Türk Dövlətləri Təşkilatının Türküstan şəhərində keçirilən qeyri-rəsmi Zirvə görüşü yalnız növbəti diplomatik platforma deyil, həm də türk dünyasının gələcək geosiyasi xəritəsinin konturlarını müəyyən edən mühüm siyasi hadisə kimi yadda qaldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev çıxışında həm təşkilatın strateji inkişaf trayektoriyasını, həm də Azərbaycanın bu prosesdə artan rolunu aydın siyasi mesajlarla ortaya qoydu.

Bunları aia.az-a açıqlamasında Nərimanov Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin rəisi, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü Manaf Manafov deyib.


Fikirlərini davam etdirən hakim partiya təmsilçisi qeyd edib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin nitqi bir neçə mühüm istiqamətdə diqqəti cəlb edir: türk inteqrasiyasının institusional dərinləşdirilməsi, rəqəmsal transformasiya, nəqliyyat-kommunikasiya təhlükəsizliyi və yeni geosiyasi güc balansında Türk Dövlətləri Təşkilatının mövqeyi. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında Türküstan və Şuşa arasında qurulan qardaşlaşma münasibətlərinə xüsusi vurğu təsadüfi deyildi. Bu mesaj türk dövlətlərinin yalnız siyasi deyil, həm də ortaq sivilizasiya yaddaşı üzərində birləşdiyini nümayiş etdirir. Şuşanın işğaldan azad olunduqdan sonra ilk qardaşlaşdığı şəhərin Türküstan olması Azərbaycanın türk dünyasına verdiyi strateji önəmin rəmzi ifadəsidir. Burada diqqət çəkən digər mühüm məqam Azərbaycan–Qazaxıstan münasibətlərinin artıq klassik tərəfdaşlıq mərhələsini aşaraq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsidir. Prezidentlərin qarşılıqlı intensiv səfərləri və dörd il əvvəl imzalanmış Birgə Bəyannamə türk coğrafiyasında yeni siyasi koordinasiya modelinin formalaşdığını göstərir. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev ilə Prezident İlham Əliyev arasında formalaşmış yüksək siyasi dialoq bütövlükdə Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional güclənməsinə xidmət edən əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Çıxışın mühüm siyasi xəttlərindən biri Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində artan təşəbbüskar rolunun nümayiş etdirilməsi idi. Cənab Prezident İlham Əliyev xüsusi olaraq vurğuladı ki, 2024-cü ildə Şuşada keçirilən ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü artıq ənənəyə çevrilir. Bu isə Azərbaycanın təşkilat daxilində ideya müəllifi və siyasi təşəbbüs mərkəzi statusunu möhkəmləndirdiyini göstərir. Qəbələ Zirvə görüşündən sonra Azərbaycanın təşkilata sədrliyi çərçivəsində irəli sürdüyü layihələr də bunu təsdiqləyir. Bakıda keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının şəhərsalma üzrə yüksəksəviyyəli dialoqu, həmçinin Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş Türk dünyası həftəsi yalnız mədəni tədbirlər deyil. Bunlar türk dövlətləri arasında yumşaq güc diplomatiyasının və ortaq identiklik siyasətinin yeni mərhələsidir. Azərbaycan burada özünü təkcə enerji və nəqliyyat mərkəzi kimi deyil, həm də türk dünyasının intellektual və mədəni koordinasiya platforması kimi təqdim edir.

Müsahibimiz onu da bildirib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışının ən mühüm hissələrindən biri rəqəmsal inkişaf və süni intellekt məsələlərinə həsr olundu. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan artıq post-neft dövrünün geoiqtisadi prioritetlərini müəyyənləşdirir. Dövlət başçısının vurğuladığı Rəqəmsal İnkişaf Şurası, Milli Süni İntellekt Mərkəzi və Süni İntellekt Akademiyası Azərbaycanın regionda texnoloji liderlik iddiasını ortaya qoyur. Burada əsas məqam yalnız texnologiyanın tətbiqi deyil, həm də “rəqəmsal suverenlik” anlayışının ön plana çəkilməsidir. Bu termin müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki XXI əsrdə dövlətlərin gücü artıq yalnız hərbi və enerji resursları ilə deyil, məlumat infrastrukturu, süni intellekt imkanları və rəqəmsal idarəetmə qabiliyyəti ilə ölçülür. Cənab Prezident İlham Əliyevin “Türk dövlətləri bu prosesdə ön sıralarda yer almalıdır” mesajı əslində türk dünyasının texnoloji inteqrasiyası üçün strateji çağırışdır. Çıxışın geosiyasi baxımdan ən diqqətçəkən hissəsi Orta Dəhliz və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı idi. Cənab Prezident İlham Əliyev açıq şəkildə bildirdi ki, mövcud qlobal geosiyasi şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha da artır və Zəngəzur dəhlizi bu marşrutun əsas seqmentlərindən birinə çevriləcək. Bu mesaj əslində türk dünyasının Avrasiya nəqliyyat xəritəsində vahid strateji məkan kimi formalaşdırılması ideyasını ifadə edir. Çin–Mərkəzi Asiya–Xəzər–Azərbaycan–Türkiyə–Avropa xətti artıq yalnız iqtisadi layihə deyil, həm də geosiyasi təhlükəsizlik platformasıdır. Azərbaycanın Qazaxıstanla birlikdə həyata keçirdiyi Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel layihəsi isə Orta Dəhlizin rəqəmsal komponentini formalaşdırır. Başqa sözlə, Bakı yalnız enerji və yük daşımalarını deyil, həm də məlumat axınlarını idarə edən regional hab statusunu gücləndirir. “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin xüsusi vurğulanması göstərir ki, türk dövlətləri klassik nəqliyyat əməkdaşlığından rəqəmsal inteqrasiyaya keçid mərhələsinə daxil olur.

Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışının yekun hissəsi siyasi baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Dövlət başçısı “Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir” deməklə faktiki olaraq təşkilatın gələcək strateji fəlsəfəsini ifadə etdi. Bu yanaşma artıq Türk Dövlətləri Təşkilatının yalnız mədəni-humanitar platforma olmadığını göstərir. Təşkilat mərhələli şəkildə siyasi koordinasiya, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat təhlükəsizliyi və rəqəmsal əməkdaşlıq platformasına çevrilir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni güc mərkəzlərinin formalaşdığı bir dövrdə türk dövlətlərinin ortaq siyasi iradə nümayiş etdirməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın bu prosesdə oynadığı rol isə getdikcə daha aydın görünür: Bakı türk dünyasının həm siyasi təşəbbüs mərkəzi, həm nəqliyyat qovşağı, həm də rəqəmsal transformasiya platforması kimi çıxış edir. Türküstan Zirvəsi bir daha göstərdi ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq ideoloji birlik mərhələsindən praktik geosiyasi əməkdaşlıq mərhələsinə keçir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə bu yeni mərhələnin siyasi manifesti kimi qiymətləndirilə bilər-deyə Manaf Manafov fikrini tamamlayıb.