Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Ani Badalyan Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının olmadığına dair hüquqi arqumentlər irəli sürüb.
Erməni hüquqşünaslar da son günlər Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsi ilə Konstitusiyanın mətnini eyniləşdirməmək barədə fikirlər irəli sürür. Ona görə də rəsmi İrəvan Azərbaycana COP29 sammitinə qədər çərçivə sülh sazişi imzalamağı təklif edir.
Qarşı tərəfin gətirdiyi arqumentlərlə bağlı yaranmış sualları sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov “Cebheinfo.az”-a müsahibəsində cavablandırıb. AzNews.az həmin müsahibəni tədim edir:
-Ani Badalyan iddia edir ki, Ermənistanın 1990-cı ildə qəbul edilmiş Müstəqillik Bəyannaməsində yalnız Ermənistan Konstitusiyasının maddələrində hərfi mənada ifadə olunmuş bəndlər konstitusion qüvvəyə malikdir. Beləliklə, Ermənistan Konstitusiyasının preambulasından sonrakı mətndə, yəni Konstitusiyanın maddələrində yazılmayanlar ali qanuna aid edilə bilməz. Ermənistan Konstitusiyanın sonrakı mətnində heç bir ölkəyə ərazi iddiası kimi şərh edilə biləcək heç nə yoxdur. Ani Badalyanın sözlərinə görə, Ermənistan Konstitusiya Məhəkəməsi də məhz bunu əsas götürərək sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasına dair reqlamentə müsbət rəy verib. Sizcə, keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistana birləşdirilməsinə dair qərarın Konstitusiyada açıq mətnlə yazılmaması Azərbaycana qarşı ərazi iddiasının olmadığı anlamına gəlirmi?
- Ermənistan tərəfinin səsləndirdiyi hüquqi arqumentlərlə bağlı müxtəlif şərhlər mövcuddur. Lakin mən məsələyə fərqli bir baxış sərgiləmək istəyirəm. Əslində, burada mühüm məqamlardan biri Konstitusiyadan başqa, siyasi məsuliyyət məsələsidir. Hesab edirəm ki, Ermənistan Konstitusiyasının mətni şərh edilərkən məsələyə kompleks şəkildə baxılmalıdır.
Çünki Azərbaycana qarşı qonşu ölkə tərəfindən hərbi təcavüz baş verib. Bu təcavüz aktı hansısa əsgərin müəyyən bir ərazini işğal etməsindən ibarət deyil. Təcavüzün hərbi, siyasi, iqtisadi, hüquqi, ideoloji, mənəvi formaları var. Ermənistanın işğalı təmin etmək üçün fəaliyyəti konstitusiyada hüquqi şəkildə öz əksini tapıb. Tokenizm ideologiyası və miatsum konsepsiyası bunun ideoloji əsaslarını təşkil edir.
İqtisadi baxımdan, Azərbaycanın iki hissəsini bir-birindən ayırıb işğal və talan ediblər. Beynəlxalq qurumlarda Azərbaycanın əleyhinə iş aparılıb, ona ziyan vurulub və sairə. Ona görə də bizim üçün siyasi məsuliyyət məsələsi ön planda dayanmalıdır.
Ermənistan siyasi məsuliyyətini qəbul etməlidir. Yəni bir ölkə digərinin ərazilərini işğal edib,100 minlərlə insan ziyan çəkib. 10 minlərlə insan hərbi təcavüzün qurbanı olub. Ona görə də Ermənistanın siyasi məsuliyyəti müəyyən edilməlidir. Azərbaycana təzminatın ödənilməsi də bura daxil edilməlidir.
Məsələn, Almaniyada nasist ideologiyası qadağan olunub və denasifinikasiya həyata keçirilib.Amma indi dinc əhalini raketlə qıran hərbi cinayətkarları az qala demokratik prinsiplərin pozulması qurbanları kimi qələmə verməyə çalışırlar. Bu baxımdan, Ermənistan Konstitusiyasına dəyişikliklər birinci mövzudur.
Ermənilər bunu çox yaxşı başa düşürlər. Onlar bilirlər ki, əgər bu məsələni rəsmən qəbul etsələr, siyasi məsuliyyəti qəbul etmiş olacaqlar. Bundan əvvəl, yəni 2020-ci il noyabrın 10-da hərbi-texniki sənəd imzalanıb. Orada Ermənistan qoşunlarının Azərbaycan ərazisindən çıxarılmasına dair razılaşma öz əksini tapıb.
Yəni bu, Ermənistanın siyasi məsuliyyətini əyani təsdiq edir. Müxtəlif paytaxtlarda səslənən bəyanatlarda siyasi məsuliyyət məsələsi haqqında danışılmırsa, bu, o demək deyil ki, biz bunu dilə gətirməməliyik. Konstitusiyanı hüquqi baxımdan, müxtəlif cür şərh etmək olar. Amma siyasi məsuliyyət Azərbaycanın təhlükəsizliyinə təminat olacaq.
- Ermənistan XİN-nin sözçüsü bildririb ki, “Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin bərqərar olması haqqında” saziş layihəsinin razılaşdırılmış hissəsində deyilir ki, tərəflərin bir-birinə qarşı ərazi iddiaları yoxdur və gələcəkdə belə iddialarla çıxış etməyəcəklər. Belə bir maddə də var ki, heç bir tərəf sülh müqaviləsinin icrasına mane olmaq üçün öz daxili qanunvericiliyinə müraciət edə bilməz. Yəni, sülh müqaviləsi Ermənistan və Azərbaycan tərəfindən imzalandıqda, Konstitusiya Məhkəməsindən onun Konstitusiyaya uyğunluğu barədə rəy alındıqda və Ermənistan Milli Məclisində ratifikasiya edildikdə, o, istənilən daxili qanunlardan daha yüksək hüquqi qüvvəyə malik olacaq. Nəticə etibarilə, sülh müqaviləsinin imzalanması həm Ermənistanın, həm də Azərbaycanın iki ölkənin müxtəlif qanunvericilik aktları ilə bağlı bütün narahatlıqlarını, əgər varsa, aradan qaldıracaq. Saziş layihəsində belə bir maddənin olması gələcəkdə Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiası ilə çıxış etməyəcəyinə zəmanət yaradırmı?
- Məgər ərazi bütövlüyü müəyyən olunub? O zaman delimitasiya və demarkasiya üzrə komissiyalar nə üçün fəaliyyət göstərir? Ermənistanda istənilən adamın Ermənistanın ərazi bütövlüyü barədə özünəməxsus mövqeyi və fikirləri var. Elə Paşinyanın özü Ermənistanın ərazi bütövlüyü barədə dörd və ya beş variantda fikirlər səsləndirmişdi. Biz bunların hansını əsas götürək? Ona görə də danışıqlar gedir ki, hər iki ölkənin ərazi bütövlüyü müəyyən olunsun.
- Ermənistan tərəfi isə bu mövqe ilə barışmayaraq hesab edir ki, 21 dekabr 1991-ci il tarixli Almatı Bəyannaməsində tərəflərin bir-birinin ərazi bütövlüyünü və mövcud sərhədlərin toxunulmazlığını tanıması açıq şəkildə göstərilir. Nəticədə, Almatı Bəyannaməsini imzalayan ölkələr SSRİ-nin süqutu zamanı Sovet respublikalarının ərazilərinin de-yure bütövlüyünü və o dövrdə mövcud olan respublikalararası de-yure inzibati sərhədlərini dövlət sərhədi kimi tanıyıblar. Bu sərhədlər məlumdur. Həm Ermənistanda, həm də Azərbaycanda bu sərhədləri göstərən xəritələr var. Yeri gəlmişkən, sülh müqaviləsində tərəflərin gələcəkdə bir-birinə qarşı ərazi iddiaları irəli sürməməyi öhdələrinə götürdüyünə dair ifadə, görünür, Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları irəli sürməsi mümkün deyil.
- Əvvəlcə, Almatı Bəyannaməsinin mətnini açıb baxsınlar. Orada “inzibati sərhədlər” ifadəsi yoxdur. Sadəcə, “mövcud sərhədlər” ifadəsi var. Almatı Bəyannaməsi yarım səhifəlik sənəddir. Orada “de-yure inzibati sərhədlər” termini də yoxdur. Əgər belədirsə, o halda nə üçün Paşinyan 1975-ci ilin xəritələrinin tətbiqini təklif edir? Özləri etiraf edirlər ki, Almatı Bəyannaməsində inzibati sərhədlərə aid heç nə yoxdur. Almatı Bəyannaməsini onlar da dəstəkləyir, biz də. Sovet dövrünün xəritələrindən söhbət gedirsə, Paşinyan deyir 1975-ci il mənim maraqlarıma uyğundur. Biz də deyirik 1920-ci ilin sərhədləri Azərbaycan üçün daha məqbuldur.
- Ermənistanda Konstitusiya hüququ üzrə mütəxəssis Ara Kazaryanın irəli sürdüyü arqumentlərə sizin münasibətiniz maraqlı olardı. Onun sözlərinə görə, 1995-ci ildə Ermənistan xalqı təsisçi kimi konstitusiyanı qəbul edib. Nəticədə Müstəqillik Bəyannaməsi ilə Konstitusiya arasında fərq yaranıb. Bəyannamənin bəzi prinsipləri və ya normaları konstitusiyaya daxil edilib. Lakin Ermənistan və DQMV-nin birləşdirilməsi haqqında müddəa 1995-ci il Konstitusiyasının əsas mətninə daxil edilməyib. “Konstitusiya Məhkəməsinin şərhinə görə, Konstitusiya ilə MüstəqillikBəyannaməsi arasında əlaqə kəsilməsi baş verib və bunu referendumda səs verən təsisçi xalq edib. Ona görə də xalq bunu dərk edərək edib və Müstəqillik Bəyannaməsinin bütün bəndlərinin Konstitusiyada təsbit edilməməsinə səs verib”. Tofiq müəllim, sizcə, Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi məsələsi konstitusiyanın əsas mətnində var, yoxsa yoxdur?
- Əlbəttə, var. Ermənistan Konstitusiyasına görə, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Ermənistanın ərazisi hesab edilir. Əgər belə deyilsə, o zaman Paşinyan Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində nəyə görə “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deyirdi? Konstitusiya Məhkəməsi Paşinyana nə üçün irad tutmadı? Erməni məntiqi o demək deyil ki, biz onu qəbul etməliyik. Erməni məntiqi Afrika baleti kimi bir məfhumdur.
Azərbaycan tərəfinin əlində Ermənistan hərbçilərinin işğal olunmuş ərazilərdə xidmət keçməsi, yaxud işğal dövründə Qarabağda hansısa müəllimin Ermənistan büdcəsindən maaş almasına dair tonlarla sənəd var. İndi onlar bunu təkzib etməyə çalışırlar.
Ona görə də biz Konstitusiya məsələsinə sadə bir mövzu kimi baxmamalıyıq. Bu, birinci addımdır. Gələcək sülh prosesinin bünövrəsi düzgün qoyulmasa. Sonra biz nəyə nail olacağıq? Paşinyan özü də onlara başa salmağa çalışır ki, bir real Ermənistan var, bir də əfsanələrdə olan Ermənistan. İndi özləri düşünürlər ki, görsünlər bu konstitusiyda var, yoxsa yox.
