ABŞ prezidenti Donald Trampın Rusiya ilə bağlı son açıqlamaları Moskva-Vaşinqton cəbhəsində yeni müzakirələrə səbəb olub. Tramp Ukrayna müharibəsi ilə bağlı Moskvaya 50 günlük “sövdələşmə pəncərəsi” verdiyini və Kiyevə yeni “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemlərinin tədarük edildiyini açıqlayıb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, rusiyalı ekspertlərin fikrincə, bu bəyanat Rusiya üçün həm xəbərdarlıq, həm də “açıq qalan pəncərə”dir.
Trampın 50 gün ərzində heç bir irəliləyiş əldə edilmədiyi təqdirdə Rusiyaya 100 faiz tariflər tətbiq edəcəyini açıqlaması Moskva Birjasını təəccübləndirəcək şəkildə yüksəldib. Bazarın daha sərt tədbirlər gözlədiyi bir vaxtda Moskva Birjası indeksi 2,7 faizdən çox artaraq 2722 bənd təşkil edib. Ekspertlərin fikrincə, Trampın bəyanatlarındakı qeyri-müəyyənlik və “Konqresdən hələ ki, qanunvericilik tələb olunmur” mesajı rusiyalı investorları daha ciddi sanksiyaların hələlik təxirə salındığına inandırıb.
Rusiya Xarici və Müdafiə Siyasəti Şurasının sədri Fyodor Lukyanov Trampın ritorikasını “təzyiq vasitəsi” hesab edir. Lukyanovun sözlərinə görə, Tramp hərbi yardımı birbaşa göndərmək əvəzinə Avropa ölkələrinə köçürməklə özünü arxa plana keçir.
Rusiyalı ekspert hesab edir ki, Vaşinqtonun yeni sanksiyalar və ya silah tədarükü ilə bağlı hədələri çətin ki, Moskvanın mövqeyini dəyişsin. Lukyanov deyir ki, Rusiyanın rəsmi mövqeyi ehtiyatlı tənqidlə məhdudlaşacaq və yerdə heç bir geri addım gözləmək lazım deyil.
Rusiyalı analitiklər də Trampın açıqlamalarının bazarlara təsirini qeyd edirlər. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, Trampın sərt açıqlamalarına baxmayaraq, bazarlar təhlükəni ciddi qəbul etmir. Doğrudan da, Trampın peyda olmasının ardınca Moskva birjası indeksi yüksəldiyi halda, neftin qiyməti aşağı düşdü və rubl dollar qarşısında bahalaşdı. Ekspertlərin fikrincə, bazarlar Trampın sərt mesajlarından geri çəkilmək qərarını yeni sövdələşmə fişlərinin axtarışı kimi şərh edir. Ona görə də qarşıdakı həftələrdə Trampın ritorikasının tonunun dəyişib-dəyişməyəcəyi diqqətlə izləniləcək. “Komsomolskaya Pravda” yazır ki, Trampın 50 günlük sülh ultimatumu və Rusiyaya qarşı 100 faiz ikinci dərəcəli sanksiyalar təhlükəsi Moskvanın yerlərdəki məqsədlərini dəyişməyəcək.
Qəzet vurğulayır ki, Kremlin dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, Qərbin bu cür təzyiqləri Rusiyanın fundamental tələblərinə və xüsusi hərbi əməliyyatın məqsədlərinə heç bir təsir göstərmir. Trampın Avropa vasitəsilə dolayı silah yardımı formulu Rusiya tərəfində yeni element kimi görünmür, çünki Kiyevə hərbi dəstək artıq institutlaşdırılıb.
Həmçinin vurğulanır ki, Trampın ultimatum dili Rusiya bazarında gözlənilən narahatçılıq yaratmayıb. Əksinə, Moskva birjası indeksinin yüksəlişi onu deməyə əsas verir ki, bazar Trampın təhdidlərinin arxasında çevik sövdələşmə platforması görür. Kreml dairələrində də oxşar şərh hökm sürür: Tramp seçkidən əvvəl sərt lider imicini təzələyir, eyni zamanda mümkün arxa pedala qarşı manevr imkanını açıq saxlayır. Ona görə də Moskva hesab edir ki, yeni sanksiyaların faktiki təsiri deyil, yerdəki proseslər müəyyənedici amil olacaq.
MDBMİ Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutundan Nikolay Silayev Trampın bu addımını yeni gərginlik əlaməti kimi görmür. Silayevin sözlərinə görə, Tramp Konqresdə müzakirə olunan və Rusiyadan neft, qaz və uran idxal edən ölkələrə 500 faiz rüsum tətbiq edəcək yeni sanksiyalar qanun layihəsini dəstəkləməyib. Əvəzində prezidentin fərmanı ilə mövcud sanksiyaları həyata keçirməyə üstünlük verir. Bu, Trampın xarici siyasət qərarlarını Konqresə həvalə etməkdənsə, öz nəzarətini saxlamaq istədiyini göstərir. Bununla belə, Silayevin sözlərinə görə, 50 günlük müddət Trampın əvvəlki vaxt qrafiklərindən heç də fərqlənmir: “Bu, Trampın əvvəllər də tez-tez istifadə etdiyi taktikadır: sövdələşmə otağı yaratmaq üçün vaxt təzyiqi yaratmaq”.
RBC-yə danışan IMEMO RAN-ın Hərbi-Siyasi Təhlil və Tədqiqat Layihələri Departamentinin rəhbəri Sergey Oznobışçev iddia edir ki, Trampın bəyanatları həm öz seçicilərinin, həm də Moskvanın vəziyyətini dəyişməyə çalışır. Oznobışçevin sözlərinə görə, Tramp seçkiqabağı kampaniyasında verdiyi “müharibənin bir gündə başa çatacağı” vədinə əməl edə bilmədiyi üçün Moskvanı tez güzəştə getməyə məcbur edir. “Tramp hətta Rusiyanın müəyyən bölgələrə tam nəzarəti ələ keçirməsi ehtimalını üstüörtülü şəkildə təsdiqləyə bilər. Lakin Ukraynadakı hərbi vəziyyəti Moskvanın xeyrinə çevirmək də asan deyil”.
HSE Milli Tədqiqat Universitetindən Dmitri Suslov bildirir ki, Trampın son bəyanatı Ukraynada sülh prosesini çətinləşdirəcək və Moskva-Vaşinqton münasibətlərinin normallaşmasını daha da gecikdirəcək. Suslovun sözlərinə görə, Kiyev administrasiyası Trampın bəyanatlarından təsir rıçaqları kimi istifadə edəcək və Moskva ilə ciddi danışıqlardan yayınacaq. "Tramp Rusiyaya pəncərə açdığını deyir, lakin bu, Moskvanın şərtlərinə uyğun bir pəncərə deyil. Əksinə, Tramp Rusiyanı güzəştə getməyə məcbur edir" deyən Suslov, dialoqun tamamilə kəsilməyəcəyini, lakin ondan konkret nəticələr gözləmək lazım olmadığını vurğulayır.
Avropa İnformasiya Mərkəzinin direktoru Nikolay Topornin Trampın bəyanatını “açıq qalan pəncərə” kimi qiymətləndirir. Topornin deyir ki, Moskva 50 gün ərzində konkret addımlar atıb atəşkəsə razılaşa bilər, lakin bu, çətin ki, bu gün ABŞ-la Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi demək olar ki, sıfıra bərabərdir. Onsuz da bütün böyük layihələr Baydenin dövründə dayandırılıb. Yeni sanksiyaların təsiri məhdud olacaq, lakin Patriot göndərişləri artarsa, münaqişənin intensivliyi də artacaq. Rusiyalı ekspertlərin fikrincə, Tramp Ukrayna müharibəsini “Bayden müharibəsi” kimi qələmə verməyə çalışsa da, onun səlahiyyət müddətində mirasa çevrilməsinin qarşısını ala bilmir. Onun açıqlamaları həm təzyiq, həm də sövdələşmə əlaməti kimi şərh olunur. Lakin Moskvanın ilkin reaksiyaları Trampın gözlənilən “addımları” ilə bağlı ürəkaçan deyil.
