NASA-nın Yer Observatoriyası Saharanın ən məşhur obyektlərindən biri – Mavritaniyada yerləşən Rişat strukturuna diqqət yetirib. Tez-tez "Səhranın gözü" adlandırılan bu formanın meteorit zərbəsi nəticəsində deyil, sonradan eroziya ilə halqa formasına düşmüş qabarıq geoloji qübbə olduğu bildirilir...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə ECOnews yazır.
NASA "Səhranın gözü"nü diametri 40 kilometrdən çox (bəzi hesablamalara görə təxminən 48 km) olan obyekt kimi təsvir edir. Bu struktur orientir funksiyasını yerinə yetirir və astronavtlar ona ilk pilotlu missiyalardan etibarən diqqət yetiriblər.
Uzun illər ərzində "Səhranın gözü"nün meteorit düşməsi nəticəsində yarandığı barədə nəzəriyyə mövcud olub. Lakin NASA geoloji tədqiqatlara istinad edərək bunun əksini – yəni qabarıq qübbə mənşəli olduğunu bildirir.
Alimlər izah edirlər ki, bu tip strukturlarda daha qədim süxurlar adətən mərkəzə yaxın hissədə üzə çıxır, daha gənc qatlar isə kənarlarda halqalar əmələ gətirir. Bu xüsusiyyətlər meteorit kraterlərinə xas deyil və geoloqların bu obyektin Yer daxilindəki qüvvələrin təsiri ilə formalaşdığı qənaətinə gəlməsinə səbəb olur.
Alimlərin sözlərinə görə, qübbə üzə çıxdıqdan sonra qalan prosesi diferensial eroziya həyata keçirib. Müxtəlif süxur növləri fərqli sürətlə aşındığı üçün daha davamlı qatlar yerində qalaraq kuesta adlanan dairəvi silsilələr əmələ gətirib.
Bundan əlavə, qum təpələrini formalaşdıran eyni küləklər atmosferə böyük həcmdə toz qaldıra bilir. NASA-nın Yer Observatoriyası qeyd edir ki, toz fırtınaları hissəciklər yer səthinə yaxın toplandıqda tənəffüs problemlərinə və görmə məsafəsinin azalmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, toz böyük məsafələrə yayıldıqda faydalı təsir də göstərə bilər.
Observatoriya "Səhra hava qatı"nı yazın sonundan payızın əvvəlinə qədər Səhrada formalaşan çox quru və tozlu hava kütləsi kimi təsvir edir. Bu kütlə minlərlə kilometr məsafəyə yayıla bilir. Alimlərin qeydinə görə, bu hava qatı ABŞ ərazisinə çatdıqda dumanlı səma, parlaq gün doğumu və gün batımı yaradır, həmçinin tropik siklonların inkişafına təsir göstərə bilər.
Araşdırmalara əsasən, küləklər və hava şəraiti hər il orta hesabla 182 milyon ton səhrə tozunu havaya qaldırır. Bunun təxminən 27,7 milyon tonu Amazon hövzəsinə düşərək ildə təxminən 22 min ton fosfor daşıyır. NASA həmçinin toz çöküntülərinin okean məhsuldarlığı ilə əlaqəsini vurğulayır: hesablamalara görə, bu toz illik qlobal maddə dövriyyəsinin təxminən 4,5 faizini, bəzi regionlarda isə 20-40 faizini təmin edir.
Poliqon.info
