Transsərhəd suların idarə olunması şəhərlərin gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Aznews.az xəbər verir ki, bunu Özbəkistan üzrə Beynəlxalq Su İdarəetmə İnstitutunun nümayəndəsi və Mərkəzi Asiya üzrə Regional Nümayəndəlik Ofisinin rəhbəri Barbara Janusz-Pauletta Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasını (WUF13) çərçivəsində "Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin həyata keçirilməsinin sürətləndirilməsi üçün Dayanıqlı Mənzil Maliyyələşdirilməsinin Regional Perspektivləri" adlı tədbirdə deyib.
Onun sözlərinə görə, aparılan qiymətləndirmələrə əsasən, yaxşı vəziyyətdə olan transsərhəd su ehtiyatlarının payı cəmi 22 %-dir: "Halbuki bu göstərici üzrə qlobal orta səviyyə 59 %, ideal səviyyə isə 100 % hesab olunur. Bir çox ölkədə su ehtiyatlarının qorunması və idarə olunması istiqamətində ciddi işlər görülməsinin vacibliyini göstərir. Əks halda şəhərlər üçün kifayət qədər su olmayacaq. Su hər sahədə istifadə olunur. Şəhərlər, "yaşıl enerji", biomüxtəliflik və daşqınlardan qorunma – bütün bunlar su ilə bağlıdır".
Ekspert qeyd edib ki, xüsusilə transsərhəd çay hövzələrinin idarə olunması regional əməkdaşlıq tələb edir.
O nümunə kimi Qafqaz regionunda Kür çayı hövzəsini göstərib: "Su insan hüququ hesab olunur və içməli su ilə sanitariya xidmətlərinə çıxış beynəlxalq razılaşmalarla tənzimlənir. Bununla belə, bir çox ölkələr hələ də bu beynəlxalq sazişlərə qoşulmayıb. Hər bir ölkə öz resursları üzərində suveren hüquqa malik olsa da, eyni zamanda qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq etməli və su ehtiyatlarından qonşulara zərər vermədən istifadə etməlidir. Ölkələr arasında məlumat mübadiləsi transsərhəd suların effektiv idarə olunması üçün əsas şərtlərdən biridir. İdarə edə bilmədiyiniz şeyi qoruya bilməzsiniz. Buna görə də məlumat mübadiləsi ilk öhdəlikdir".
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu 13 çərçivəsində səsləndirilən fikirlər qlobal miqyasda su təhlükəsizliyinin artıq yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi və geosiyasi məsələ kimi qəbul edildiyini göstərir. Transsərhəd suların idarə olunmasının şəhərlərin gələcəyi üçün “həyati əhəmiyyət” daşıması barədə verilən mesaj xüsusilə iqlim dəyişikliyi, urbanizasiya və resurs çatışmazlığının sürətlə artdığı bir dövrdə strateji məna kəsb edir.
Beynəlxalq Su İdarəetmə İnstitutu nümayəndəsinin açıqladığı statistikaya görə, yaxşı vəziyyətdə olan transsərhəd su ehtiyatlarının payının cəmi 22 % olması qlobal su idarəçiliyində ciddi struktur problemlərin mövcudluğunu göstərir. Müqayisə üçün qeyd edilən 59 %-lik qlobal orta göstərici belə bir çox region üçün risklərin yüksək olaraq qaldığını ortaya qoyur.
Son illərdə şəhərləşmə prosesinin sürətlənməsi su ehtiyatlarına təzyiqi əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. BMT proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70 %-i şəhərlərdə yaşayacaq. Bu isə içməli su, kanalizasiya, kənd təsərrüfatı və enerji istehlakı baxımından suya olan tələbatı daha da yüksəldəcək.
Məsələnin strateji tərəfi ondan ibarətdir ki, dünyadakı iri çay hövzələrinin əhəmiyyətli hissəsi bir neçə ölkənin ərazisini əhatə edir. Bu səbəbdən su resurslarının idarə olunması artıq yalnız milli deyil, regional əməkdaşlıq məsələsinə çevrilib. Kür çayı hövzəsinin nümunə göstərilməsi də bu baxımdan diqqət çəkir. Qafqaz regionunda milyonlarla insanın su təminatı və kənd təsərrüfatı fəaliyyəti bu hövzədən asılıdır.
İqlim dəyişiklikləri vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Qlobal temperatur artımı, yağıntı rejimində dəyişikliklər və quraqlıq risklərinin yüksəlməsi transsərhəd çaylarda su səviyyəsinə təsir edir. Eyni zamanda daşqın riskləri də artır ki, bu da şəhər infrastrukturunun dayanıqlığı üçün əlavə çağırış yaradır.
