2025-ci ildə Azərbaycanda tullantıların ümumi həcmi 4,4 milyon tonu ötərək əvvəlki illə müqayisədə 1,4 faiz artıb. Bu artım fonunda tullantıların böyük hissəsini bərk məişət tullantıları təşkil edib, qalan hissə isə sənaye və digər istehsal sahələrindən yaranıb. Eyni zamanda tullantıların əhəmiyyətli hissəsi poliqonlara yönləndirilib, bir qismi isə enerji istehsalında və təkrar iqtisadi dövriyyədə istifadə olunub.
Bu göstəricilər iqtisadi aktivliyin və urbanizasiyanın artması ilə tullantı həcmlərinin paralel yüksəldiyini göstərir. Əhali sayının artımı, istehlakın genişlənməsi və sənaye fəaliyyətinin intensivləşməsi tullantı istehsalının struktur səbəbləri kimi çıxış edir. Xüsusilə məişət tullantılarının ümumi həcmdə yüksək paya malik olması şəhər həyat tərzinin və istehlak modellərinin dəyişməsi ilə bağlıdır. Bu isə tullantıların idarə olunmasında yalnız texniki deyil, həm də davranış və istehlak vərdişlərinə əsaslanan yanaşmaların vacibliyini ön plana çıxarır.
Tullantıların 82 faizdən çoxunun poliqonlara daşınması ənənəvi idarəetmə modelinin hələ də dominant olduğunu göstərir. Bu yanaşma qısa müddətdə effektiv həll kimi çıxış etsə də, uzunmüddətli perspektivdə torpaq istifadəsi, ekoloji təsirlər və resurs itkiləri baxımından məhdudiyyətlər yaradır. Bununla yanaşı, tullantıların 17,4 faizinin enerji istehsalında istifadə olunması daha müasir və dövri iqtisadiyyat modelinə keçidin elementlərini əks etdirir. Məişət tullantılarının yandırılması nəticəsində 222,1 milyon kVt·st elektrik enerjisinin əldə edilməsi bu sahədə texnoloji potensialın formalaşdığını göstərir.
Sənaye tullantılarının idarə olunması isə daha kompleks mənzərə ortaya qoyur. Müəssisələrdə yaranan tullantıların bir hissəsinin xammal kimi yenidən istifadə olunması və satışa yönəldilməsi resursların səmərəli dövriyyəsini təmin edən müsbət tendensiyadır. Lakin tullantıların təxminən yarısının müəssisələrdə qalması bu sahədə əlavə emal və utilizasiya imkanlarının genişləndirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir. Bu, həm ekoloji risklərin azaldılması, həm də iqtisadi dəyərin artırılması baxımından vacib istiqamətdir.
Təhlükəli tullantıların strukturuna baxdıqda, əsas yükün mədənçıxarma və emal sənayesinin üzərinə düşdüyü görünür. Bu sahələrdə yaranan tullantıların xüsusi idarəetmə və nəzarət mexanizmləri tələb etməsi onların ekoloji təsir potensialı ilə bağlıdır. Qlobal təcrübə göstərir ki, bu tip tullantıların düzgün idarə olunması yalnız ekoloji təhlükəsizlik deyil, həm də sənaye dayanıqlılığı üçün əsas şərtlərdən biridir.
