Onun sözlərinə görə, postmortem donor olmaq istəyən Azərbaycan vətəndaşları Orqan Donorluğu və Transplantasiyası üzrə Koordinasiya Mərkəzinin rəsmi internet saytında qeydiyyatdan keçə bilərlər. Eyni zamanda vacib məqam ondan ibarətdir ki, ölümündən sonra donor olmağa razılıq vermək faktı orqanların mütləq şəkildə götürüləcəyi anlamına gəlmir. Yegənə xanım bunu konkret nümunə ilə izah edib: “Gəlin, Qənirə Paşayevanı xatırlayaq. O, orqanlarını vəsiyyət etmişdi, lakin beyin ölümü baş verməmişdi. Ölümün səbəbi septik şok olduğuna görə, onun orqanları transplantasiya üçün yararsız hesab olundu”. E. Abbasovanın qeyd etdiyi kimi, donorların siyahısı ciddi şəkildə məxfi saxlanılır. Azərbaycanda bu sahədə vahid rəqəmsal informasiya sistemi fəaliyyət göstərir: sistemin sahibi müvafiq nazirlik, operatoru isə Koordinasiya Mərkəzidir. “Postmortem donor olmağa razılıq vermiş şəxslərin siyahısına kənar şəxslərin çıxışı qapalıdır”, – deyə o vurğulayıb. Ekspertin sözlərinə görə, beyin ölümünün təsdiqlənməsi üçün kəllə-beyin travması, beyin qanaxması və ya insult kimi hallar mövcud olmalıdır. Bundan əlavə, ürək-ağciyər reanimasiyası aparıldıqdan sonra baş verən anoksik beyin zədələnməsi də bu diaqnozun qoyulmasına əsas verə bilər. Tibb müəssisələrinə gəldikdə isə, ölkə üzrə süni tənəffüs aparatları ilə təchiz olunmuş istənilən reanimasiya şöbəsi potensial donor mənbəyi hesab olunur. Yegənə xanım “gözləmə siyahısı” ilə bağlı məlumatları da açıqlayıb: hazırda Azərbaycanda ürək transplantasiyası üçün 40 pasiyent növbədədir. Koordinasiya Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri mühüm hüquqi məqama da aydınlıq gətirib: insan sağlığında rəsmi şəkildə donor olmağa razılıq veribsə, ailə üzvləri bu qərara veto qoya bilərmi? “Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən – xeyr, qoya bilməz. Postmortem donor psixi cəhətdən sağlam olan, 18 yaşına çatmış və öz iradəsini ifadə edərək müvafiq hüquqi sənədi imzalamış istənilən şəxs ola bilər”, – deyə E. Abbasova bildirib. 
Ekspert həmçinin postmortem donorluq sahəsində dünya ölkələrinin bölündüyü Opt-in və Opt-out sistemləri arasındakı fərqi izah edib: - Opt-out sistemi “razılıq prezumpsiyası”nı nəzərdə tutur: əgər şəxs rəsmi şəkildə imtina etməyibsə, beyin ölümü baş verdikdən sonra onun orqanları əlavə icazə olmadan istifadə edilə bilər.
- Opt-in sistemi isə o deməkdir ki, əgər insan sağlığında bununla bağlı iradəsini rəsmi şəkildə ifadə etməyibsə, qərarı onun yaxınları verir. Azərbaycan Opt-in sistemini tətbiq edən ölkələr sırasındadır.
“Praktikadan nümunə olaraq deyə bilərəm ki, iki donor üzrə hər birindən 6 orqan, o cümlədən ürək götürmək mümkün olub. Digər hallarda isə, məsələn, beyin ölümü baş vermiş pasiyent dializ alıbsa, yalnız uyğun olan orqanlar – qaraciyər və buynuz qişa götürülüb. Bütün bunlar tibbi göstəricilərdən asılıdır: yalnız başqa bir insanın həyatını xilas etməyə yararlı olan orqan götürülür. Həmçinin qeyd etmək istərdim ki, orqan donorluğu və transplantasiya tamamilə ödənişsiz əsaslarla həyata keçirilir”, – deyə Yegənə Abbasova yekunlaşdırıb. Foto+video: Nadir İbrahimli
