Uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşması erkən yaşlardan başlayır və bu prosesdə ailə, məktəb və cəmiyyət birlikdə mühüm rol oynayır.
Düzgün tərbiyə olunan uşaq gələcəkdə sağlam düşüncəli, məsuliyyətli və faydalı vətəndaşa çevrilir. Əks halda, yanlış yönləndirmə ciddi sosial və psixoloji problemlərə səbəb ola bilər.
“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, uşaqların düzgün inkişafı üçün ilk növbədə balanslı tərbiyə vacibdir.
Bu tərbiyə sevgi və təhlükəsizlik mühitinə əsaslanmalıdır, çünki uşaq özünü dəyərli hiss etdikdə daha sağlam psixoloji inkişaf edir.
Eyni zamanda, uşağa həddindən artıq sərbəstlik də, həddindən artıq sərtlik də tətbiq edilməməlidir. Düzgün sərhədlər onun davranışlarını formalaşdırır.
Valideynin öz davranışı uşağa ən güclü nümunə olduğu üçün, böyüklər öz hərəkətləri ilə düzgün model göstərməlidirlər. Uşağa kiçik yaşlardan məsuliyyət hissi aşılanmalı və dürüstlük, hörmət, empatiya kimi əxlaqi dəyərlər gündəlik həyatda öyrədilməlidir.
Valideynlər uşağın inkişafında əsas məsuliyyət daşıyan tərəfdir. Onlar uşağın emosional ehtiyaclarını nəzərə almalı, onu qorxu və zorakılıqla tərbiyə etməməlidirlər. İnternet və sosial media istifadəsinə nəzarət edilməli, uşağın dost çevrəsi və gündəlik fəaliyyəti diqqətdə saxlanmalıdır.
Lakin bu nəzarət boğucu olmamalı, daha çox dialoq və anlaşma üzərində qurulmalıdır. Problemlərin həllində cəza deyil, izah və düzgün yönləndirmə əsas vasitə olmalıdır.
Müəllimlər də uşağın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Onlar şagirdlərə hörmətlə yanaşmalı, ədalətli mühit yaratmalı və zorakılığa qarşı qəti mövqe göstərməlidirlər.
Məktəbdə tənqidi düşünmə bacarıqları inkişaf etdirilməli, şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyə yol verilməməlidir. Eyni zamanda, psixoloji dəstəyə ehtiyacı olan uşaqlar vaxtında müəyyən edilməli və onlara kömək göstərilməlidir.
Uşaqlara nəzarət onların yaş dövrlərinə uyğun şəkildə aparılmalıdır. Erkən yaşlarda, yəni 0–7 yaş aralığında tam valideyn nəzarəti vacibdir və əsas davranış qaydaları bu dövrdə formalaşır. 7–12 yaş dövründə nəzarət davam edir, lakin uşağa müəyyən müstəqillik verilir.
12–16 yaş aralığında isə sərt qadağalardan çox, yönləndirmə və dialoq ön plana çıxır, çünki yeniyetməlik dövrü emosional dəyişikliklərlə xarakterizə olunur. 16 yaşdan sonra isə nəzarət azalır və valideyn daha çox məsləhətçi rolunda çıxış edir.
Bu prinsiplərə əməl edilmədikdə ciddi fəsadlar ortaya çıxa bilər. Uşaqlarda aqressiv davranışlar, sosial uyğunlaşma problemləri, asılılıqlar, empatiya çatışmazlığı və hətta qanun pozuntularına meyl yarana bilər. Psixoloji problemlər və özünə inamsızlıq da bu cür tərbiyənin nəticəsi kimi ortaya çıxır.
Qeyd edək ki, nəticədə uşağın düzgün böyüdülməsi ailə və məktəbin birgə məsuliyyətidir və bu prosesdə sevgi, nəzarət və düzgün yönləndirmə balansı qorunmalıdır.
Bu prinsiplərə əməl edilmədən böyüyən uşaqlar gələcəkdə zorakılıq, sosial uyğunsuzluq, asılılıq və cinayət meyilləri kimi ciddi təhlükələr yarada bilər ki, bu da həm ailə, həm də cəmiyyət üçün böyük risk deməkdir.
