Əziz Ələkbərli
Milli Məclisin deputatı,
Qərbi Azərbaycan İcması
İdarə Heyətinin sədri

Kainatın əzəli nizamında təsadüflərə yer yoxdur. Zaman bəzən elə bir nöqtəyə çatır ki, sular bulanır, üfüqlər qaralır və bütöv bir millətin taleyi qaranlıq labirintlərdə çıxışsız qalır. Məhz belə məqamlarda Tarix öz Böyük İnsanını doğurur. Bu, sadəcə bir fərdin dünyaya gəlişi deyil, bu, ilahi bir iradənin zamanın və məkanın fövqündə təcəllisi, xalqın fəryadına verilən göy üzü cavabıdır. Tarixi şəxsiyyətlər hər hansı bir dövrün övladı deyil, o dövrü yetişdirən və ona hökm edən qüdrətin daşıyıcılarıdır. Onlar dünyaya gələndə talelərinə bir xilaskarlıq missiyası, sarsılmaz bir iradə mənsubluğu möhürlənir. Bu şəxsiyyətlər fırtınaların içindən keçərək poladlaşır, xaosun ortasında nizam yaradır və öz xalqının genetik yaddaşını oyadaraq onu məhv olmaqdan xilas edib əbədiyyətə daşıyırlar. Onların varlığı bir millətin dirçəliş manifesti, addımları isə gələcək nəsillərin yolunu işıqlandıran sönməz məşəldir. Zaman onları sınağa çəkir, onlar isə zamana yeni bir sima bəxş edirlər. Çünki xilaskar olmaq – öz ömrünü millətin varlığında əritmək, fərdi taleyi ümummilli taleyə qurban vermək və tarixin gedişatını sonsuzluğa doğru yönəltmək deməkdir.
Məhz bu ilahi zərurətin və tarixin hökmünün təcəllisi olaraq, 1923-cü ilin baharında Naxçıvanın qədim torpağında Azərbaycanın taleyini çiyinlərində daşıyacaq bir şəxsiyyət dünyaya göz açdı. Bu, sadəcə bir ömrün başlanğıcı deyil, həm də bir millətin parçalanmış ümidlərinin vahid bir dövlətçilik ideologiyası ətrafında birləşməyə doğru atılan ilk addımı idi. Tarixin ən böyük strateqləri çox vaxt coğrafiyanın ən sərt, lakin ən vüqarlı nöqtələrində formalaşırlar. Heydər Əliyevin taleyi də məhz belə bir məkanda – Şərqin qapısı, sarsılmazlıq simvolu olan qədim Naxçıvanda başladı. 1923-cü ilin 10 mayında bu torpaqda doğulan uşaq, əslində, bir millətin gələcək xəritəsini çəkəcək dahi zəkanın ilk parıltısı idi.
Naxçıvanın sıldırım qayaları, minilliklərin sınağından keçmiş Möminə Xatun türbəsi və uca Haçadağı onun xarakterinin ilk müəllimləri oldu. O, təbiətin bu sərtliyindən polad kimi möhkəm iradəni, tarixin bu dərinliyindən isə milli gen yaddaşını mənimsədi. Bu dövr sadəcə bir gənclik deyil, Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda aparılacaq böyük savaşın "mənəvi hazırlıq" mərhələsi idi. Gənc Heydər Əliyev Naxçıvanda addımlayarkən hər daşın, hər abidənin pıçıltısını eşidir, tarixin ona dikilən gözlərini hiss edirdi. O, hələ gənc yaşlarından dərk edirdi ki, böyük zəfərlər təkcə meydanlarda deyil, ilk növbədə bilikdə, dərin zəkada və sarsılmaz intizamda qazanılır. Onun təhsil illəri, qazandığı hər bir nailiyyət gələcək dövlətçilik binasının sütunları kimi bir-bir ucalırdı. Bu hazırlıq mərhələsi onu bir tərəfdən klassik Şərq hikməti ilə yoğurur, digər tərəfdən isə müasir dövrün diplomatik və siyasi labirintlərinə hazırlayırdı. O, sanki taleyin hökmü ilə bir gün ölkəsinin sükanı arxasına keçəcəyini bilirmiş kimi, hər anını özünü yetişdirməyə, millətinin ruhunu tanımağa həsr edirdi. Naxçıvandan ucalan bu günəş hələ üfüqdə idi, lakin onun hərarəti və işığı çox keçmədən bütün Azərbaycanı isidəcək, qaranlıq zülmətləri yarıb keçəcək bir qüdrətə çevriləcəkdi. Bu, bir insanın deyil, bir millətin dirçəliş dühasının bəşəriyyətə və zamana meydan oxuyan hazırlıq epopeyası idi.

1969-cu ilin 14 iyulu... Azərbaycanın taleyində zamanın axarı dəyişdi. Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ilə Bakının üzərindəki o ağır, durğun sükut parçalandı; sanki ölkənin damarlarında uzun müddətdir donub qalmış qan yenidən coşqu ilə axmağa başladı. Bu, sadəcə bir rəhbər dəyişikliyi deyil, bir millətin özünütəsdiq və intibah yürüşünün başlanğıcı idi. O dövrün Azərbaycanı SSRİ-nin "xammal bazası" rolundan çıxıb, nəhəng bir sənaye və mədəniyyət mərkəzinə çevrilməyə başladı. Heydər Əliyev mərkəzi hakimiyyətdən elə layihələr qoparırdı ki, sanki hər bir zavod, hər bir müəssisə gələcək müstəqil Azərbaycanın iqtisadi zirehi idi. Məişət Kondisionerləri Zavodundan tutmuş, neftayırma sənayesinin modernləşdirilməsinə qədər hər bir kərpic onun gələcəyə atdığı imzası idi. O, imperiyanın imkanlarını ustalıqla öz millətinin rifahına yönəldirdi.
Lakin Heydər Əliyev bilirdi ki, iqtisadiyyat bədəndirsə, dil və ruh millətin canıdır. 1978-ci ildə, SSRİ-nin ən qatı dönəmində, o, böyük cəsarətlə Azərbaycan dilini respublikanın dövlət dili kimi Konstitusiyaya daxil etdirdi. Bu, Moskvaya atılan ən zərif və ən güclü siyasi "toxum" idi. Onun uzaqgörənliyinin ən parlaq nümunəsi isə 1971-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəbin yaradılması oldu. O zaman heç kimin ağlına gəlməzdi ki, Heydər Əliyevin böyük çətinliklərlə qurduğu bu məktəbin yetirmələri onilliklər sonra Şuşanı azad edən ordunun onurğa sütunu olacaq. O, hələ o illərdən gələcək Azərbaycan əsgərinin mənəvi təməlini qoyurdu. Hər il yüzlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin ən nüfuzlu ali məktəblərinə göndərilməsi Heydər Əliyevin "insan kapitalı" strategiyası idi. O, gəncləri göndərərkən onlara təkcə diplom deyil, milli qürur və Azərbaycançılıq məfkurəsini aşılayırdı. Elm, ədəbiyyat və incəsənət adamlarına göstərdiyi qayğı isə Azərbaycanı bir mədəniyyət oazisinə çevirdi. Rəşid Behbudovun səsi, Qara Qarayevin musiqisi, Bəxtiyar Vahabzadənin misraları məhz bu himayə ilə dünyanı fəth edirdi. Heydər Əliyev 13 il ərzində Azərbaycanı cılız bir kənd təsərrüfatı bölgəsindən çıxarıb, SSRİ-nin ən qabaqcıl respublikalarından birinə çevirdi. O, xalqa özünü tanıtdı, xalqa öz gücünə inanmağı öyrətdi. Bu dövr müstəqilliyə gedən yolun təməl daşı idi, o, binanı elə möhkəm qurdu ki, heç bir fırtına onu yıxa bilməzdi.
Azərbaycanın hüdudlarını aşan Heydər Əliyev dühası, 1982-ci ildə onu nəhəng bir imperiyanın — SSRİ-nin ən yüksək rəhbərliyinə, Moskva Kremlinin zirvəsinə daşıdı. O, Siyasi Büronun üzvü və SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini kimi, dünya siyasətinin nəbzini tutan bir neçə şəxsdən biri oldu. Bu, sadəcə bir azərbaycanlının karyera uğuru deyil, bir millətin intellektual və idarəçilik potensialının qlobal təsdiqi idi. Moskvada çalışdığı illərdə Heydər Əliyev nəhəng infrastruktur layihələrinə rəhbərlik edirdi. Lakin onun ürəyi həmişə Bakı ilə döyünürdü. Ən mürəkkəb ittifaq əhəmiyyətli məsələlərdə belə, Azərbaycanın maraqlarını qoruyur, respublikasına yeni investisiyalar, yeni elmi mərkəzlər qazandırırdı. O, Kremldəki varlığı ilə Azərbaycanın ən böyük lobbiçisi və sipəri idi.
Lakin 1987-ci ildə imperiya rəhbərliyinə gələn "yenidənqurma" dalğası və Mixail Qorbaçovun qərəzli siyasəti Heydər Əliyevə qarşı xəyanət kampaniyasını başlatdı. O, vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı, təzyiqlərə məruz qaldı, lakin sınmadı. 1990-cı ilin 20 Yanvar qırğını törədiləndə, ölüm təhlükəsinə baxmayaraq, Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyində Heydər Əliyevin kəskin bəyanatı eşidildi. Bu, sadəcə bir siyasi çıxış deyil, imperiyanın mərkəzində sovet rejiminin qanlı cinayətinə verilən ilk və ən sərt hüquqi-siyasi qiymət idi. O, əliyalın xalqın qırılmasını "demokratiyaya və humanizmə zidd" bir cinayət adlandıraraq, Qorbaçov rəhbərliyini birbaşa ittiham etdi. O dövrdə Heydər Əliyevin bu addımı atması üçün polad kimi iradə və sonsuz Vətən sevgisi lazım idi. Çünki o, bu çıxışı ilə nəinki bütün imtiyazlarını, hətta həyatını belə riskə atırdı. Onun bu cəsarəti sarsılmış xalqa ruh verdi, mübarizə əzmini bərpa etdi. Heydər Əliyev sübut etdi ki, lider xalqı ilə təkcə xoş günlərdə deyil, həm də qan içində boğulduğu ən qaranlıq məqamlarda bir yerdə olandır. Bu hadisədən bir qədər sonra o, kommunist partiyasının sıralarından nümayişkaranə şəkildə çıxdı və bu, bir dövrün bitməsinin, müstəqil Azərbaycan ideyasının isə geri dönməz bir yola girməsinin startı idi.

Lakin Vətənə dönən Heydər Əliyev üçün Bakı qapıları hələ bağlı idi. O, öz doğma yurduna — blokadada olan Naxçıvana pənah apardı. Naxçıvan Ali Məclisinin sədri olduğu dövrdə o, kiçik bir məkanda böyük dövlətçilik dərsləri keçdi. Üç rəngli bayrağımızı ilk dəfə məhz orada dövlət rəmzi kimi ucaltdı, Naxçıvanı işğaldan qorudu və müstəqilliyin ideoloji mərkəzinə çevirdi. 1993-cü ildə Azərbaycan uçurumun kənarında idi. Daxili qardaş qırğını, iqtisadi iflas və Ermənistanın işğalçı hücumları ölkəni xəritədən silmək dərəcəsinə gətirmişdi. Xalq tək bir ünvanı tanıyırdı: Heydər Əliyev. Onun 15 iyunda Bakıya qayıdışı — Azərbaycanın qurtuluş günü kimi tarixə düşdü. O, alovların içindən keçərək gəldi, xaosu nizamla, ümidsizliyi inamla əvəz etdi. Bu qayıdış sadəcə bir siyasətçinin hakimiyyətə gəlişi deyil, bir xalqın ölüm fərmanının yırtılıb atılması və müstəqilliyin əbədiləşməsi prosesinin başlanğıcı idi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildə qurduğu dövlətçilik binası sadəcə divarlardan ibarət deyildi, o, bu binanın hər daşına bir millətin gələcək qələbəsinin kodlarını işləmişdi. Onun rəhbərliyi ilə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin onurğa sütunu oldusa, yaratdığı nizami ordu millətin vuran qəlbinə çevrildi. O, hər bir diplomatik görüşdə, hər bir beynəlxalq kürsüdə tək bir həqiqəti hayqırırdı: "Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunacaq! Şuşasız Azərbaycan, Azərbaycansız Şuşa yoxdur!" Heydər Əliyev dühasının ən böyük qələbəsi isə onun özündən sonra qoyduğu siyasi məktəb və yetişdirdiyi Lider idi. O, gələcəyi elə bir dəqiqliklə hesablamışdı ki, xalqa müraciətində İlham Əliyevi "özü qədər inandığı" bir şəxsiyyət kimi təqdim edərkən, əslində, 2020-ci ilin 8 noyabr müjdəsini verirdi. 44 günlük Vətən Müharibəsində qazanılan tarixi Zəfər, Şuşada dalğalanan üçrəngli bayraq və bütövləşən Azərbaycan Heydər Əliyev ideyalarının təntənəsi idi. Prezident İlham Əliyevin Şuşa azad edildikdən sonra Fəxri Xiyabanı ziyarət edərək, "Mən xoşbəxt adamam ki, ata vəsiyyətini yerinə yetirdim" deməsi, bu böyük tarixi dövrün ən duyğulu və ən möhtəşəm finalı idi.
Bu gün Azərbaycan elminin hansısa uğurundan danışırıqsa, bu uğurun təməlində Heydər Əliyevin xeyir-duası və onun qoyduğu sarsılmaz ənənələr dayanır. O, bizə təkcə dövlət deyil, həm də o dövləti idarə edəcək zəka və elmi cəsarət miras qoyub. Bizim borcumuz isə bu dahi şəxsiyyətin ideyalarını yaşatmaq və gələcək nəsillərə — o uca zirvəyə layiq şəkildə ötürməkdir. Bu gün geriyə — xalqımızın keçdiyi o çətin, lakin şərəfli yola nəzər salanda bir həqiqəti bütün varlığımızla dərk edirik: Heydər Əliyev bizim üçün sadəcə bir dövlət rəhbəri deyil, o, Azərbaycanın milli varlıq düsturudur. Bir alim, bir müəllim və bu millətin bir övladı kimi deyə bilərəm ki, biz hələ də bu dahi şəxsiyyətin uzaqgörənliyinin miqyasını öyrənməkdəyik. Onun bizə ən böyük dərsi sədaqət dərsi idi — torpağa, dövlətə və milli ideallara sədaqət. Bizim nəsil xoşbəxtdir ki, Ulu Öndərin müəyyən etdiyi o nurlu yolda onun ən yaxın silahdaşlarından biri olan möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın Zəfər tarixinə şahidlik edirik. Şuşada dalğalanan bayrağımız, azad olunmuş torpaqlarımızda ucalan elm və mədəniyyət ocaqlarımız Heydər Əliyev ruhunun əbədi qələbəsidir.
Heydər Əliyev ideyalarının bu gün ən möhtəşəm təntənəsi həm də xalqımızın Qərbi Azərbaycana — dədə-baba torpaqlarımıza qayıdış məfkurəsində yaşayır. Ulu Öndərin vaxtilə böyük uzaqgörənliklə qoruduğu milli yaddaşımız bu gün dövlət siyasətimizin ana xəttinə çevrilərək bizi tarixi ədalətin bərpasına səsləyir. Necə ki, vaxtilə bizə xəyal kimi görünən Şuşa zəfəri gerçəkliyə çevrildi, eləcə də Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu tale yüklü qayıdış missiyası bizi Zəngəzurun, Göyçənin, İrəvanın, Ağbabanın doğma qucağına qovuşduracaqdır. Bu qayıdış sadəcə bir köç deyil, Heydər Əliyev ruhunun və Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixi torpaqlarımızda əbədi bərqərar olması deməkdir.
Zaman keçəcək, nəsillər dəyişəcək, lakin Azərbaycan elminin və dövlətçiliyinin hər bir səhifəsində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin silinməz imzası həmişə parlayacaq. Çünki o, ömrünü millətinə bağışlayanların, ölümü ölümsüzlüklə məğlub edənlərin sırasındadır. Bu gün Heydər Əliyev bizim üçün sadəcə keçmişin böyük siması deyil, həm də gələcəyimizin rəhbəridir. O, hər bir azərbaycanlının qəlbində ucalan milli qürur heykəlidir. Nə qədər ki müstəqil Azərbaycan var, nə qədər ki bu xalq öz dilində danışır və öz bayrağı altında birləşir, Ulu Öndər Heydər Əliyev də bizimlədir – hər bir uğurumuzda, hər bir zəfərimizdə və hər bir yeni sabahımızda. Tarix onu seçmişdi, o isə öz millətini seçdi. Və bu qarşılıqlı sevgi əbədiyyət adlı bir dastan yaratdı. Azərbaycan var olduqca, Heydər Əliyev də var olacaqdır!

• Mədəniyyət
• Missiya
• 103-Cü Ildönüm