"Vərəmsiz Gələcəyə Doğru" İctimai Birliyinin sədri Çingiz Ramazanlı ictimai monitorinqin idarəetməni yaxşılaşdıran əsas mexanizmlərdən biri olması, real həyat təcrübəsini qərarvermə prosesinə daxil edərək sistemli islahatların başlanğıcını formalaşdırması ilə bağlı fikirlərini bildirib.
QHT.az həmin fikirləri təqdim edir:
"Müasir idarəetmə sistemində şəffaflıq və hesabatlılıq anlayışları artıq formal tələbdən daha çox praktik zərurətə çevrilmişdir. Dövlət və ictimai institutların fəaliyyətində keyfiyyət göstəricilərinin yüksəlməsi yalnız daxili nəzarət mexanizmləri ilə təmin edilmir. Xarici ictimai müşahidə, vətəndaş nəzarəti və sosial rəy bu prosesdə mühüm tamamlayıcı rol oynayır. Məhz buna görə ictimai monitorinq anlayışı son illərdə institusional inkişafın əsas alətlərindən biri kimi qəbul olunur. İctimai monitorinq dedikdə vətəndaş cəmiyyəti qurumlarının, ekspertlərin və birbaşa benefisiarların xidmətlərin vəziyyətini müstəqil şəkildə qiymətləndirməsi nəzərdə tutulur. Bu qiymətləndirmə yalnız nöqsan axtarmaq məqsədi daşımır, eyni zamanda inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Problemlərin sistemli şəkildə sənədləşdirilməsi idarəetməyə real faktlarla müraciət etməyə imkan yaradır. Faktlara əsaslanan ictimai rəy isə emosional tənqiddən fərqli olaraq qərarvericilər üçün ciddi siqnal hesab edilir.
İctimai monitorinqin ən böyük üstünlüyü xidmət alan şəxslərin səsini rəsmi hesabatlara daxil etməsidir. Çünki statistik göstəricilər bəzən xidmətin mahiyyətini tam əks etdirmir. Kağız üzərində qənaətbəxş görünən nəticələr sahədə tamamilə başqa mənzərə yarada bilər. Pasiyentlərin, vətəndaşların, sosial xidmət istifadəçilərinin gündəlik təcrübəsi bu fərqi aydın göstərir. Onların müşahidələri monitorinq alətləri ilə sistemləşdirildikdə idarəetmənin diqqətindən yayınan məqamlar üzə çıxır. Bu isə rəhbər strukturları yalnız rəqəmlərlə deyil, real insan hekayələri ilə üz-üzə qoyur. Belə hallarda problemin inkar olunması çətinləşir və müdaxilə ehtiyacı daha aydın görünür. Məhz bu mərhələ ictimai nəzarətin institusional təsir yaratmağa başladığı nöqtə sayılır.
Lakin monitorinqin təsirli olması üçün onun metodoloji əsasları güclü qurulmalıdır. Sadəcə ümumi narazılıqların toplanması islahat üçün yetərli arqument yaratmır. Məlumat toplama prosesi ölçülə bilən indikatorlara, müsahibələrə, müşahidələrə və müqayisəli təhlilə söykənməlidir. Hesabat dili ittihamçı yox, həll yönümlü olmalıdır. Çünki dövlət qurumları ilə əməkdaşlıq yaratmadan monitorinq nəticələrinin tətbiqi çətinləşir. Təklif olunan dəyişikliklər konkret, mərhələli və həyata keçirilə bilən xarakter daşıdıqda onların qəbul olunma ehtimalı artır. Burada vətəndaş cəmiyyətinin əsas peşəkarlığı tənqidi konstruktiv islahat paketinə çevirmək bacarığında görünür. Yəni ictimai monitorinq sadəcə problem siyahısı deyil, dəyişiklik üçün yol xəritəsi təqdim etməlidir.
Təcrübə göstərir ki, ardıcıl monitorinq aparılan sahələrdə institusional islahatların sürəti daha yüksək olur. Çünki eyni problemin müxtəlif dövrlərdə təkrar qeydə alınması onun təsadüfi deyil, struktur xarakterli olduğunu sübut edir. Struktur problem isə fərdi tapşırıqla deyil, sistem yenilənməsi ilə aradan qaldırılır. Bu mərhələdə normativ sənədlərin yenilənməsi, daxili prosedurların dəyişdirilməsi və işçi heyətin əlavə hazırlığı gündəmə gəlir. Beləliklə ictimai müşahidə tədricən idarəetmə qərarlarının məzmununa daxil olur. Ən uğurlu nəticələr isə monitorinqin tərəfdaşlıq formatında aparıldığı hallarda müşahidə edilir. Qarşıdurma dili yerini dialoqa verdikdə həm məlumat mübadiləsi asanlaşır, həm də qərarların icrası sürətlənir. Vətəndaş cəmiyyəti institutların rəqibi deyil, onların keyfiyyət göstəricilərini yüksəldən ictimai katalizator rolunda çıxış edir.
Bu gün səhiyyə, sosial müdafiə, təhsil və yerli idarəetmə sahələrində aparılan bir çox yeniliklərin arxasında məhz ictimai monitorinqin izi görünür. Cəmiyyətin sahədən topladığı məlumatlar idarəetmənin kabinetdə görə bilmədiyi boşluqları işıqlandırır. Həmin boşluqlar peşəkar təhlil və düzgün təqdimat vasitəsilə islahat tələb edən sənədli sübuta çevrilir. Nəticədə monitorinq tənqid mərhələsində qalmır, institusional dəyişiklik prosesinin başlanğıc nöqtəsinə çevrilir. İslahatların dayanıqlı və həyatla uyğun olması üçün onların məhz bu cür aşağıdan yuxarı informasiya ilə qidalanması vacibdir. Çünki cəmiyyətin gördüyünü sistem görmədikcə, sistemin qurduğu heç bir model tam işlək ola bilmir".
Fatimə Nəbiyeva
