2025-ci ilin dekabrı təqvimlərə sadəcə bir ay kimi deyil, onilliklərin yükünü bir neçə həftəyə sığdıran "geosiyasi ildırım" kimi həkk olundu. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Donald Trampın yenidən hakimiyyətə gəlişi beynəlxalq nizamı yeni "Vaşinqton reallığına" uyğunlaşmağa məcbur edərkən, qlobal iqtisadiyyatda da kəskin tektonik yerdəyişmələr qeydə alındı. Xüsusilə dekabr ayında ABŞ-ın yeni rüsum siyasəti və Çinlə kəskinləşən texnoloji rəqabəti nəticəsində qlobal birjalarda 3 trilyon dollarlıq nəhəng aktivin yerini dəyişməsi, investisiya axınlarını daha təhlükəsiz və strateji dəhlizlərə yönəltdi. Bu proses dünya iqtisadiyyatının ağırlıq mərkəzini yenidən müəyyənləşdirən bir impuls oldu.

Yaxın Şərqdə isə dekabr ayı onilliklər boyu keçilməz görünən status-kvonun cəmi bir neçə həftə içində darmadağın olması ilə yadda qaldı. Bəşər Əsəd rejiminin sürətli süqutu Tehranın regionda qurduğu "Müqavimət Oxu" üçün xərclədiyi təxminən 100 milyard dollarlıq investisiyanın bir gecədə buxarlanması mənasına gəlirdi. Strateji dərinliyini itirən İranın daxili bazarı bu sarsıntıya rekord inflyasiya və milli valyutanın dəyərsizləşməsi ilə reaksiya verdi. 2026-cı ilə addımlayan İran artıq regional hegemonluq iddiasından uzaqlaşaraq, öz iqtisadi iflasından çıxış yolu axtaran zəifləmiş bir tərəfə çevrildi.


Bütün bu qlobal və regional sarsıntıların fonunda Azərbaycan özünün ən parlaq strateji və iqtisadi dövrünü yaşayır. Qırmızı dənizdəki qeyri-sabitlik və klassik ticarət yollarının riskli hala gəlməsi qlobal ticarət nəhənglərini mütləq alternativ kimi Orta Dəhlizə üz tutmağa sövq etdi. Dekabr ayının yekunları Azərbaycan üzərindən keçən tranzit yüklərin həcmində %35-lik tarixi artımı və Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında aşırılan yüklərin ay ərzində 1 milyon tona yaxınlaşmasını təmin etdi. Bu rəqəmlər Azərbaycanın artıq Avrasiyanın lojistik nəbzinə çevrildiyinin ən aydın göstəricisidir.




Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolu da dekabrda keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldi. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə nəql olunan qazın illik 12 milyard kubmetr həddini aşması, qitənin enerji balansında Bakının payını %15-ə çatdırdı. Bununla yanaşı, Xəzər dənizindəki külək enerjisi layihələrinə yönələn 2 milyard dollarlıq xarici investisiya ölkənin həm də "yaşıl enerji" mərkəzinə çevrilmək qətiyyətini nümayiş etdirdi.

Nəticə etibarilə, 2025-ci ilin dekabrı Azərbaycan üçün sadəcə iqtisadi uğur deyil, həm də mütləq suverenliyin möhürlənməsi ayı oldu. Minsk qrupunun tarixin arxivinə göndərilməsi və 2026-cı il büdcəsində Qarabağın bərpasına ayrılan rekord 5 milyard manatlıq vəsait dövlətimizin sarsılmaz gücünü təsdiqlədi. Beləliklə, Bakı 2026-cı ilə təkcə müharibədən qalib çıxmış dövlət kimi deyil, həm də Türk dünyasının iqtisadi mərkəzi və Avropanın vazkeçilməz strateji tərəfdaşı statusu ilə inamla daxil olur.

Şəmsi Qoca