Bakı. Trend:
Azərbaycanla əməkdaşlığın gücləndirilməsi daha qarşılıqlıəlaqəli, dayanıqlı və strateji baxımdan uzlaşdırılmış Avropaməkanının formalaşdırılması üzrə daha geniş səylərin birhissəsidir.
Bunu Trend-əAlbaniyanın Avropa və Xarici işlər naziri Ferit Xoca AntalyaDiplomatiya Forumu çərçivəsində özəl müsahibəsində bildirib.
“Azərbaycanla ikitərəfli münasibətlərimiz son illərdəəhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb. Biz daha çox iş görə biləcəyimizianlayırıq və buna sadiq qalırıq. Şübhə yox ki, enerjitəhlükəsizliyinə, əlaqəliliyə və regional sabitliyə töhfə verən birölkənin rolu və çəkisi qeyri-müəyyənlik dövrlərində əhəmiyyətlidərəcədə artır. Bu kontekstdə Azərbaycan Avropa üçün mühüm tərəfdaşkimi qiymətləndirilir, xüsusilə enerji sahəsində və stratejinəqliyyat və enerji dəhlizlərinin inkişafında”, - deyə o qeydedib.
Nazirin fikrincə, bu potensialın tam reallaşdırılması üçünəməkdaşlıq bir sıra konkret və gələcəyə yönəlmiş prioritetlərətrafında qurulmalıdır:
- təchizat marşrutlarının genişləndirilməsi və şaxələndirilməsi,həmçinin qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi daxil olmaqla enerjivə infrastruktur sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi;
- rəqabət qabiliyyətini yüksəldən, inteqrasiya olunmuş istehsalzəncirlərini dəstəkləyən və ticarət axınlarını asanlaşdıraniqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi;
- regional təhlükəsizlik və ortaq strateji maraqlar üzrəmüntəzəm və strukturlaşdırılmış siyasi dialoqungücləndirilməsi.
“Albaniyanın baxışına görə, bu cür tərəfdaşlıqlar daha genişAvropa inteqrasiyası məqsədi ilə uzlaşdırıldıqda daha böyük dəyərqazanır. Onlar həmçinin Albaniyanın regional əlaqəliliyin əsasqovşaqlarından biri kimi rolunu gücləndirir və onu etibarlı vəməsuliyyətli avroatlantik aktor kimi mövqeləndirir. Bu mənadaAzərbaycanla əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsini daha qarşılıqlıəlaqəli, dayanıqlı və strateji baxımdan uzlaşdırılmış Avropaməkanının formalaşdırılmasına yönəlmiş daha geniş səylərin birhissəsi kimi qiymətləndiririk”,- deyə Xoca əlavə edib.
Albaniyalı nazir həmçinin, Azərbaycan ilə Ermənistan arasındasülh prosesində əldə olunan irəliləyişi müsbət qiymətləndirib.
“İlk növbədə, sülhün bərqərar olmasından məmnunuq. Bu baxımdanAzərbaycan və Ermənistan arasında uzunmüddətli sülh prosesininmöhkəmləndirilməsi istiqamətində əldə olunan istənilən realirəliləyiş müsbət inkişafdır, çünki bu, enerji, əlaqəlilik və dahageniş Avropa təhlükəsizliyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyanregionda sabitliyi gücləndirir və inkişafa təkan verir. Dayanıqlısülh regionda daha yüksək proqnozlaşdırıla bilənlik yaradacaq,əməkdaşlıq üçün şəraiti yaxşılaşdıracaq və Avropa ilə daha genişAvrasiya məkanı arasında nəqliyyat-logistika dəhlizlərinimöhkəmləndirəcək.
Bu səbəbdən, əldə olunmuş razılaşmaların tam və ardıcıl icrasıvasitəsilə bu irəliləyişin möhkəmləndirilməsi son dərəcə vacibdir.Uzunmüddətli sülh yalnız ən yüksək səviyyədə siyasi iradə deyil,həm də etimadın möhkəmləndirilməsi, şəffaflığın təmin edilməsi vəmübahisələrin həlli ilə regional əməkdaşlıq üçün effektivmexanizmlərin yaradılması istiqamətində davamlı səylər tələb edir.Bu elementlər olmadan əldə olunmuş nəticələr kövrək və geri dönəbilən qala bilər”, - o bildirib.
Xoca vurğulayıb ki, Albaniyanın baxışına görə, Cənubi Qafqazdasabitlik regionun hüdudlarından kənara çıxan əhəmiyyətəmalikdir.
“Bu, Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi üzrəsəyləri, əsas nəqliyyat və ticarət marşrutlarının dayanıqlılığı,həmçinin qitənin daha geniş təhlükəsizlik arxitekturası ilə sıxbağlıdır. Bu kontekstdə Cənubi Qafqazda sülh yalnız regional məqsədkimi deyil, həm də Avropanın ümumi sabitliyinə, dayanıqlılığına vəuzunmüddətli rifahına strateji töhfə kimi qiymətləndirilməlidir”, -deyə Albaniyanın xarici işlər naziri əlavə edib.
Daha sonra Antaliya Diplomatiya Forumunda Albaniyanınprioritetlərindən danışan Xoca qeyd edib ki, forum bu il aydın vəvaxtlı-vaxtında mesaj verir: çoxsaylı və qarşılıqlı əlaqəliqeyri-müəyyənliklərlə səciyyələnən beynəlxalq mühitdə diplomatiyainkişaf etməli, yalnız reaktiv deyil, həm də preventiv, strateji vədayanıqlılığın gücləndirilməsinə yönəlmiş olmalıdır.
“Albaniyanın baxışına görə, bu, mövcud geosiyasitransformasiyaların daha dərindən anlaşılmasını, avroatlantiktərəfdaşlarla daha sıx koordinasiyanı və ən əsası, siyasiprioritetləri konkret dövlət, iqtisadi və institusional imkanlaraçevirmək qabiliyyətini tələb edir. Müasir diplomatiya stratejibaxışı praktik icra ilə birləşdirməlidir.
Albaniya üçün “gələcəyin müəyyənləşdirilməsi” o deməkdir ki,təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji və Avropa inteqrasiyası artıqayrı-ayrı sahələr deyil, onlar dərin şəkildə bir-biri ilə qarşlıqlıəlaqəlidir. Bir sahədə baş verən inkişaflar getdikcə digər sahələrəbirbaşa təsir göstərir — ticarətə, təchizat zəncirlərinə, fiskalsabitliyə və sosial həmrəyliyə təsir edir. Bu kontekstdə Albaniyaçoxtərəfli diplomatiyanı, möhkəm avroatlantik tərəfdaşlığı vəAvropa inteqrasiyası prosesinin sürətləndirilməsini yalnız stratejiprioritetlər deyil, həm də daha mürəkkəb və qeyri-proqnozlaşdırılanqlobal mühitə zəruri cavablar kimi qiymətləndirir. Məhz bu alətlərriskləri daha yaxşı qabaqcadan görməyə, dayanıqlılığı artırmağa vəregional və beynəlxalq sülhə, sabitliyə və dayanıqlı inkişafa mühümtöhfə verməyə imkan verir”,- deyə o aydınlaşdırıb.
Xoca hesab edir ki, Avropa və Qərbi Balkanlar özstrategiyalarını reaktiv böhran idarəçiliyindən dayanıqlıuzunmüddətli inkişaf modelinin formalaşdırılmasına keçid almaqlauyğunlaşdırmalıdır.
“Bu, yalnız dövlət institutlarının gücləndirilməsini vəidarələrarası əlaqələndirmənin yaxşılaşdırılmasını deyil, həm dəenerji təhlükəsizliyi, infrastruktur, rəqəmsal transformasiya vəregional əlaqəlilik kimi mühüm sahələrə məqsədyönlü investisiyalarıtələb edir. Albaniyanın baxışına görə, Qərbi Balkanlar Avropa vəavroatlantik təhlükəsizlik arxitekturasının ayrılmaz hissəsidir.Buna görə də regionun sabitliyi bütövlükdə Avropanın sabitliyindənayrılmazdır. Avropa İttifaqına inteqrasiyanın sürətləndirilməsiyalnız ölkələrimizin milli məqsədi deyil, həm də Avropanıntəhlükəsizliyinə, birliyinə və qlobal roluna stratejisərmayədir.
Bu kontekstdə hüququn aliliyi sahəsində islahatların təşviqi,dövlət maliyyəsinin idarə olunmasının gücləndirilməsi,rəqəmsallaşmanın dərinləşdirilməsi və dayanıqlı, inklüziv iqtisadiartımın təşviqi böyük önəm kəsb edir. Bu səylər institusionaldayanıqlılığı artırır, idarəetmənin keyfiyyətini yaxşılaşdırır vəregionun geosiyasi, iqtisadi və ya enerji xarakterli xarici şoklaraqarşı dayanıqlığını gücləndirir”, - deyə nazir qeyd edib.
Onun fikrincə, regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi əsasməsələ olaraq qalır.
“Etimadı gücləndirməklə, əlaqəliliyi yaxşılaşdırmaqla və Aİstandartları və siyasətləri ilə daha sıx uyğunlaşmaqla QərbiBalkanlar ümumi çağırışların həllində etibarlı və proaktiv tərəfdaşkimi mövqelənə bilər. Nəticə etibarilə, dayanıqlılıq yalnızçağırışlara hazırlıq deyil, həm də transformasiyadır. Bu, uyğunlaşabilən, rəqabətqabiliyyətli və demokratik dəyərlərə əsaslanancəmiyyət və iqtisadiyyatların qurulması deməkdir ki, onlar təkcəqeyri-müəyyənliklə mübarizə aparmaqla kifayətlənməyib, həm dəregion və bütövlükdə Avropa üçün daha sabit və təhlükəsiz gələcəkformalaşdıra bilsin”, - deyə Xoca bildirib.
Albaniyanın XİN rəhbəri qeyd edib ki, ölkəsinin baxışına görə,Avropa üç qarşılıqlı gücləndirici istiqamətə əsaslanan strategiyanıhəyata keçirməlidir.
“İlk növbədə, Aİ Qərbi Balkanlara doğru genişlənmə prosesiniardıcıl və tərəddüdsüz şəkildə önə çəkməlidir. Mövcud geosiyasişəraitdə genişlənmə sadəcə siyasət deyil, strateji zərurətdir.Etimad və nailiyyət prinsipləri əsasında üzvlük prosesininirəlilədilməsi sabitliyi gücləndirəcək, demokratik institutlarımöhkəmləndirəcək və regionda xarici təsir imkanlarınıməhdudlaşdıracaq.
Avropa İttifaqının tarixində genişlənmə onun ən effektivgeosiyasi investisiyası olub. Əvvəlki genişlənmə mərhələləri bunutəkzibedilməz şəkildə sübut edir. Qısamüddətli perspektivdə Avropaİttifaqına qoşulma islahatları möhkəmləndirir, investor etimadınıartırır və enerji, infrastruktur və hüququn aliliyi kimi həyatisahələrdə siyasət uyğunluğunu gücləndirir. Uzunmüddətliperspektivdə isə bu, iqtisadi şokları, təhlükəsizlik risklərini vəqlobal rəqabəti daha effektiv idarə edə bilən daha vahid vədayanıqlı Avropa qitəsinin formalaşmasına töhfə verir”,- deyə oizah edib.
İkincisi, Xoca bildirib ki, Aİ enerji interkonnektorlarına,nəqliyyat dəhlizlərinə və kritik infrastruktura davamlıinvestisiyalar vasitəsilə iqtisadi və enerji təhlükəsizliyini dahada gücləndirməlidir. Sərhədlərarası əlaqəliliyin və dayanıqlılığınyaxşılaşdırılması təkcə təchizat kəsintilərinə həssaslığıazaltmayacaq, həm də regional inteqrasiyanı və uzunmüddətlisabitliyi gücləndirəcək.
“Xüsusilə Qərbi Balkan ölkələrində iqtisadiyyatınşaxələndirilməsi və rəqabət qabiliyyətinin artırılması dahaqətiyyətlə dəstəklənməlidir. Bu, özəl sektorun imkanlarınıngenişləndirilməsini, dəyər zəncirlərinin rəqəmsallaşdırılmasınınsürətləndirilməsini, texnoloji innovasiyaların təşviqini vəstruktur zəifliklərin aradan qaldırılmasını tələb edir. Bu cürsəylər istehsala, təchizat zəncirlərinə və məşğulluğa xaricişokların təsirinin azaldılması, eləcə də daha dayanıqlı və inklüzivartımın təmin edilməsi baxımından həlledici əhəmiyyətəmalikdir.
Məhz bu istiqamətdə Aİ artıq bizimlə birlikdə Artım Planıçərçivəsində fəaliyyət göstərir. Bu plan sadəcə maliyyə alətideyil, iqtisadi yaxınlaşmanı sürətləndirən, struktur islahatlarıdəstəkləyən və Qərbi Balkanları formal üzvlükdən əvvəl də Aİ-ninvahid bazarına yaxınlaşdıran strateji çərçivədir. Albaniya halındaisə bu plan avrointeqrasiya prosesi ilə tam uyğunlaşdırılıb”, —deyə o qeyd edib.
Üçüncüsü, Xoca vurğulayıb ki, Avropa tərəfdaş və namizəd ölkələrüçün siyasi və maliyyə alətlərini gücləndirməli və mümkün olduqdayaradıcı şəkildə şaxələndirməlidir ki, Avropa inteqrasiyası prosesisabitliyin etibarlı dayağı olaraq qalsın.
“Albaniya üçün Aİ-yə üzvlük sadəcə siyasi məqsəd deyil; bu,dövlətin dayanıqlılığını gücləndirmək, Avropanın cənub-şərqcinahını möhkəmləndirmək və geosiyasi və iqtisadi çağırışlara qarşısinə gəlmək qabiliyyətini artırmaq üçün strateji alətdir”,- deyəAlbaniya naziri yekunlaşdırıb.
