Azərbaycan və Ermənistan arasında Vaşinqton razılaşması Orta Dəhlizin mövqelərini gücləndirir.
“İki sahil” xəbər verir ki, bu barədə Avropa İttifaqı (Aİ) tərəfindən maliyyələşdirilən meta-tədqiqatda (EU-funded meta-study) qeyd olunur.
Bildirilir ki, Avropa İttifaqının Qara dəniz regionuna strateji yanaşmasına əsasən Qara dəniz və ona qonşu ölkələr Avropanı Türkiyə, Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və digər regionlarla birləşdirən əsas qapı kimi nəzərdən keçirilir.
“Avropa İttifaqı üçün Türkiyə, Şərq Tərəfdaşlığı ölkələri, o cümlədən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı xammal və malların daha sürətli və etibarlı tədarükünü təmin edə, həmçinin qarşılıqlı faydalı ticarəti təşviq edərək Avrasiya üzrə yeni ixrac bazarları aça bilər.
Bu şəraitdə, Şimal Dəhlizinin etibarlılığının azalması və Cənub marşrutunun daha ləng inkişafı fonunda Transxəzər nəqliyyat dəhlizi Avropa ilə Asiya arasında dayanıqlı, şaxələndirilmiş və geosiyasi baxımdan dayanıqlı multimodal nəqliyyat əlaqəsi üçün daha perspektivli istiqamətə çevrilir. Bundan əlavə, regionda yük axınının əhəmiyyətli dərəcədə artması və 8 avqust tarixli Ermənistan-Azərbaycan razılaşması Transxəzər nəqliyyat dəhlizinin dayanıqlı, şaxələndirilmiş və etibarlı regional əlaqə üçün ən həyat qabiliyyətli marşrut kimi mövqelərini daha da gücləndirir”, – deyə tədqiqatda bildirilir.
Məlumata görə, son illərdə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi boyunca infrastruktur layihələrinə investisiyaların artması müşahidə olunur, lakin nəqliyyat əlaqələrinin həm fiziki infrastruktur, həm də institusional və inzibati aspektlərində ciddi problemlər və “dar boğazlar” qalmaqdadır. Bu problemlər yüklənmiş qovşaqların ötürücülük qabiliyyətinin artırılmasına imkan verən nisbətən sürətli həllərdən (məsələn, sərhəd-keçid məntəqələrinin səmərəliliyinin artırılması) tutmuş yeni infrastrukturun inkişafına yönəlmiş uzunmüddətli investisiyalara (məsələn, yeni limanların tikintisi) kimi dəyişir.
Xatırladaq ki, 2025-ci ilin avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ Prezidentinin iştirakı ilə birgə bəyannamə imzalayıblar. Sənəddə regional əlaqələrin bərpası çərçivəsində Zəngəzur dəhlizinin (“Tramp marşrutu”) istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, iki ölkənin xarici işlər nazirləri “Sülh və Dövlətlərarası Münasibətlər haqqında” Sazişi paraflayıblar.
Qeyd edək ki, Orta Dəhliz regionun bir sıra ölkələrindən keçən, Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat və ticarət marşrutudur. Bu, ənənəvi Şimal və Cənub dəhlizlərinə alternativdir.
Marşrut Çindən başlayır və Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistan kimi Mərkəzi Asiya ölkələrindən keçərək, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək Avropaya çatır. Orta Dəhliz Asiyanın şərq bölgələrini, o cümlədən, Çini Avropa ilə birləşdirən, daha uzun dəniz yollarından yan keçməklə quru yolu təklif edir.
