Beynəlxalq aviaşirkətlər may ayı üzrə uçuş qrafiklərindən 2 milyon sərnişin yerini ixtisar ediblər. "The Financial Times" qəzetinin yazdığına görə, bu qərar yaxın həftələrdə yanacaq təchizatı ilə bağlı narahatlıqların artması fonunda qəbul edilib. "Cirium" analitika şirkətinin hesablamalarına görə, minlərlə uçuş təxirə salınıb, bəzi xidmətlər daha kiçik və yanacaq qənaət edən təyyarələrə keçirilib.
Fevralın sonunda ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi başlayandan bəri aviasiya yanacağının qiyməti iki dəfə artıb. Bu da aviaşirkətləri bilet qiymətlərini qaldırmağa vadar edib. "Emirates", "Etihad" və "Qatar" kimi Körfəz aviaşirkətləri may qrafiklərini yenidən hazırlayıb, bəzi uçuşları ləğv ediblər. Ümumilikdə aprelin ortası və sonu ilə müqayisədə may ayı üçün uçuş yerlərinin sayı 132 milyondan 130 milyona düşüb. "British Airways", "United", "China Air", Yaponiyanın "ANA" kimi beynəlxalq aviaşirkətlər də bəzi reysləri təxirə salıb, bəzilərini isə artırıblar. "Air France" aviaşirkəti Sinqapur və Tokionun Haneda hava limanlarına uçuş sayını artırmamaq barədə müraciət aldığını bildirib. Buna səbəb Asiyanın bu iki mühüm aviasiya qovşağında yanacaq təchizatı ilə bağlı yaranmış çətinliklər və istifadəyə tətbiq edilən məhdudiyyətlərdir. Aviasiya analitiki Con Striklen deyib: "Heç bir Avropa aviaşirkəti Asiyaya təyyarə göndərib, orada geri dönüş yanacağı tapa bilməmək riskini gözə almaz". O vurğulayıb ki, aviasiya yanacağının qiyməti həmişə dəyişkən olub, lakin indiki kimi qıtlıq probleminin yarandığını xatırlamır. Hindistanda fəaliyyət göstərən aparıcı aviaşirkətlər hökumətə xəbərdarlıq edərək bildiriblər ki, yanacaq vergiləri azaldılmasa, ölkədə aviasiya əməliyyatları dayanmaq riski ilə üz-üzə qala bilər. Aviaşirkətlər qeyd ediblər ki, Yaxın Şərqdə artan gərginlik fonunda yanacaq xərcləri ciddi şəkildə yüksəlib və bu da sektorun maliyyə dayanıqlığını zəiflədir. Onların sözlərinə görə, mövcud vəziyyət aviasiya sahəsini fəaliyyətini dayandırmaq həddinə gətirib çıxarır.
Bu durumda Avropa aviaşirkətləri qarşı çıxdıqları bir sıra qaydaları, o cümlədən sərnişinlərə hər uçuşda iki ədəd pulsuz əl baqajı vahidi daşımağa icazənin verilməsi planlarını ləğv etmək məqsədilə Böyük Britaniya və Brüsselə təzyiq göstərmək üçün yanacaq qiyməti böhranından istifadə edirlər. Lobbi qrupları siyasətçiləri sənayenin illərdir mübarizə apardığı bir sıra tədbirlərdən, o cümlədən yeni baqaj daşınması qaydalarından, ətraf mühit rüsumlarından və sərnişinlərə kompensasiya sistemlərində dəyişikliklərdən imtina etməyə çağırırlar. Onlar iddia edirlər ki, bu cür tələblər artıq Aİ və Böyük Britaniyadan olan aviadaşıyıcılarını çətin vəziyyətə salır. Tələblər son həftələrdə baş verən aviasiya yanacağı qiymətlərinin ikiqat artmasının öhdəsindən gəlməyə kömək etmək üçün ləğv olunmalıdır. Ən nəzərəçarpan dəyişikliklər arasında sərnişinlərin kiçik baqajdan əlavə, daha böyük əl baqajı predmetini təyyarədə pulsuz daşımalarına icazə verilməsinin lazım olub-olmaması məsələsinə Avropa Parlamentində baxılması da yer alıb. Sənayenin nümayəndələri, həmçinin aviaşirkətlərin bölgəyə girməzdən əvvəl daha ucuz yanacaqla doldurulmasına imkan verməyən “havada yanacaqdoldurma” qaydalarına dəyişikliklərin edilməsini istəyirlər. Aviaşirkətlərin ticarət qrupu təyyarə yanacağının kəskin bahalaşmasının fəsadlarını kompensasiya etmək və bilet qiymətlərini əlçatan saxlamaq üçün ABŞ administrasiyasından 2,5 milyard dollar vəsait ayrılmasını xahiş edib. 2025-ci ildə 90 milyondan çox sərnişin daşımalarına baxmayaraq, yanacaq qiymətlərindəki artım ən çox kiçik daşıyıcılara zərbə vurub. Assosiasiya qeyd edib ki, müvəqqəti dövlət dəstəyi sənayedəki həyati əhəmiyyətli rəqabətin qorunub saxlanmasına kömək edəcək. Sözügedən ticarət qrupu "Frontier", "Allegiant", "Avelo" və "Sun Country" şirkətlərini təmsil edir. Qrupun digər üzvü olan "Spirit" isə 2024-cü ildən bəri ikinci müflisləşmə prosesini yaşadığı bir dövrdə yanacaq qiymətlərinin şok təsirlərindən qorunmaq və uçuşlarını davam etdirmək üçün ABŞ hökuməti ilə potensial maliyyələşmə sazişi üzrə ayrıca danışıqlar aparır.
Ramil QULİYEV
