2025-ci ildə qlobal hərbi xərclər 2024-cü illə müqayisədə 2,9 faiz artaraq 2,887 trilyon dollara çatıb.
Musavat.com xəbər verir ki, bu, Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) yeni hesabatında əksini tapıb.
İnstitut ekspertlərinin fikrincə, bu xərclər ABŞ-da azalıb, lakin Avropada 14 faiz, Asiya və Okeaniyada isə 8,1 faiz artıb. Ən böyük xərcləmələr edən üç ölkə - ABŞ, Çin və Rusiya - ümumilikdə 1,480 trilyon dollar və ya qlobal ümumi məbləğin 51 faizini xərcləyiblər.
Hərbi xərclər ardıcıl 11-ci ildir ki, artıb. Onun qlobal ÜDM-dəki payı 2,5 faizə çatıb ki, bu da 2009-cu ildən bəri ən yüksək səviyyədir. İnstitutun ekspertləri qeyd edirlər ki, illik 2,9 faiz artım tempi 2024-cü ildəki 9,7 faizdən xeyli aşağı olsa da, bu yavaşlama əsasən ABŞ-da bu sahədə xərclərin azalması ilə izah olunur. ABŞ-dan kənarda ümumi xərclər 2025-ci ildə 9,2 faiz artıb. 2025-ci ildə bu göstəriciyə görə ilk beş ölkə ABŞ, Çin, Rusiya, Almaniya və Hindistan olub ki, onlar birlikdə qlobal hərbi xərclərin 58 faizini təşkil ediblər.
SIPRI-nin hesablamalarına görə, Rusiyanın hərbi xərcləri 2025-ci ildə 5,9 faiz artaraq 190 milyard dollara və ya ÜDM-in 7,5 faizinə çatıb. 2025-ci ildə bu göstəriciyə görə dünyada yeddinci yerdə olan Ukrayna xərclərini 20 faiz artıraraq 84,1 milyard dollara və ya ÜDM-in 40 faizinə çatdırıb.
SIPRI-nin qeyd etdiyi kimi, ABŞ xərcləri azalır, çünki il ərzində Ukraynaya yeni hərbi yardım təsdiqlənməyib. 2025-ci ildə ABŞ hərbi xərcləri 2024-cü illə müqayisədə 7,5 faiz azalaraq 954 milyard dollar təşkil edib. Lakin ABŞ "Qərb yarımkürəsində dominantlığı qorumaq və Çini Hind-Sakit Okean bölgəsində məhdudlaşdırmaq üçün həm nüvə, həm də ənənəvi hərbi imkanlara investisiyaları artırıb ki, bu da yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyasının əsas məqsədləridir".
SIPRI Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının direktoru Nan Tianın sözlərinə görə, ABŞ-ın hərbi xərclərinin 2025-ci ildə azalması qısamüddətli olacaq: "Konqres tərəfindən təsdiqlənmiş 2026-cı il üçün xərclər 2025-ci illə müqayisədə əhəmiyyətli bir artımla 1 trilyon dollardan çoxdur və Prezident Trampın son büdcə təklifi qəbul edilərsə, 2027-ci ildə 1,5 trilyon dollara qədər arta bilər".
SIPRI vurğulayır ki, 2025-ci ildə qlobal hərbi xərclərin artımının əsas səbəbi Avropada 14 faiz artımla 864 milyard dollara çatması olub: "Rusiya və Ukraynanın hərbi xərcləri Ukraynadakı müharibənin dördüncü ilində də artmağa davam edib, Avropa NATO üzvlərini yenidən silahlandırmaq üçün davam edən səylər isə Soyuq Müharibənin bitməsindən bəri Mərkəzi və Qərbi Avropada xərclərin ən kəskin illik artımına səbəb olub".
NATO üzvü olan 32 ölkənin 2025-ci ildə hərbi xərcləri 1,581 trilyon dollar və ya qlobal ümumi xərclərin 55 faizini təşkil edib. İnstitutun məlumatına görə, 2025-ci ildə NATO-ya üzv 29 Avropa ölkəsi ümumilikdə 559 milyard dollar xərcləyib və onlardan 22-sinin hərbi xərcləri ÜDM-in ən azı 2,0 faizini təşkil edib.
Onların arasında Almaniya da var. Almaniya ən çox hərbi xərcləyən ölkə olub və xərcləri 24 faiz artaraq 114 milyard dollara çatıb. Bu rəqəm 1990-cı ildən bəri ilk dəfə 2,0 faiz həddini keçərək 2025-ci ildə ÜDM-in 2,3 faizinə çatıb. İspaniyanın hərbi xərcləri (qlobal reytinqdə 15-ci yerdədir) 50 faiz artaraq 40,2 milyard dollara çatıb və bu da 1994-cü ildən bəri ilk dəfə ÜDM-in 2,0 faizini keçib. 2024-2025-ci illər arasında Britaniyanın hərbi xərcləri (altıncı yerdə) 2,0 faiz azalaraq 89 milyard dollara, Fransanın (doqquzuncu yerdə) isə 1,5 faiz artaraq 68 milyard dollara çatıb.
2025-ci ildə Yaxın Şərqdə hərbi xərclər 2024-cü illə müqayisədə 0,1 faiz artaraq təxminən 218 milyard dollara çatıb. Bu rəqəm regionun əksər böyük ölkələrində artıb, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanı (səkkizinci yer) üçün 1,4 faiz artaraq 83,2 milyard dollara çatıb.
Bu arada, institutun hesablamalarına görə, İsrailin hərbi xərcləri (11-ci yer) 4,9 faiz azalaraq 48,3 milyard dollara düşüb ki, bu da "2025-ci ilin yanvar ayında HƏMAS ilə atəşkəs razılaşmasından sonra 2025-ci ildə Qəzzadakı müharibənin intensivliyinin azalmasını əks etdirir". Buna baxmayaraq, İsrailin xərcləri 2022-ci illə müqayisədə 97 faiz yüksək olaraq qalıb. Türkiyə üçün (18-ci yer) bu rəqəm 7,2 faiz artaraq 30 milyard dollara çatıb ki, bu da "qismən İraq, Somali və Suriyada davam edən hərbi əməliyyatlar səbəbindəndir".
İranın hərbi xərcləri (38-ci yer) ardıcıl ikinci ildir ki, azalıb. Ötən il bu xərclər 5,6 faiz azalaraq 7,4 milyard dollara düşüb. SIPRI hesab edir ki, "real ifadədə azalma 42 faizlik illik inflyasiya ilə əlaqədardır, nominal xərclər isə artıb". İnstitutun ekspertləri hesab edirlər ki, İranın rəsmi rəqəmləri az göstərilib, çünki ölkə həmçinin raket və dron istehsalı da daxil olmaqla, hərbi xərclərini maliyyələşdirmək üçün büdcədənkənar neft gəlirlərindən istifadə edir.
Asiya, Okeaniya, Afrika bölgəsində 2009-cu ildən bəri hərbi xərclərdə ən sürətli artım müşahidə olunub. 2025-ci ildə bu rəqəm 2024-cü ildən 8,1 faiz artımla 681 milyard dollara çatıb. Çin hərbi modernləşdirmə proqramını davam etdirdiyi üçün xərcləri 7,4 faiz artıraraq 336 milyard dollara çadırıb və bu, onun ardıcıl 31-ci artım ilidir. Hindistanda bu rəqəm 8,9 faiz artaraq 92,1 milyard dollara, Pakistanda (31-ci yer) isə 11 faiz artaraq 11,9 milyard dollara çatıb.
Yaponiyanın (qlobal miqyasda 10-cu yer) hərbi xərcləri 9,7 faiz artaraq 62,2 milyard dollara və ya ÜDM-in 1,4 faizinə çatıb ki, bu da 1958-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir. Tayvanın (22-ci yer) göstəricisi 14 faiz artaraq 18,2 milyard dollara və ya ÜDM-in 2,1 faizinə çatıb ki, bu da ən azı 1988-ci ildən bəri ən böyük illik artımdır.
Musavat.com
