edə bilmədi və əksinə, ərazi itirdilər. İsrail də Livanda oxşar vəziyyətlə üzləşdi.
Müasir dövrdə İraq lideri Səddam Hüseyn də TACO strategiyasının nümunələrindən biridir. O, İranla müharibədə məqsədlərinə çatmadı, lakin bunu qələbə kimi təqdim etdi.
SSRİ və Rusiya tarixində də çoxsaylı belə hallar olub. Məsələn, 2014–2015-ci illərdə və daha sonra Kiyev istiqamətində geri çəkilmə klassik TACO kimi qiymətləndirilir.
TACO-nun əsas problemi tərəflərdən heç birinin həlledici qələbə qazana bilməməsidir. Bu isə münaqişələrin davam etməsinə səbəb olur.
Sonda vurğulanır ki, Trampın siyasətində TACO xüsusilə aydın görünür – təhdidlər, geri çəkilmə və "qələbə" iddiaları. Lakin bu yanaşma ABŞ-ın beynəlxalq nüfuzuna zərbə vurur.
Amerikalı seçicilərin bu siyasətə necə qiymət verəcəyi isə payızda keçiriləcək seçkilərdə məlum olacaq.
Poliqon.info
