Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin iştirakı ilə Astanada "Qızıl Orda Çöl Sivilizasiyasının Modeli Kimi: Tarix, Arxeologiya, Mədəniyyət, Kimlik" adlı beynəlxalq simpoziumun açılış mərasimi keçirildi. Forum 19-20 may tarixlərində UNESCO-nun himayəsi altında Müstəqillik Sarayında keçirilir.
Bu genişmiqyaslı beynəlxalq forum aparıcı rus və beynəlxalq alimləri, mütəxəssisləri, diplomatları və beynəlxalq elmi ictimaiyyətin nümayəndələrini Cuçi Ulusunun irsini və onun Mərkəzi Avrasiya tarixindəki rolunu hərtərəfli anlamaq üçün bir araya gətirdi.
Simpozium Qazaxıstanın tarixi elmin inkişafına və ölkənin sivilizasiya irsinin beynəlxalq səviyyədə təbliğinə strateji sadiqliyini təsdiqləyir. Bu gün Qazaxıstan Qızıl Orda tarixinin öyrənilməsi üçün əsas beynəlxalq mərkəz kimi mövqeyini gücləndirir.
Simpoziumun məqsədi Cuçi Ulusunun siyasi, iqtisadi, mədəni və mənəvi irsini hərtərəfli təhlil etmək, eləcə də Avrasiyada müasir inteqrasiya prosesləri üçün əhəmiyyətini müəyyən etməkdir.
Qızıl Orda Qazaxıstan tarixində Qazaxıstan xanlığının tarixi sələfi olmuş və qazax xalqının formalaşmasında mühüm rol oynamış bir dövlət kimi xüsusi yer tutur. Məhz Qızıl Orda dövründə türk-müsəlman sivilizasiya məkanı yaranmış, dövlətçilik, ticarət, mədəniyyət və diplomatiya inkişaf etmişdir.
Forumda 20-dən çox ölkədən 120 beynəlxalq tədqiqatçı da daxil olmaqla 300-dən çox alim və mütəxəssis iştirak etmişdir. İştirakçılar arasında orta əsr tarixçiləri, arxeoloqlar, şərqşünaslar, türkoloqlar, monqolşünaslar, numizmatlar, politoloqlar, mədəniyyətşünaslar, diplomatlar və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri var idi.
Plenar iclasa Qazaxıstan Respublikasının Elm və Ali Təhsil naziri Sayasat Nurbek moderatorluq etmişdir. Açılış mərasimində UNESCO Katibliyinin, MDB, ŞƏT, KTMT və UTC üzv dövlətlərinin diplomatik nümayəndəliklərinin nümayəndələri, eləcə də bir sıra xarici ölkələrin səfirləri iştirak etmişdir.
Plenar iclasda çıxış edən Səyasət Nurbek qeyd etdi ki, Beynəlxalq Simpozium tarixi elmin inkişafı və tarixi keçmişin yenidən şərhi üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.
"Bu gün biz yalnız keçmişi deyil, həm də Qazaxıstanın dövlətçiliyini, kimliyini və Avrasiya tarixindəki yerini anlamaq üçün təməlləri müzakirə edirik. Tarixin bugünkü yenidən şərhi kontekstində Qızıl Orda, Böyük Çölün siyasi və mədəni ənənələrinin formalaşmasında həlledici mərhələ kimi xüsusilə əhəmiyyətlidir", - deyə nazir vurğuladı.
Onun sözlərinə görə, Qızıl Orda, Şərq və Qərb arasında qarşılıqlı əlaqəyə, ideya, texnologiya və mədəni təcrübə mübadiləsinə imkan verən Avrasiya inteqrasiyasının unikal modelini təmsil edirdi.
“Qazaxıstan üçün Qızıl Ordanın öyrənilməsi sadəcə akademik bir vəzifə deyil. Bu, tarixi davamlılıq məsələsidir. “Qazaxıstan özünü Qazax xanlığında davam edən dövlətçiliyin və etnogenezin əsaslarının formalaşdığı Cuçi Ulusunun varislərindən biri hesab edir”, - deyə Sayasat Nurbek qeyd edib.
Həmçinin salamlama nitqi ilə YUNESKO-nun Mədəniyyət üzrə Baş direktorunun köməkçisi vəzifəsini icra edən və YUNESKO-nun Dünya İrs Mərkəzinin direktoru Eloundou Lazar; Qırğızıstan Respublikasının Dövlət katibi Arslan Koyçiyev; Tatarıstan Respublikasının Mədəniyyət naziri İradə Ayupova; La France s'engage Fondunun prezidenti Odri Azoulay; Monqolustan Elmlər Akademiyasının prezidenti Sodnosambuu Demberel; Özbəkistan Respublikası Elmlər Akademiyasının prezidenti Şavkat Ayupov və Tatarıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının Ş.Mərcani adına Tarix İnstitutunun M.A.Usmanov adına Qızıl Orda və Tatar Xanlıqları Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru İlnur Mirqaliyev çıxış ediblər.
Simpoziumda Qızıl Ordanın etnosiyasi tarixi, irsinin müasir əhəmiyyəti, İpək Yolu boyunca maddi və mənəvi mədəni irs, yazılı və şifahi mənbələr və sivilizasiyalararası qarşılıqlı əlaqələr.
Qızıl Ordanın çoxmillətli və çoxkonfessiyalı bir dövlət kimi roluna xüsusi diqqət yetirilir. Qarşılıqlı hörmət, dini tolerantlıq və mədəni qarşılıqlı təsirin tarixi təcrübəsi müasir beynəlxalq əməkdaşlıq və sivilizasiyalararası dialoq üçün əhəmiyyətli bir nümunə hesab olunur.
Simpoziumda həmçinin Qızıl Ordanın çöl sivilizasiyasının modeli kimi irsinə həsr olunmuş tematik sərgi də nümayiş olunacaq. Sərgidə arxeoloji, yazılı və mədəni əsərlər yer alır.
Sərgi əsas tematik bölmələri əhatə edir: dövlət və hakimiyyət, çöl modası və geyimləri, hərbi işlər, çöl və şəhər sivilizasiyalarının qarşılıqlı təsiri, mədəniyyət, elm və incəsənət. Xüsusi diqqət 70 arxeoloji və memarlıq abidəsini özündə birləşdirən interaktiv xəritəyə yönəldilib ki, bunlardan 17-si təsvirlər, hava fotoşəkilləri və 3D vizuallaşdırmalarla təqdim olunur.
Mərkəzi eksponatlar arasında "Şejire Xanov" əlyazma kitabəsi, Katalan Atlası və şəcərə ağacı var.
Əziz MUSTAFA
