“Süni adlar dedikdə, süni intellektlə uşaqlara seçilən adlar nəzərdə tutulmur. Elə valideyn var ki, uşağına ad qoyub, digər övladına da ona həmqafiyə olan başqa ad quraşdırıb qoyur. Bu halda dilimizdə süni adlar yaranır. Baxırsan ki, onların heç bir mənası yoxdur. Sadəcə insanlar özlərindən quraşdırıb. Məsələn, Afiq-Rafiq kimi. Düzdür belə adlar dilimizdə var və geniş istifadə olunur. Lakin bur cür həmqafiyələr seçərək, mənasız adlar yaradırlar”.
Bunu “Yeni Sabah”a AMEA Dilçilik İnstitutunun baş direktoru, Terminologiya Komissiyası nəzdində Şəxs Adları Komissiyasının sədri, professor Nadir Məmmədli deyib.
O, tarixi ənənəyə malik adların dilimizə qaytarılması məsələsinə aydınlıq gətirib:
“Unudulmuş və tarixi ənənəyə malik adların dilimizə qaytarılması məsələsi ilə bağlı “Türk mənşəli sözlərin arxaik lüğəti” dövriyyəyə buraxılıb. Burada söhbət tarixizmlərdən getmir. Cəmiyyətdə vaxtı ilə Kombayn, Kolxoz kimi adlar olub. Bunlar həmin siyahıya aid deyil. “Dədə Qorqud” dastanında istifadə olunan Beyrək adı var. Bu kimi uğurlu adları dövriyyəyə qaytarmaq və yenidən canlandırmaq lazımdır.
Son zamanlar qəribə tendensiya yaranıb. Deyirlər ki, ərəb və türk dillərindən gələn adların qarşısını almaq lazımdır. Niyə başqa dillərdən adlar götürməyək? Ərəb dilindən bizə birbaşa söz gəlmir. Gələnləri də rus dili vasitəsilə almışıq. Əgər uğurlu və yaxşı addırsa, niyə qəbul etməyək?”.
Professor yaxşı məna daşımayan adları uşaqlara qoymağın düzgün olmadığını deyib:
“Təbii ki, Türkiyə türkcəsindən gələn, insanların ünsiyyətdə tez-tez tələffüz etdiyi “falan” tipli sözləri istifadə etməyin əlehinəyəm. Bu sözlərin onsuz da heç biri nə adlar lüğətinə, nə də orfoqrafiya lüğətinə daxil edilir. Kök etibarilə eyni xalqıq. Xarici dilə düşmən münasibətindən əl çəkmək lazımdır. Bu yaxşı tendensiya deyil. Adın mənası yaxşıdırsa, götürmək olar. Türk dillərində işlənən adlarla bağlı kitab var. Baxanda görürəm ki, istifadə etdiyimiz adların hamısı, demək olar, eynidir. Bir-iki fərqli nüans var. Özbəklər Gülbohar, biz Gülbahar deyirik. Yəni prinsipcə eynidir. Onda belə çıxır ki, Andrey, Mariya götürmək olar, türk adları götürmək olmaz?
Tarixən atalarımızın, babalarımızın adı da ərəbdən götürülüb. Bu dəqiqə dilimiz qorxulu adlarla doludur. Adam var ki, adı Əyyardır. Mənası oğru, quldur, dələduz deməkdir. Əslində isə o ad Əyardır - qızılın əyarı. Fəqan, Əfqan, Əjdər tipli adların da mənası pisdir. Necə olub uşaqlara verirlər deyə məətəl qalıram. Uşağa ad qoyanda mənasına baxmaq mütləqdir. Hazırda özüm “Şəxs adları lüğəti” hazırlayıram. Orada Abbas, Abas, Əbülfəz, Əbülfəs tipli adlara da toxunmuşam. Onları da variant kimi qeyd etmişəm. Alı və Əli ikisi də eyni addır. Bu adların hər birini lüğətdə verərək mənalarını vurğulayacam”.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
