Fevralın 11-də cənab Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə ölkənin strateji inkişaf xəttində yeni mərhələnin anonsu oldu. Bu toplantı texniki məsələlərin müzakirəsindən daha çox, dövlətin gələcək modelinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.

Müsahibimiz onu da deyib ki, cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında məsələni qlobal kontekstdə qoydu: “Bu məsələ bizim gələcək inkişafımızı böyük dərəcədə şərtləndirəcək. Dünyada gedən meyillər, trendlər bəllidir.” Bu fikirlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan artıq rəqəmsallaşmanı alternativ deyil, zərurət və prioritet kimi qəbul edir. XXI əsrdə iqtisadi güc, siyasi təsir və milli təhlükəsizlik anlayışları birbaşa texnoloji inkişaf səviyyəsi ilə bağlıdır. Azərbaycanın müasir tarixi enerji strategiyası ilə yazılıb. Məhz uzaqgörən enerji siyasəti ölkəni regional gücə və etibarlı tərəfdaşa çevirdi. İndi isə həmin təcrübə yeni mərhələyə daşınır. Cənab Prezident bu paraleli aydın şəkildə ortaya qoydu: “Bizim neft-qaz, bağlantılar sahələrində böyük təcrübəmiz var. Bu təcrübə rəqəmsal dünyada aparıcı rol oynayan şirkətlərlə münasibətlərdə də özünü göstərməlidir.” Burada əsas mesaj ondan ibarətdir ki, Azərbaycan sıfırdan başlamır. Enerji layihələrində formalaşmış beynəlxalq tərəfdaşlıq modeli, hüquqi sabitlik və investisiya etibarlılığı artıq mövcuddur. İndi bu model rəqəmsal iqtisadiyyata tətbiq edilir. Azərbaycanın geostrateji yerləşməsi tarix boyu mühüm rol oynayıb. Lakin Prezidentin vurğuladığı kimi, coğrafiya yalnız düzgün siyasət nəticəsində üstünlüyə çevrilə bilər: “Biz coğrafi vəziyyətimizi ölkəmizin inkişafına bağlamışıq və buna nail olmuşuq.” Asiya ilə Avropa arasında yerləşmə, Şimal–Cənub və Şərq–Qərb dəhlizlərinin kəsişməsi indi yeni məna qazanır. Bu dəhlizlər artıq yalnız yük və enerji axını üçün deyil, data və informasiya axını üçün də strateji platformaya çevrilir. Xəzərin Şərq sahilləri ilə fiber-optik bağlantı layihəsi Azərbaycanın rəqəmsal tranzit ölkə statusunu möhkəmləndirəcək. Bu, ölkəni regionun texnoloji habına çevirmək üçün real imkandır. Rəqəmsal transformasiya yüksək enerji tələbatı ilə müşayiət olunur. Data mərkəzləri və süni intellekt infrastrukturu böyük generasiya gücü tələb edir. Cənab Prezident İlham Əliyev bu reallığı konkret rəqəmlərlə ifadə etdi: “Son 20 il ərzində generasiya gücümüz təxminən iki dəfəyə yaxın artıb və bu gün 10 min meqavata bərabərdir.” Ən azı 2 min meqavat istifadə edilməyən gücün mövcudluğu Azərbaycanın rəqəmsal sənaye üçün cəlbedici məkan olduğunu göstərir. Üstəlik, bərpaolunan enerji layihələrinin genişlənməsi ölkəni həm ekoloji, həm də texnoloji baxımdan üstün mövqeyə çıxarır. Bu, rəqəmsal iqtisadiyyatın maddi bazasının artıq formalaşdığını sübut edir. Cənab Prezident çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrini xüsusi vurğuladı. ABŞ ilə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası, Avropa İttifaqına üzv ölkələrlə sənədlər və Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq Azərbaycanın balanslı xarici siyasətinin nəticəsidir. “Dünyada bu qədər üstünlüyü olan ikinci ölkə tapıla bilər, çox axtarsan.” Bu ifadə sadəcə siyasi ritorika deyil, real geosiyasi vəziyyətin təsviridir. Rəqəmsal texnologiyalar sahəsində ABŞ, Çin və Avropa əsas güc mərkəzləridir. Azərbaycan isə onların hər biri ilə strateji platformada əməkdaşlıq edir. Bu, ölkəyə texnoloji rəqabətdə manevr imkanları yaradır. Eyni zamanda, qlobal maliyyə fondları ilə əməkdaşlıq və investisiya imkanları rəqəmsal layihələrin maliyyə dayanıqlığını təmin edir.
Rəqəmsallaşma yalnız infrastruktur deyil, həm də idarəetmə mədəniyyətidir. Cənab Prezident İlham Əliyev dövlət qurumları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsini əsas şərt kimi müəyyənləşdirdi: “Pərakəndəliyə yol verilməməlidir.” “mygov” platforması üzərindən vahid dövlət xidmətlərinin təşkili və müxtəlif tətbiqlərin mərkəzləşdirilməsi idarəetmədə sistemlilik yaradacaq. Bu, həm bürokratik maneələrin azalmasına, həm də vətəndaş-məmur münasibətlərində şəffaflığın artmasına xidmət edəcək. Cənab Prezident süni intellektin tətbiqini təkcə texniki yenilik kimi deyil, qərarvermə prosesinin keyfiyyətini artıran vasitə kimi təqdim etdi: “Süni intellekt agentləri hər hansı bir qərarın düzgün olub-olmaması ilə bağlı yardımçı ola bilər.” Bu yanaşma idarəetmədə analitik düşüncənin gücləndirilməsi deməkdir. Süni intellekt risklərin proqnozlaşdırılması, strateji planlaşdırma və operativ qərarvermədə mühüm rol oynaya bilər. Azərbaycan bu istiqamətdə qlobal trendləri izləməklə kifayətlənmir, onları tətbiq etməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir. Rəqəmsal arxitektura yalnız serverlər və kabellərdən ibarət deyil. Onun əsas dayağı insan kapitalıdır. Cənab Prezident İlham Əliyev ali məktəblərdə və orta təhsil sistemində dəyişikliklərin vacibliyini vurğuladı. Xaricdə təhsil proqramlarının bu istiqamətə yönəldilməsi gələcəyin texnoloji liderlərinin yetişdirilməsinə xidmət edir. Bu, strateji düşüncənin ən mühüm elementidir: texnologiyanı almaq olar, amma bilik və kadr potensialı milli sərvətdir.

Fevralın 11-də keçirilən müşavirə göstərdi ki, Azərbaycan artıq rəqəmsal transformasiyanı epizodik layihə kimi deyil, milli inkişaf strategiyasının mərkəzi xətti kimi qəbul edir. Enerji gücü, geosiyasi mövqe, qlobal tərəfdaşlıq və institusional iradə bu strategiyanın dayaqlarıdır. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan yeni rəqəmsal arxitektura Azərbaycanın gələcək onilliklərdə regional deyil, qlobal miqyasda da texnoloji mərkəzə çevrilmək ambisiyasını ortaya qoyur-deyə E. Süleymanov fikrini tamamlayıb.

• Azərbaycan
• Eltun Süleymanov
• Güc Mərkəzi
• Rəqəmsal