Qeyri-hökumət təşkilatları hər gün mühüm sosial problemlərlə məşğul olurlar, lakin onların fəaliyyətinin hansı real təsiri yaratdığı, bunun necə ölçülə biləcəyi və bunu özlərinin həyata keçirə bilib-bilmədikləri hər zaman aydın olmur.
QHT məsləhətçisi və “Baltic Fundraising Hub” təşkilatının təsisçisi Giedrė Šopaitė, Kazickas Ailə Fondunun təşəbbüsü ilə təşkil olunmuş və sosial inklüzivlik, gənclərin gücləndirilməsi və təhsil sahələrində fəaliyyət göstərən 20 qeyri-hökumət təşkilatını bir araya gətirən təlim sessiyalarında mühazirə oxuyaraq bildirib ki, QHT-lərin təsirinin ölçülməsi yalnız zəruri deyil, həm də mürəkkəb deyil. Onun fikrini Litvada Fondun icraçı direktoru Domantė Howes də bölüşür. Onun rəhbərlik etdiyi təşkilat artıq bir neçə ildir ki, yalnız maliyyə dəstəyi göstərməyə deyil, həm də tərəfdaşlarının səriştələrinin gücləndirilməsinə investisiya qoyur:
“Bu, Fondun strateji investisiyasıdır və zaman keçdikcə dəyərə çevrilir: daha dayanıqlı təşkilatlar, daha yüksək etimad və daha güclü qeyri-hökumət sektoru.”
Təsirin ölçülməsi – göründüyündən daha sadədir
G. Šopaitənin sözlərinə görə, təsirin ölçülməsi mürəkkəb səslənsə də, mahiyyət etibarilə olduqca sadədir.
“Bu, özümüz və başqaları üçün sadə bir suala cavab vermək bacarığıdır: dediklərimizi həqiqətən edirikmi? QHT-lər çox vaxt dövlət sektorunun həyata keçirə bilmədiyi və biznes üçün uyğun olmayan konkret sosial problemlərin həllini öz üzərlərinə götürürlər. Amma əsas sual budur – gördüyümüz iş həqiqətən işləyirmi?” – deyə o bildirir.
“Bax, təsirin ölçülməsi məhz burada başlayır – bu, bizə yalnız yaxşı iş gördüyümüzü intuitiv şəkildə hiss etməyə deyil, həm də missiyamıza doğru irəlilədiyimizi sübut edən aydın dəlillərə sahib olmağa imkan verir.” O, həmçinin ən çox rast gəlinən bəzi səhvləri də vurğulayır.
“Ən böyük səhv təsirin ölçülməsini həddindən artıq mürəkkəbləşdirməkdir. Fəaliyyətlər, nəticələr və təsir arasında aydın məntiq qurulmur, həddindən artıq mürəkkəb və ya bahalı alətlər seçilir və nəticədə sistem o qədər çətinləşir ki, sadəcə tərk edilir – iki həftə yaşayan və sonra səssizcə yoxa çıxan bir ‘Excel canavarı’ kimi.”
Onun fikrincə, başlamaq çox sadə ola bilər – bir və ya iki göstərici seçmək və gündəlik işdə asan tətbiq oluna bilən ölçmə alətlərindən istifadə etməklə.
“Effektiv təsir ölçülməsi mürəkkəb sistemlərdən ibarət deyil – bu, aydınlıq və intizam deməkdir,” – deyə QHT məsləhətçisi və “Baltic Fundraising Hub” təşkilatının təsisçisi bildirir.
G. Šopaitė həmçinin nəticə ilə təsir arasında fərqin müəyyən edilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Onun sözlərinə görə, nəticələr fəaliyyətlərin dərhal təsirləridir və nisbətən tez görünür – məsələn, iştirakçılar təlimdən sonra yeni bilik və ya bacarıqlar əldə etdikdə. Təsir isə uzunmüddətli dəyişiklikdir və zaman keçdikcə, çox vaxt bir və ya iki ildən sonra, həmin şəxslərin davranış və ya mühitlərini dəyişməyə başladığı zaman aydın olur.
“Sadə desək, nəticələr dərhal nə baş verdiyini göstərir, təsir isə həqiqətən nəyin dəyişdiyini göstərir,” – deyə o yekunlaşdırır.
Həyatları dəyişmək – amma bu, aydın şəkildə izah olunurmu?
Təsirin ölçülməsi yalnız fəaliyyət göstərmək deyil, həm də davamlı dəyər yaratmaq istəyən təşkilatlar üçün xüsusilə aktualdır. Vilnüs Arxiyepiskopluğunun “Caritas” təşkilatının tərkibində fəaliyyət göstərən Gənclər üçün Alternativ Təhsil Mərkəzinin rəhbəri Donatas Nagumanovas, sosial təcrid yaşayan gənclərlə işləyən bu qurumun nümayəndəsi kimi bildirir ki, təlim onun baxışlarını dəyişib.
“Mən təlimə təsiri necə ölçəcəyimizi anlamaq çətinliyi ilə gəlmişdim. Gündəlik işimizdə etdiklərimizin mənasını artıq sual altına almıram – biz gənclərin həyatını dəyişdirdiyimizi bilirik. Amma donorların bizdən dəqiq olaraq nəyi dəyişdirdiyimizi və bizi fərqləndirən cəhətin nə olduğunu daha aydın izah etməyimizi gözlədiyini də tez-tez hiss edirəm,” – deyə o bildirir.
Onun sözlərinə görə, QHT-lər adətən layihə terminologiyası ilə danışmağa öyrəşiblər və “gücləndirmə”, “inteqrasiya” və ya “təcrid” kimi anlayışlardan istifadə edirlər. Bu anlayışlar məna baxımından əhəmiyyətli olsa da, geniş ictimaiyyət üçün hər zaman tam aydın olmur.
“Bu seminar bizə gündəlik kommunikasiya vərdişlərimizdən bir addım geri çəkilib işimizin daha geniş auditoriya üçün necə səsləndiyini düşünmək imkanı verdi,” – deyə o əlavə edir.
D. Nagumanovas qeyd edir ki, praktiki məşğələlər aydınlıq yaratmağa kömək edib.
“Birinci sessiyadan sonra işə qayıdıb əldə etdiyim fikirləri həmkarlarımla bölüşdüm. Yeni formalaşdırdığım missiya maraqlı müzakirələrə və güclü dəstəyə səbəb oldu,” – deyə o bildirir.
Öz bəhrəsini verən investisiya
Təsirin ölçülməsi yalnız təşkilatların özləri üçün deyil, həm də tərəfdaşları və donorları üçün vacibdir. Domantė Howes vurğulayır ki, bu məsələ Fond üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
“Biz heç vaxt sadəcə fəaliyyət göstərmək xatirinə fəaliyyət göstərmək istəmirik – məqsədimiz etdiyimiz işin real dəyər və məna yaratdığından əmin olmaqdır,” – deyə o bildirir.
D. Howes-in sözlərinə görə, Fond tərəfdaşlarının potensialının gücləndirilməsinə məqsədli şəkildə investisiya qoyur.
“Üç il əvvəl biz aydın bir məqsəd müəyyən etdik: yalnız maliyyə dəstəyi verən qurum olmaq deyil, həm də təşkilati inkişafı dəstəkləyən tərəfdaş olmaq. Bir il fəaliyyətimizi necə effektiv təqdim etməyə, digər il vəsait toplamağa, bu il isə təsiri necə ölçməyə fokuslanmışıq,” – deyə o izah edir.
Belə təşəbbüslər təsadüfi deyil. D. Howes dəyərin aydın şəkildə təqdim edilməsinin məsuliyyətini də vurğulayır.
“Bu cür təlimlərin ‘pulsuz’ olmadığını başa düşmək vacibdir. Biz dəstəklədiyimiz təşkilatlara inanırıq, lakin bu gün yalnız inam kifayət deyil – nəticələr aydın şəkildə nümayiş etdirilməli və əsaslandırılmalıdır,” – deyə o bildirir.
Bu, Fondun özünə də aiddir.
“Təxminən üç onillikdir fəaliyyət göstərən xeyriyyə təşkilatı kimi yaratdığımız dəyəri anlamaq bizim üçün çox vacibdir. Fəaliyyətimizin arxasında təhsil imkanlarına çıxış əldə edən minlərlə gənc, dünya səviyyəli musiqi ilə tanış olan on minlərlə insan və Litvaya yatırılmış milyonlarla investisiya dayanır. Ona görə də təsirimiz haqqında kifayət qədər məlumatın olmadığını eşidəndə bunu şəxsi məsələ kimi qəbul edirəm – çünki bu təsir real və əhəmiyyətlidir və onu daha aydın izah etmək bizim məsuliyyətimizdir.”
Şəffaflıq və hesabatlılıq gözləntiləri artdıqca, təsirin ölçülməsi artıq seçim deyil, zərurətə çevrilir. Bu, yalnız donorları inandırmaq vasitəsi deyil, həm də təşkilatların öz fəaliyyətlərini daha yaxşı anlamaq, daha strateji inkişaf etmək və mənalı dəyişiklik yaratmaq üçün bir vasitədir.
Nəhayət, G. Šopaitənin dediyi kimi, hər şey sadə, lakin fundamental bir sualla başlayır:
Biz dediklərimizi həqiqətən edirikmi?
