Bakıda İtalyan memarlıq üslubundan təsirlənən, həyət-bacalı, dar küçələrə baxan, bəzən balkonsuz, bir birinə yaxın, dərin quyu şəkilli həyətə açılan pəncərələri, dar girişləri olan evlər şəhərə ayrı gözəllik verirdi. Bu evlərin tikilməsi səbəbi XIX əsrin sonu və XX- əsrin əvvəllərində Bakı sürətlə inkişaf etməsi idi.
1920-ci illərdə sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Bakıdakı zəngin fərdi mülklər (o cümlədən italyan memarlıq üslubunda olanlar) milliləşdirildi. Bu mülklər "kommunal mənzillərə" çevrildi və orada müxtəlif millətlərin nümayəndələri, o cümlədən ermənilər yerləşdirildi.
1920-ci illərin sonu və 1930-cu illərin əvvəllərində aclıq və iqtisadi böhran baş vermişdi. Bu vəziyyət bir çox erməni ailəsinin daha zəngin və sənayeləşmiş Bakıya köçməsinə səbəb oldu.
Ermənistandan Bakıya gələn minlərlə erməni qaçqın azərbaycanlı ailələrin evlərində yerləşdirilirdi. Dövlət yataqxanaları çatışmayanda, yerli azərbaycanlılar öz darısqal mənzillərini onlarla bölüşürdülər.
Azərbaycan xalqı çox qonaqpərvərdir və tarixin bütün dövrlərinə aid səyyahların qeydlərində bu ayrıca yazılır. Müharibə illərində (1941-1945) Bakı həm də evakuasiya mərkəzi idi. Cəbhə bölgələrindən və digər respublikalardan gələn insanlar, o cümlədən qıtlıqdan qaçan ermənilər yenə də bu tip köhnə binalarda pay verilmiş kiçik otaqlarda sığınırdılar.
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Bakı neftçiləri gecə-gündüz çalışırdılar. O dövrdə azərbaycanlı ailələr öz azuqələrini (çörək kartlarını, kənddən gələn sovqatları) zavodda birlikdə işlədikləri erməni həmkarları ilə bölüşürdülər.
Bakı həyətlərində real həyat prinsipi idi. Əgər bir evdə yemək bişirilirdisə, onun qoxusu qonşuya gedirdisə, mütləq onlara da pay çıxarılmalı idi. Bu, ac qalan erməni, rus və ya yəhudi qonşunun qapısını döyüb ona yemək uzatmaq demək idi.
Qeyd edim ki, bu ilk dəfə deyil idi ki, Azərbaycan xalqı erməniləri aclığın zəncirlərindən xilas etmiş idilər. Hələ, 1920-ci illərin əvvəllərində Ermənistanda güclü aclıq hökm sürəndə, Azərbaycan hökuməti və sadə insanlar oraya taxıl və ərzaq yardımı göndərmişdilər. Bakıdakı erməni ailələri isə məhz azərbaycanlı qonşularının sayəsində ən ağır illəri sağ-salamat başa vura bilmişdilər.
Neft quyularında və zavodlarda iş çox ağır idi. Azərbaycanlı ustalar çox vaxt fiziki cəhətdən zəifləmiş və ya xəstələnmiş erməniləri ağır işlərdən qoruyur, onlara daha yüngül tapşırıqlar verilməsinə çalışırdılar ki, sağ qalsınlar.
Hospitaldan çıxan, lakin hələ tam sağalmayan erməni əsgərlərini bəzən azərbaycanlı ailələr öz evlərinə aparıb onlara xüsusi qulluq edirdilər ki, ayağa qalxa bilsinlər.
Əgər bir erməni ailəsinə cəbhədən "qara kağız" gəlirdisə, bütün azərbaycanlı qonşular yas yerinə toplaşar, yasın xərclərini öz üzərlərinə götürərdilər.
Azərbaycanlı analar cəbhəyə öz oğulları ilə bərabər erməni qonşu uşaqlarını da yola salır, onlara eyni duaları oxuyub, eyni corabları toxuyub göndərirdilər.
Erməni əsilli bir veteranın xatirəsindən:
"Mən Bakıda hospitalda yatanda, tanımadığım bir azərbaycanlı qadın hər gün gəlib mənə evdə bişirdiyi şorbadan gətirirdi. Mən ona 'Axı məni tanımırsınız' deyəndə, o, 'Mənim də oğlum cəbhədədir, bəlkə ona da bir ana yemək verir' deyirdi."
Nankor ermənilər!!!!!!
Tarixçi Eduard Abramyanın, erməni aktrisası Svetlana Qriqoryanın, yazıçı Leonid Arutyunovun, yazıçı Robert Arakelovun, yazıçıSamvel Qriqoryan və daha neçə neçə yazıçı, tarixçi adı yazaram ki, sizin babalarınzın həyatını xilas edən Azərbaycanlılar barədə yazıblar.
Niyə ermənilər onları aclıq, səfalət və ölümlərdən xilas edən Azərbaycan xalqına qarşı belə xəyanət edib nankor oldular və bizi soyqırıma məruz qoydular ?
Cavab sadədir :
Ermənilər öz insani keyfiyyətlərini itiriblər. Çörək kəsmək" anlayışı bizim mədəniyyətdə müqəddəsdir. Kəsilən çörəyə xəyanət etmək ən böyük günahlardan biri sayılır. Erməni tərəfi millətçilik hisslərini bu müqəddəs dəyərlərdən üstün tutdu. Onlar düşünürdülər ki, "milli hədəf" üçün hər şeyi, o cümlədən onlara edilən yaxşılığı və qonşu haqqını tapdalamaq olar.
Onların nankorluğu sadəcə bir yaddaşsızlıq deyil, şüurlu bir seçim idi. Ermənilər öz gələcəyini nifrət üzərində qurublar, , keçmişindəki bütün yaxşılıqları silməyə öyrəncilidirlər. Amma tarix göstərir ki, nankorluq üzərində qurulan heç bir "qələbə" və ya ideologiya uzunömürlü ola bilməz.
Necə ki, 44 gün və 23 saatda bu nankorluğun cavabını aldılar..
Qeyd edim ki, statusda foto süni intellekt məhsuludur.
Zaur Əliyev, tarixçi
