Son illər Azərbaycanda dövlət idarəçiliyinin bütün istiqamətlərində rəqəmsallaşma əsas strateji xətt kimi müəyyən olunub. Bu prosesin mühüm tərkib hissələrindən biri də dövlət maliyyə idarəçiliyinin müasir texnoloji və institusional əsaslar üzərində yenidən qurulmasıdır. Məhz bu kontekstdə “Rəqəmsal dövlət maliyyəsi” informasiya sisteminin (RDMİS) tətbiqi dövlət maliyyə idarəçiliyində keyfiyyət baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Dövlət maliyyə idarəçiliyində keyfiyyət dəyişikliyi
RDMİS-in tətbiqi dövlət maliyyə idarəçiliyində sadəcə texniki modernləşmə deyil, idarəetmə fəlsəfəsinin dəyişməsini ifadə edir. Ənənəvi maliyyə mexanizmləri əsasən parçalanmış uçot sistemləri, gecikmiş hesabatlılıq və reaktiv nəzarət prinsipləri üzərində qurulmuşdu. Yeni sistem isə büdcə planlaşdırılması, icra, uçot və hesabatlılığı vahid rəqəmsal platformada birləşdirərək dövlət maliyyə axınlarının real vaxt rejimində idarə olunmasına imkan yaradır.
Bu dəyişiklik nəticəsində dövlət vəsaitlərinə nəzarət fakt baş verdikdən sonra deyil, qabaqlayıcı və analitik yanaşma əsasında həyata keçirilir. İnsan amilindən doğan səhvlərin və subyektiv qərarların azalması, şəffaflığın və hesabatlılığın güclənməsi RDMİS-in yaratdığı əsas keyfiyyət üstünlükləri sırasındadır.
Qlobal tendensiyalarla uyğunlaşma mərhələsi
RDMİS-in tətbiqi
Azərbaycanın qlobal dövlət idarəçiliyi tendensiyalarına inteqrasiyasının bariz göstəricisidir. Bu addım ölkənin klassik “elektron hökumət” modelindən daha irəli gedərək “məlumata əsaslanan dövlət” (data-driven government) mərhələsinə keçdiyini nümayiş etdirir.
Beynəlxalq təşkilatların – xüsusilə OECD, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının tövsiyələrində vurğulanan müasir dövlət maliyyə idarəçiliyi modeli performans əsaslı büdcələşmə, orta müddətli fiskal planlaşdırma və risklərin qabaqlayıcı idarə olunmasını əsas götürür. RDMİS bu yanaşmaların praktiki tətbiqinə institusional və texnoloji zəmin yaradır. Beləliklə, Azərbaycan “hesabat verən dövlət” modelindən “strateji planlaşdıran və proqnozlaşdıran dövlət” modelinə doğru sistemli keçid edir.
Əvvəlki maliyyə alətləri ilə müqayisədə üstünlüklər
RDMİS-i əvvəlki maliyyə alətlərindən fərqləndirən əsas cəhət onun inteqrativ və analitik xarakter daşımasıdır. Əgər əvvəlki sistemlər əsasən ayrı-ayrı funksional modullar üzərində qurulmuşdusa, RDMİS xəzinədarlıq, büdcə, dövlət borcu, investisiya layihələri və maliyyə hesabatlılığını vahid ekosistemdə birləşdirir.
Digər mühüm üstünlük real vaxt rejimində məlumat əldə etmək imkanıdır. Bu, maliyyə qərarlarının gecikmədən və daha dəqiq əsaslarla qəbul edilməsinə şərait yaradır. Eyni zamanda sistem fiskal risklərin qiymətləndirilməsi, borc öhdəliklərinin idarə olunması və xərclərin nəticəyönümlü planlaşdırılması üçün geniş analitik imkanlar təqdim edir. Nəticədə dövlət xərcləri yalnız məbləğ baxımından deyil, sosial-iqtisadi təsir və səmərəlilik meyarları üzrə qiymətləndirilir.
İnstitusional islahatların məntiqi davamı
“Rəqəmsal dövlət maliyyəsi” sisteminin tətbiqini dövlət maliyyə idarəçiliyində institusional islahatların ardıcıl və məntiqi davamı kimi qiymətləndirmək olar. Son illərdə büdcə qaydalarının tətbiqi, orta müddətli xərclər çərçivəsinin formalaşdırılması, fiskal intizam mexanizmlərinin gücləndirilməsi və dövlət borcunun idarə olunması sahəsində aparılan islahatlar bu sistem üçün normativ və institusional baza yaradıb.
Əslində institusional islahatların mahiyyəti yalnız qanunvericilik dəyişikliklərində deyil, idarəetmə mədəniyyətinin transformasiyasında ifadə olunur. RDMİS dövlət qurumlarını daha məsuliyyətli, daha şəffaf və daha koordinasiyalı fəaliyyət göstərməyə məcbur edən struktur mexanizm rolunu oynayır.
Ümumilikdə, “Rəqəmsal dövlət maliyyəsi” informasiya sistemi Azərbaycanın dövlət maliyyə idarəçiliyində keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin edir. Bu sistem fiskal şəffaflığın artmasına, resursların daha səmərəli bölüşdürülməsinə və uzunmüddətli makroiqtisadi sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. RDMİS təkcə rəqəmsal alət deyil, müasir dövlət maliyyə idarəçiliyinin institusional dayağı kimi çıxış edir.
