Qadın və Müasir Dünya Sosial Xeyriyyə Mərkəzi təşkilatının rəhbəri Südabə Şirəliyeva iqlim dəyişikliyi və gender məsələləri ilə bağlı QHT.az-a açıqlama verib.
Südabə Şirəliyeva bildirib ki, iqlim dəyişikliyi artıq qlobal təhlükəyə çevrilib:
İqlim dəyişikliyi artıq dünyanın ən ciddi problemlərindən biri hesab olunur. Bu problem təkcə təbiətə və ətraf mühitə deyil, insanların sosial rifahına, iqtisadi vəziyyətinə, sağlamlığına və təhlükəsizliyinə də ciddi təsir göstərir. Son illərdə dünyada müşahidə olunan quraqlıqlar, su çatışmazlığı, daşqınlar, meşə yanğınları və havanın həddindən artıq istiləşməsi göstərir ki, iqlim böhranı artıq gələcəyin deyil, bugünün reallığıdır.
S.Şirəliyevanın sözlərinə görə, iqlim böhranının təsirləri qadınlar üçün daha ağır nəticələr yaradır:
Lakin iqlim dəyişikliyinin təsirləri hamıya eyni səviyyədə təsir etmir. Dünyada aparılan araşdırmalar göstərir ki, qadınlar və qızlar, xüsusilə kənd yerlərində yaşayan və sosial baxımdan həssas qruplara aid olan şəxslər bu böhranın nəticələrindən daha çox zərər görürlər. Bu vəziyyət Azərbaycanda da özünü göstərməkdədir.
Müsahibimiz vurğulayıb ki, kənd qadınları ekoloji problemlərin təsirini birbaşa hiss edirlər:
Azərbaycanda son illərdə su ehtiyatlarının azalması, bəzi bölgələrdə quraqlığın artması, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın aşağı düşməsi və digər ekoloji problemlər xüsusilə kənd qadınlarının həyatına birbaşa təsir edir. Kənd yerlərində qadınlar ailənin gündəlik ehtiyaclarının təmin olunmasında mühüm rol oynayırlar. Su, qida təminatı, ailə qayğısı və uşaqların sağlamlığı ilə bağlı məsuliyyətin böyük hissəsi onların üzərinə düşür. İqlim dəyişikliklərinin yaratdığı çətinliklər isə bu yükü daha da artırır.
Südabə Şirəliyeva qeyd edib ki, iqlim böhranı gender baxımından bərabər təsir göstərmir:
Mütəxəssislər bildirirlər ki, iqlim böhranı “gender neytral” deyil. Yəni onun nəticələri qadın və kişilərə eyni şəkildə təsir göstərmir. Qadınların iqtisadi imkanlarının daha məhdud olması, qərarvermə proseslərində kifayət qədər təmsil olunmamaları, məşğulluq problemləri və sosial bərabərsizliklər onları daha həssas vəziyyətə salır.
S.Şirəliyevanın fikrincə, yaxın illərdə qadınların yoxsulluq riski daha da arta bilər:
BMT və beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında qeyd olunur ki, yaxın illərdə iqlim dəyişiklikləri səbəbindən milyonlarla qadın yoxsulluq riski ilə üzləşə bilər. Ərzaq təhlükəsizliyi, su qıtlığı və sosial qeyri-sabitlik ilk növbədə qadınların həyatına mənfi təsir göstərən amillər sırasında yer alacaq.
Müsahibimiz bildirib ki, kəndlərdə iqlim problemlərinin ilkin nəticələri artıq hiss olunur:
Azərbaycanın bəzi kənd bölgələrində artıq bu problemlərin ilkin təsirləri hiss olunur. Su çatışmazlığı səbəbindən qadınlar daha uzaq məsafələrdən su daşımağa məcbur qalır, ailələrin gəlirləri azalır, gənclərin miqrasiyası artır. Bu isə sosial problemlərin daha da dərinləşməsinə səbəb olur.
Südabə Şirəliyeva diqqətə çatdırıb ki, təşkilat uzun illərdir qadınların sosial müdafiəsi istiqamətində fəaliyyət göstərir: “Qadın və Müasir Dünya” Sosial Xeyriyyə Mərkəzi (CWMW) uzun illərdir qadınların sosial müdafiəsi, iqtisadi imkanlarının artırılması və icma inkişafı istiqamətində fəaliyyət göstərir. Təşkilat hesab edir ki, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizədə qadınların rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır və gender yanaşması olmadan bu problemin effektiv həlli mümkün deyil.
S.Şirəliyevanın sözlərinə görə, təşkilat kənd qadınlarının inkişafı üçün müxtəlif layihələr həyata keçirir:
CWMW tərəfindən həyata keçirilən layihələr çərçivəsində kənd qadınlarının iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, özünüməşğulluq bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi, kiçik sahibkarlığın dəstəklənməsi və sosial maarifləndirmə istiqamətində müxtəlif tədbirlər təşkil olunub. Təşkilat xüsusilə kənd və ucqar bölgələrdə yaşayan qadınların informasiya əldə etməsi, ictimai proseslərdə iştirak etməsi və liderlik bacarıqlarının inkişafı üçün fəaliyyət göstərir.
Müsahibimiz vurğulayıb ki, qadınların qərarvermədə iştirakı olmadan effektiv nəticə əldə etmək çətindir:
QHT nümayəndələrinin fikrincə, qadınların qərarvermə proseslərində iştirakını artırmadan iqlim problemlərinə qarşı effektiv həll yolları tapmaq çətindir. Çünki qadınlar yalnız bu böhranın təsirinə məruz qalan tərəf deyil, eyni zamanda yerli səviyyədə həll yollarının əsas təşəbbüskarlarıdır.
Südabə Şirəliyeva bildirib ki, dünyada qadınların iqlim fəallığı sürətlə artır:
Dünyanın bir çox ölkəsində qadınlar artıq iqlim ədaləti uğrunda mübarizənin ön sıralarında yer alırlar. Kənd təsərrüfatında ekoloji yanaşmaların tətbiqi, su ehtiyatlarının qorunması, tullantıların azaldılması və yaşıl iqtisadiyyat sahəsində qadınların iştirakı getdikcə artır. Azərbaycanda da bu istiqamətdə qadın fəallığının genişlənməsinə ehtiyac var.
S.Şirəliyevanın fikrincə, iqlim böhranı sosial riskləri də dərinləşdirir:
İqlim dəyişikliyi sosial riskləri də artırır. Beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, iqtisadi çətinliklər, işsizlik və sosial gərginlik ailədaxili zorakılığın artmasına təsir göstərə bilər. Xüsusilə sosial müdafiəsi zəif olan qadınlar və uşaqlar bu vəziyyətdən daha çox əziyyət çəkirlər.
Müsahibimiz qeyd edib ki, dövlət proqramlarında qadınların iştirakı daha geniş nəzərə alınmalıdır:
CWMW hesab edir ki, iqlim məsələləri ilə bağlı dövlət proqramlarında və sosial layihələrdə qadınların iştirakı daha geniş şəkildə nəzərə alınmalıdır. Kənd qadınlarının yaşıl iqtisadiyyat, ekoloji sahibkarlıq və dayanıqlı inkişaf sahələrində təlimlərə cəlb olunması vacibdir.
Südabə Şirəliyeva bildirib ki, təşkilat gələcəkdə də bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirəcək:
Təşkilat gələcəkdə iqlim və gender mövzusunda maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi, qadın liderliyinin gücləndirilməsi, kənd qadınları üçün yeni iqtisadi imkanların yaradılması və ekoloji problemlərlə bağlı icma təşəbbüslərinin dəstəklənməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirməyi planlaşdırır.
S.Şirəliyevanın sözlərinə görə, iqlim dəyişikliyi həm də sosial ədalət məsələsidir:
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə yalnız texniki və ekoloji məsələ deyil. Bu, eyni zamanda sosial ədalət, gender bərabərliyi və insan hüquqları məsələsidir. Qadınların hüquqlarının qorunması və onların qərarvermədə iştirakının artırılması iqlim böhranına qarşı daha dayanıqlı və effektiv cəmiyyətin formalaşmasına töhfə verə bilər.
Müsahibimiz sonda vurğulayıb ki, dayanıqlı gələcəyin qurulmasında qadınların rolu əvəzsizdir:
Bu gün həm dünyada, həm də Azərbaycanda qadınların iqlim məsələləri ilə bağlı səsinin daha çox eşidilməsinə ehtiyac var. Çünki dayanıqlı gələcəyin qurulmasında qadınların rolu danılmazdır.
Fatimə Nəbiyeva
