.jpg)
Qlobal iqtisadiyyatın yeni mərhələsində suveren investisiya fondlarının rolu təkcə maliyyə gəlirliliyinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu fondlar artıq ölkələrin uzunmüddətli geoiqtisadi mövqelərinin möhkəmləndirilməsində, texnoloji transformasiyanın sürətləndirilməsində və regional inteqrasiya proseslərində aktiv alətə çevrilir.
Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) Davosda dünyanın ən böyük aktiv idarəetmə platforması olan "BlackRock" və onun infrastruktur investisiyaları üzrə ixtisaslaşmış törəmə qurumu "Global Infrastructure Partners" (GIP) ilə uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq niyyətini rəsmiləşdirməsi ölkənin investisiya və inkişaf strategiyasında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
İnstitusional tərəfdaşlıqdan strateji sinerjiyə
ARDNF-nin bu təşəbbüsü ilk növbədə Azərbaycanın qlobal maliyyə və infrastruktur ekosistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Davos İqtisadi Forumu çərçivəsində rəsmiləşdirilən əməkdaşlıq niyyəti yalnız portfel diversifikasiyası məqsədi daşımır, eyni zamanda ölkəyə beynəlxalq səviyyədə sınaqdan çıxmış idarəetmə modelləri, risklərin bölüşdürülməsi mexanizmləri və əməliyyat standartlarının transferi üçün institusional platforma yaradır.
İmzalanmış niyyət sənədinə əsasən, yaxın 3-4 il ərzində ümumi həcmi 1,5 milyard ABŞ dollarınadək olan infrastruktur yönümlü investisiya və birgə layihə imkanlarının araşdırılması planlaşdırılır. Bu, ARDNF tarixində infrastruktur seqmentində ən sistemli və məqsədyönlü tərəfdaşlıq formatlarından biri hesab oluna bilər.
Rəqəmsal infrastruktur və süni intellekt: yeni prioritetlər
Əməkdaşlıq çərçivəsində xüsusi diqqət ayrılan sahələrdən biri regional miqyasda fəaliyyət göstərə biləcək məlumat mərkəzləri və süni intellekt tələbatına uyğun rəqəmsal infrastrukturun formalaşdırılmasıdır. Qlobal trendlər göstərir ki, süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı məlumat emalı gücünə və yüksək etibarlı "data-center" şəbəkələrinə tələbatı kəskin artırır. "International Energy Agency"nin (IEA) hesabatına görə, 2030-cu ilə qədər məlumat mərkəzlərinin qlobal enerji istehlakında payının 2 dəfədən çox artacağı proqnozlaşdırılır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, enerji resursları və regional nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizləri bu ölkəni Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsində rəqəmsal qovşağa çevirmək üçün real imkanlar yaradır. ARDNF-nin "GIP" vasitəsilə bu sahədə qlobal təcrübəyə çıxış əldə etməsi ölkədə formalaşacaq infrastrukturun yalnız daxili bazara deyil, Orta Asiya, Yaxın Şərq və Şərqi Avropa regionlarına xidmət göstərməsinə imkan verə bilər. Bu isə Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda ixrac potensialının struktur baxımından genişlənməsi deməkdir.
Hava limanı infrastrukturu: əməliyyat səmərəliliyi və beynəlxalq standartlar
Strateji əməkdaşlıq paketində yer alan digər mühüm istiqamət beynəlxalq hava limanı infrastrukturu üzrə təcrübə mübadiləsidir. "GIP" portfelində London Qatvik və Edinburq kimi iri hava limanlarının yer alması şirkətin bu sahədə təkcə maliyyə investoru deyil, həm də əməliyyat və idarəetmə üzrə dərin ekspertiza daşıyıcısı olduğunu göstərir.
Azərbaycan son illərdə hava nəqliyyatı və logistika sahəsində mühüm investisiyalar həyata keçirib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2015-2024-cü illər ərzində ölkənin hava limanları vasitəsilə daşınan sərnişinlərin sayı təxminən iki dəfə artıb. Bu artım fonunda beynəlxalq səviyyədə sınaqdan keçmiş idarəetmə modellərinin tətbiqi xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi, tranzit potensialının artırılması və regional aviasiya mərkəzi statusunun möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İşçi qrupları və texniki dialoq: institusional dərinləşmə
Sənəd çərçivəsində sahəvi işçi qruplarının yaradılması, qarşılıqlı səfərlərin təşkili, texniki sessiyaların və ekspert müzakirələrinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu mexanizm əməkdaşlığın formal çərçivədən çıxaraq real layihə mərhələsinə keçməsini təmin edən əsas alətlərdən biridir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, məhz bu tip institusional dialoq platformaları investisiya risklərinin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsinə və qərar qəbuletmə proseslərinin sürətləndirilməsinə imkan yaradır.
ARDNF üçün bu format eyni zamanda yerli kadr potensialının beynəlxalq bilik və təcrübə ilə zənginləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Suveren fondların fəaliyyəti üzrə Beynəlxalq Forumun (IFSWF) tövsiyələrinə əsasən, insan kapitalına yönəlmiş bu cür əməkdaşlıqlar uzunmüddətli institusional dayanıqlığın əsas şərtlərindən biri hesab olunur.
"BlackRock" və "GIP": qlobal miqyas və kapital gücü
"BlackRock" bu gün aktivlərin idarə edilməsi sahəsində qlobal lider kimi çıxış edir. Şirkətin 2025-ci ilin sonuna idarə etdiyi aktivlərin həcminin 14 trilyon ABŞ dollarına çatması onun dünya maliyyə bazarlarında sistemyaradıcı aktor statusunu təsdiqləyir. 38 ölkədə fəaliyyət göstərən 128 ofis və 21 mindən artıq əməkdaşdan ibarət əməliyyat şəbəkəsi iri həcmli institusional layihələrin vahid standartlar əsasında icrasına imkan verir.
"GIP"-in 2024-cü ilin oktyabrında "BlackRock" tərəfindən satın alınması isə infrastruktur investisiyaları sahəsində daha güclü və inteqrasiya olunmuş platformanın formalaşmasına gətirib çıxarıb. Xüsusilə rəqəmsal infrastruktur, enerji şəbəkələri və nəqliyyat aktivləri üzrə "GIP"in əməliyyat mərhələsinə fokuslanan yanaşması uzunmüddətli dayanıqlı gəlirlilik baxımından mühüm üstünlük yaradır.
Regional mərkəzə doğru institusional addım
ARDNF-nin "BlackRock" və "GIP" ilə qurduğu strateji əməkdaşlıq Azərbaycanın təkcə investor kimi deyil, həm də regional rəqəmsal və infrastruktur mərkəzi kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Bu tərəfdaşlıq beynəlxalq əməliyyat standartlarının tətbiqi, qabaqcıl idarəetmə modellərinin transferi və uzunmüddətli institusional dayanıqlığın təmin edilməsi baxımından ölkə üçün yeni imkanlar açır.
Nəticə etibarilə, sözügedən əməkdaşlıq Azərbaycanın qlobal kapital axınlarında passiv iştirakçıdan aktiv platforma qurucusuna çevrilməsi istiqamətində atılmış mühüm strateji addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bu isə ölkənin post-neft dövründə iqtisadi modelinin əsas dayaqlarından birinə çevrilmək potensialına malikdir.
